Zaburzenia nerwicowe

ICD-10

Zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatyczną

Kod ICD-10F40-F48

DSM IV

Zaburzenia lękowe, zaburzenia somatoformiczne, zaburzenia dysocjacyjne

Kod DSM IV300.XX

Zaburzenia nerwicowe zwane potocznie nerwicami (albo: neurozami) - grupa zaburzeń psychicznych o bardzo rozmaitej symptomatyce, definiowana jako zespoły dysfunkcji narządów, psychogennych zaburzeń emocjonalnych, zakłóceń procesów psychicznych i patologicznych form zachowania występujących w tym samym czasie i powiązanych ze sobą wzajemnie.

Charakterystyczne jest to, że chory często zdaje sobie sprawę z absurdalności swoich objawów (natręctw, fobii) czy braku podstaw swoich objawów somatycznych, jednakże zmuszony jest do ich powtarzania. Między innymi ta cecha - krytycyzm wobec swoich objawów - różni nerwicę od psychozy.

[edytuj] Mechanizm

Błędne koło ^[1] objawów nerwicowych polega na dodatnim sprzężeniu zwrotnym pomiędzy objawami. Np. lęk wyzwala dodatkowe objawy wegetatywne, które z kolei nasilają lęk, który dodatkowo wzmaga objawy wegetatywne.

• lęk - punkt krystalizacyjny dla innych objawów
• zaburzenia wegetatywne - dolegliwości bólowe, zaburzenia snu, zaburzenia łaknienia, zaburzenia seksualne

[edytuj] Przejawy w kontaktach interpersonalnych

• Perfekcjonizm - uznawanie działania o cechach doskonałości za jedynie dopuszczalne
• Egocentryzm - nadmierna koncentracja uwagi na sobie i poczucie szczególnego charakteru własnych dolegliwości nerwicowych; nieuzasadnione oczekiwania wobec otoczenia (przewaga brania nad dawaniem)
• Uzależnienie - od osób, używek, nawyków itp.

[edytuj] Objawy

Nerwice mogą obejmować takie objawy jak:

• objawy somatyczne:
  • porażenia narządów ruchu lub pewnych ich części,
  • brak czucia (anestezja, analgezja) pewnych obszarów skóry, zaburzenia wzroku, słuchu lub nadmierna wrażliwość na bodźce,
  • napięciowy ból głowy, ból żołądka, serca, kręgosłupa, zawroty głowy, drżenie kończyn, kołatanie serca
  • zespoły objawów charakterystyczne dla niektórych chorób czy stanów fizjologicznych (np. urojona ciążą, zaburzenia równowagi, napady drgawkowe przypominające padaczkę, itd.)
  • zaburzenia funkcjonowania organów wewnętrznych,
  • zaburzenia seksualne (np. zaburzenia erekcji, anhedonia, anorgazmia, wytrysk przedwczesny, zaburzenia tożsamości płciowej)
• zaburzenia funkcji poznawczych:
  • myślenie natrętne,
  • natręctwa ruchowe,
  • trudności w koncentracji uwagi
  • subiektywnie odczuwalne zmiany w percepcji rzeczywistości (np. derealizacja),
• zaburzenia emocji:
  • fobie - patologiczny lęk przed pewnymi przedmiotami (np. ostrymi narzędziami), zwierzętami (np. pająkami, myszami), sytuacjami (lęk przed otwartą przestrzenią - agorafobia, zamkniętą przestrzenią klaustrofobia, lek przed autobusami, tłumem, ekspozycją społeczną, wyjazdami)
  • lęk wolnopłynący, nieokreślony niepokój
  • nagłe napady lęku,
  • brak motywacji, apatia,
  • stan podwyższonego napięcia, poirytowanie
  • labilność emocjonalna
  • przygnębienie,
  • zaburzenia snu

Powyższe objawy nie mają podłoża organicznego.

[edytuj] Przyczyny

Źródłem zaburzeń nerwicowych są nierozwiązane nieuświadomione konflikty wewnętrzne, najczęściej pomiędzy dążeniami jednostki a jej możliwościami, potrzebami a obowiązkami, pragnieniami a normami społecznymi. Pojawiają się wtedy, kiedy wrażliwa i nieodporna na stresy osobowość poddawana jest presji sytuacji (często świadomie akceptowanej), a wymagającej od niej funkcjonowania sprzecznego z nieuświadomionymi tendencjami. Przyczyną nerwic może być także deficyt opieki rodzicielskiej w dzieciństwie lub nieodreagowany uraz (trauma).

[edytuj] Skutki

Wtórnymi skutkami nerwicy może być: zaniżone poczucie własnej wartości i dążenie do kompensowania go szczególnymi osiągnięciami, czy nadmiernym zaangażowaniem w pracę. Szczególną uwagę zwrócił na ten aspekt Alfred Adler. Współcześnie za podstawowy skutek nerwicy uważa się zgeneralizowaną utratę radości życia. Szczegółowo może to być np. wypadanie z ról społecznych i rodzinnych, nadużywanie systemu medycznego, zbędnie podejmowana diagnostyka, zbędne uzależniające stosowanie farmakoterapii, spadek aktywności i wydolności zawodowej, izolacja w domu, samobójstwa.

[edytuj] Schemat zaburzeń nerwicowych wg DSM IV

LĘK
odczuwany				domniemany
zaburzenia związane ze strachem		zaburzenia związane z lękiem		zaburzenia obsesyjno kompulsywne		zaburzenia somatoformiczne
fobia, PTSD		zespół paniki, zespół lęku uogólnionego				zaburzenia dysocjacyjne
					konwersja	zaburzenia somatyzacyjne	osobowość mnoga
					amnezja psychogenna, fuga	uporczywe bóle psychogenne, hipochondria
						dysmorfofobia

[edytuj] Podział zaburzeń nerwicowych wg ICD-10

W klasyfikacji ICD-10 zaburzenia nerwicowe są definiowane jako zaburzenia psychiczne nie mające podłoża organicznego, w których nie dochodzi do zakłócenia oceny realności ani trudności w rozróżnieniu między subiektywnymi doświadczeniami choroby a realnością zewnętrzną. Nawet znacznie zaburzone zachowanie pozostaje w granicach akceptowanych społecznie. Zachowania nieakceptowane społecznie mogą się ujawnić w stanach dysocjacji.

Do zaburzeń nerwicowych ICD-10 zalicza:

• zaburzenia lękowe, w tym w postaci fobii
• zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (dawniej nerwice natręctw)
• reakcje na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne
• zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne)
• zaburzenia występujące pod postacią somatyczną

[edytuj] Podział nerwic wg Antoniego Kępińskiego

• nerwica neurasteniczna – poczucie zmęczenia nieadekwatne do sytuacji, spowolnienie procesów poznawczych
  • hiposteniczna - ogólne osłabienie bez podłoża organicznego
  • hipersteniczna rozdrażnienie, objawy somatyczne: bóle głowy (tzw. kask), derealizacja, lękliwość, hipersomnia
• nerwica hipochondryczna – zgeneralizowane poczucie choroby, skupienie uwagi na doznaniach, błędne koło oparte na nieustannej interpretacji i transformacji objawów
• nerwica histeryczna – przeniesienie lęku na sferę somatyczną – intensywność, ekspansja objawów, teatralność (zob. osobowość histrioniczna)
• nerwica depresyjna – smutek, apatia, zahamowanie psychoruchowe
• nerwica anankastyczna – wyobrażenie i rytuały redukujące lęk, zespół natręctw i kompulsyjnych zachowań
• nerwica lękowa – fobia

[edytuj] Leczenie nerwic

Leczenie nerwic może przebiegać dwutorowo. Przyjmuje się, że podstawą leczenia w większości przypadków powinna być psychoterapia, która poprzez zmianę zachowania i interpretacji własnych objawów i bodźców lękotwórczych pozwala przerwać mechanizm błędnego koła (terapia poznawczo-behawioralna). Psychoterapia pozwala również rozwiązać konflikty intrapsychiczne, które leżą u podłoża wielu zaburzeń z tej grupy. Często stosowaną metodą jest również farmakoterapia - stosowana jako leczenie objawowe, doraźnie lub jako leczenie przyczynowe. W pierwszym przypadku stosuje się przede wszystkim benzodiazepiny - leki antylękowe, np. w lęku napadowym lub w sytuacji, gdy objawy nie pozwalają na podjęcie psychoterapii. W drugim przypadku najczęściej stosowaną grupą leków jest SSRI - leki antydepresyjne drugiej generacji wykazujące się działaniem antylękowym.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

Mechanizm powstawania nerwic w ujęciu psychoanalitycznym