Witamina A

Ten artykuł wymaga dodania infoboksu. Jeśli możesz, zrób to korzystając z szablonu {{związek chemiczny infobox}}.
Instrukcja użycia szablonu znajduje się na jego stronie dokumentacji. Zobacz też listę artykułów z szablonem.

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w nim poprawić: Zawartość merytoryczna.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować
Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Wzór strukturalny retinolu, głównej postaci aktywnej witaminy A

Witamina A - zbiorcza nazwa grupy organicznych związków chemicznych (retinoidów, z których najważniejszy jest retinol), pełniących w organizmie rolę, niezbędnego składnika pokarmowego, rozpuszczalnej w tłuszczach witaminy.

W pożywieniu pochodzenia zwierzęcego podstawową formą w jakiej występuje witamina A jest ester - palmitynian retinolu, który w jelicie cienkim ulega deestryfikacji do alkoholu - retinolu. Inne ważne pochodne związane z aktywnością witaminy A to: retinal (aldehyd) i kwas retinowy.

Spis treści

[edytuj] Źródła pokarmowe witaminy A

Głównym źródłem aktywnych form witaminy A w organizmie jest spożywana z pokarmem pochodzenia roślinnego prowitamina A (głównie β-karoten). Innym bogatym źródłem witaminy A jest wątroba zwierząt.

Dużo prowitaminy A zawierają m.in. pomidory i marchew, poza tym witamina A znajduje się w mleku, maśle, serze i jajach.

[edytuj] Fizjologiczne znaczenie witaminy A

[edytuj] Funkcje

Witamina A spełnia wiele ważnych fizjologicznych funkcji. Funkcją tej witaminy jest m.in.:

istotna rola w odbieraniu bodźców wzrokowych w siatkówce oka. Pochodna witaminy A, 11-cis retinal w pręcikach łączy się z białkiem opsyną, tworząc rodopsynę (purpurę wzrokową)
zapewnienie normalnego wzrostu kości i zębów przez regulację aktywności komórek tkanki kostnej
regulacja wzrostu i funkcjonowania tkanki nabłonkowej
bierze udział w procesie widzenia i umożliwia rozróżnianie barw
chroni nabłonek układu oddechowego przed drobnoustrojami
utrzymuje prawidłowy stan skóry, włosów i paznokci

Karotenoidy są przeciwutleniaczami i działają na ogół umiarkowanie przeciwnowotworowo, jednak duże dawki syntetycznego β-karotenu, zarówno u palaczy jak i zwierząt laboratoryjnych poddanych ekspozycji na dym tytoniowy, powodują zwiększenie częstości występowania raka płuca (beta-Carotene and Retinol Efficacy Trial - "CARET").

W komórkach znajdują się specjalne receptory wiążące się z pochodnymi retinolu w cytoplaźmie i aktywującymi transkrypcje genów po przemieszczeniu się do jądra komórkowego i przyczepieniu do specyficznych sekwencji DNA.

[edytuj] Niedobór

Największe niedobory, brak niedoboru , brak danych

Niedobór witaminy A wywołuje keratynizację nabłonków:

oka
dróg oddechowych
dróg pokarmowych
rogówki

Skutki niedoboru:

kseroftalamia-wysychanie spojówek i rogówek
kruche,wolno rosnące paznokcie
suchość skóry, czasem objawiająca się zaczerwionymi obszarami.
brak apetytu
ślepota zmierzchowa (kurza ślepota)
złe widzenie
zahamowanie wzrostu
zanikanie nabłonków
łuszczyca
rogowiec dłoni i stóp
trądzik pospolity
łysienie plackowate
skłonności do biegunek
złe samopoczucie
zły wygląd

[edytuj] Zatrucie ostre

Wątroby niektórych zwierząt, szczególnie polarnych, często zawierają witaminę A w ilościach toksycznych dla ludzi. Pierwsza udokumentowana śmierć (Xavier Mertz, naukowiec szwajcarski) spowodowana hiperwitaminozą A nastąpiła w styczniu 1913 podczas wyprawy na Antarktydę. Mertz, po stracie zapasów żywności, został zmuszony zjeść psy pociągowe. Wątroba niedźwiedzia polarnego zawiera śmiertelną dla człowieka ilość witaminy A (w 500g 9,000,000 IU vit. A)^[1]

Objawy ostrego zatrucia powodują prawdopodobnie wskutek wzrostu ciśnienia śródczaszkowego: