narzędziaW innych językach |
Zapożyczenia językoweZ WikipediiZapożyczenia językowe inaczej pożyczki, wyrazy obce to zjawisko przechodzenia pewnych cech jednego języka do innego. Pojęcia tego używa się w odróżnieniu od słownictwa rodzimego. To wszystkie obce w strukturze danego języka wyrazy, zwroty, typy derywatów, formy fleksyjne, konstrukcje składniowe, związki frazeologiczne. Artykuł traktuje o zapożyczeniach w języku polskim. [edytuj] KlasyfikacjaKlasyfikacja zapożyczeń jest oparta na różnych kryteriach: przedmiotu zapożyczenia, pochodzenia, stopnia przyswojenia, drogi dostania się do języka i funkcji. Wyróżnia się także specjalną grupę: internacjonalizmy. [edytuj] Kryterium przedmiotu zapożyczeniaBierze pod uwagę co zostało zapożyczone z języka obcego: [edytuj] Zapożyczenia właściweZapożyczone zostają słowa wraz ze swoimi znaczeniami z języka żywego. W przeciwieństwie do zapożyczeń sztucznych, które pochodzą z języka martwego, np. greki, łaciny. Najczęściej pierwotne formy ulegają spolszczeniu. Przykłady:
Inne przykłady: atłas (tur.), atrament (łac.), biennale (wł.), baca (węg.), bestseller (ang.), bryndza (rum.), brydż (ang), butik (fr.), czerep (białor.), czyhać (czes.), dumping (ang.), embargo (hiszp.), hultaj (ukr.), juhas (węg.), kalafior (wł.), kołchoz (ros.), kolumna (łac.), kombi (niem.), komputer (ang.), loggia (wł.), serial (ang.), torba (tur.), watra (rum.), wagon (ang.), werbunek (niem.), wiedźma (ukr.), zsyłka (ros.), żakard (fr.), żulik (ros.) itd. [edytuj] Strukturalne - "kalki"Wierne odwzorowania obcych konstrukcji językowych, tłumaczenia ich na język polski. Wyróżniamy dwa typy kalk: [edytuj] SłowotwórczeOdwzorowania pojedynczych obcych słów. Np. przedstawienie to kalka niem. Vorstellung (vor-przed; stellung-stawianie), rozpracować - od ros. razrabotac', przysłówek od łac. adverbium, brakoróbstwo od ros. brakodielstwo, nastolatek od ang. teenager, rzeczoznawca od niem. Sachverständiger, światopogląd od niem. Weltanschauung, zaimek od łac. pronomen, itd. [edytuj] FrazeologiczneOdwzorowania obcych zwrotów. Np. wziąć się za coś od ros. wzjat'sja za czto nibut', punkt widzenia od fr. point de vue, nie ma sprawy od ang no matter, otwarty na coś od fr. ouvert sur..., szukać za czymś od niem. nach etwas suchen, rozumieć pod czymś od. niem. unter etwas verstehen, rzecz w tym od ros. dieło w tom, wydawać się być jakimś od ang. seem to be, polityczna poprawność od ang. political correctness, itd. [edytuj] Semantyczne (znaczeniowe)Do istniejącej już w systemie leksykalnym konstrukcji zapożyczane jest nowe znaczenie. Zwane są także pożyczkami ukrytymi. Przykłady:
[edytuj] Zapożyczenia sztuczneTworzone z obcych cząstek składowych. [edytuj] Grupa, w której cząstki pochodzą z jednego języka.Np. telefon - gr. tele-daleko i gr.phone czyli dźwięk; [edytuj] Hybrydy - grupa, w której cząstki pochodzą z różnych językówNp. ciucholand - pol. ciuch i ang. land (przykład z cząstką polską); telewizja - gr. tele i łac. visio (widzenie); [edytuj] Zapożyczenia fonetycznePrzejmowanie fonetyki obcych języków. Przykłady:
[edytuj] Zapożyczenia gramatyczneSłabiej są zbadane wpływy gramatyki jednego języka na drugi, choć wiele wskazuje na to, że i one odgrywają znaczącą rolę. [edytuj] Kryterium pochodzeniaMówi o tym skąd pochodzą pożyczki. Ten podział mówi o kontaktach z innymi nacjami:
[edytuj] Kryterium stopnia przyswojeniaMówi o tym, w jak dużym stopniu słownictwo obce zadomowiło się w naszym systemie leksykalnym. [edytuj] CytatyWyrazy i zwroty przeniesione z innego języka w niezmienionej postaci graficznej i fonetycznej. Przykłady: fr. à propos, ang. bye bye, wł. allegro, łac. incognito itd. [edytuj] Wyrazy częściowo przyswojoneOdczuwane jako obce ze względu np. na wymowę, pisownię, nieodmienność, ale mocno tkwiące w naszym systemie leksykalnym. Przykłady: sinus (wymowa), apartheid (pisownia), dżudo (brak odmiany); [edytuj] Wyrazy całkowicie przyswojoneOdczuwane jako rodzime ze względu na spolszczoną formę i odmienność. Są to np. burmistrz, brokuły, chleb, cegła, fontanna, szkoła itd. [edytuj] Kryterium drogi dostania się do językaOkreśla rodzaj drogi jaką zapożyczenia dostały się do naszego języka: [edytuj] Zapożyczenia pośrednieDostały się z jakiegoś języka poprzez inny. Wpłynęło to na formę słowa. Przykłady:
[edytuj] Zapożyczenia bezpośrednieDostały się do naszego języka bez pośrednika. Przykład: niem. Bürgermeister -> pol. burmistrz itd. [edytuj] InternacjonalizmySpecjalna grupa wyrazów międzynarodowych. Posługuje się nimi wiele nacji. Słowa takie mają identyczne znaczenie w wielu językach. Różnią się tylko formą. Przykład:
[edytuj] Ocena celowości zapożyczeń[edytuj] Kryterium funkcjonalneZapożyczeń używamy w celu wzbogacenia języka o nowe nieistniejące konstrukcje oraz urozmaicenia go nowymi wariantami konstrukcji już istniejących. Przy ich stosowaniu należy pamiętać o tym czy odbiorcy języka mają szansę je zrozumieć. [edytuj] Zapożyczenia wzbogacające językBardzo ważna grupa. To wszystkie wyrazy, na które nie było odpowiedników w słownictwie rodzimym. Przykłady: mysz (zap. semantyczne), joystick (ang.), telefon (zap. sztuczne z gr.tele (daleko) + gr.phone (dźwięk)), telewidz (hybryda gr. tele (daleko) + pol.widz), cheesburger (ang.), nastolatek (ang.), laser (ang.), puzle itd.; [edytuj] Zapożyczenia urozmaicająceNowe warianty już istniejących słów. Grupa ta obejmuje przede wszystkim wyrazy z języka angielskiego. Przykłady: dokładnie (zap. semantyczne z ang. exactly), sorry, OK, super itd. O takim typie zapożyczeń wypowiada się prof. Jan Miodek w wywiadzie dla "Słowa polskiego":
[edytuj] BibliografiaZapożyczenia językowe inaczej pożyczki, wyrazy obce to zjawisko przechodzenia pewnych cech jednego języka do innego. Pojęcia tego używa się w odróżnieniu od słownictwa rodzimego. To wszystkie obce w strukturze danego języka wyrazy, zwroty, typy derywatów, formy fleksyjne, konstrukcje składniowe, związki frazeologiczne. Artykuł traktuje o zapożyczeniach w języku polskim. [edytuj] KlasyfikacjaKlasyfikacja zapożyczeń jest oparta na różnych kryteriach: przedmiotu zapożyczenia, pochodzenia, stopnia przyswojenia, drogi dostania się do języka i funkcji. Wyróżnia się także specjalną grupę: internacjonalizmy. [edytuj] Kryterium przedmiotu zapożyczeniaBierze pod uwagę co zostało zapożyczone z języka obcego: [edytuj] Zapożyczenia właściweZapożyczone zostają słowa wraz ze swoimi znaczeniami z języka żywego. W przeciwieństwie do zapożyczeń sztucznych, które pochodzą z języka martwego, np. greki, łaciny. Najczęściej pierwotne formy ulegają spolszczeniu. Przykłady:
Inne przykłady: atłas (tur.), atrament (łac.), biennale (wł.), baca (węg.), bestseller (ang.), bryndza (rum.), brydż (ang), butik (fr.), czerep (białor.), czyhać (czes.), dumping (ang.), embargo (hiszp.), hultaj (ukr.), juhas (węg.), kalafior (wł.), kołchoz (ros.), kolumna (łac.), kombi (niem.), komputer (ang.), loggia (wł.), serial (ang.), torba (tur.), watra (rum.), wagon (ang.), werbunek (niem.), wiedźma (ukr.), zsyłka (ros.), żakard (fr.), żulik (ros.) itd. [edytuj] Strukturalne - "kalki"Wierne odwzorowania obcych konstrukcji językowych, tłumaczenia ich na język polski. Wyróżniamy dwa typy kalk: [edytuj] SłowotwórczeOdwzorowania pojedynczych obcych słów. Np. przedstawienie to kalka niem. Vorstellung (vor-przed; stellung-stawianie), rozpracować - od ros. razrabotac', przysłówek od łac. adverbium, brakoróbstwo od ros. brakodielstwo, nastolatek od ang. teenager, rzeczoznawca od niem. Sachverständiger, światopogląd od niem. Weltanschauung, zaimek od łac. pronomen, itd. [edytuj] FrazeologiczneOdwzorowania obcych zwrotów. Np. wziąć się za coś od ros. wzjat'sja za czto nibut', punkt widzenia od fr. point de vue, nie ma sprawy od ang no matter, otwarty na coś od fr. ouvert sur..., szukać za czymś od niem. nach etwas suchen, rozumieć pod czymś od. niem. unter etwas verstehen, rzecz w tym od ros. dieło w tom, wydawać się być jakimś od ang. seem to be, polityczna poprawność od ang. political correctness, itd. [edytuj] Semantyczne (znaczeniowe)Do istniejącej już w systemie leksykalnym konstrukcji zapożyczane jest nowe znaczenie. Zwane są także pożyczkami ukrytymi. Przykłady:
[edytuj] Zapożyczenia sztuczneTworzone z obcych cząstek składowych. [edytuj] Grupa, w której cząstki pochodzą z jednego języka.Np. telefon - gr. tele-daleko i gr.phone czyli dźwięk; [edytuj] Hybrydy - grupa, w której cząstki pochodzą z różnych językówNp. ciucholand - pol. ciuch i ang. land (przykład z cząstką polską); telewizja - gr. tele i łac. visio (widzenie); [edytuj] Zapożyczenia fonetycznePrzejmowanie fonetyki obcych języków. Przykłady:
[edytuj] Zapożyczenia gramatyczneSłabiej są zbadane wpływy gramatyki jednego języka na drugi, choć wiele wskazuje na to, że i one odgrywają znaczącą rolę. [edytuj] Kryterium pochodzeniaMówi o tym skąd pochodzą pożyczki. Ten podział mówi o kontaktach z innymi nacjami:
[edytuj] Kryterium stopnia przyswojeniaMówi o tym, w jak dużym stopniu słownictwo obce zadomowiło się w naszym systemie leksykalnym. [edytuj] CytatyWyrazy i zwroty przeniesione z innego języka w niezmienionej postaci graficznej i fonetycznej. Przykłady: fr. à propos, ang. bye bye, wł. allegro, łac. incognito itd. [edytuj] Wyrazy częściowo przyswojoneOdczuwane jako obce ze względu np. na wymowę, pisownię, nieodmienność, ale mocno tkwiące w naszym systemie leksykalnym. Przykłady: sinus (wymowa), apartheid (pisownia), dżudo (brak odmiany); [edytuj] Wyrazy całkowicie przyswojoneOdczuwane jako rodzime ze względu na spolszczoną formę i odmienność. Są to np. burmistrz, brokuły, chleb, cegła, fontanna, szkoła itd. [edytuj] Kryterium drogi dostania się do językaOkreśla rodzaj drogi jaką zapożyczenia dostały się do naszego języka: [edytuj] Zapożyczenia pośrednieDostały się z jakiegoś języka poprzez inny. Wpłynęło to na formę słowa. Przykłady:
[edytuj] Zapożyczenia bezpośrednieDostały się do naszego języka bez pośrednika. Przykład: niem. Bürgermeister -> pol. burmistrz itd. [edytuj] InternacjonalizmySpecjalna grupa wyrazów międzynarodowych. Posługuje się nimi wiele nacji. Słowa takie mają identyczne znaczenie w wielu językach. Różnią się tylko formą. Przykład:
[edytuj] Ocena celowości zapożyczeń[edytuj] Kryterium funkcjonalneZapożyczeń używamy w celu wzbogacenia języka o nowe nieistniejące konstrukcje oraz urozmaicenia go nowymi wariantami konstrukcji już istniejących. Przy ich stosowaniu należy pamiętać o tym czy odbiorcy języka mają szansę je zrozumieć. [edytuj] Zapożyczenia wzbogacające językBardzo ważna grupa. To wszystkie wyrazy, na które nie było odpowiedników w słownictwie rodzimym. Przykłady: mysz (zap. semantyczne), joystick (ang.), telefon (zap. sztuczne z gr.tele (daleko) + gr.phone (dźwięk)), telewidz (hybryda gr. tele (daleko) + pol.widz), cheesburger (ang.), nastolatek (ang.), laser (ang.), puzle itd.; [edytuj] Zapożyczenia urozmaicająceNowe warianty już istniejących słów. Grupa ta obejmuje przede wszystkim wyrazy z języka angielskiego. Przykłady: dokładnie (zap. semantyczne z ang. exactly), sorry, OK, super itd. O takim typie zapożyczeń wypowiada się prof. Jan Miodek w wywiadzie dla "Słowa polskiego":
[edytuj] Bibliografia
|
