|
|
Wikipedysta:Rdrozd/brudnopis2
Tłumaczenie obejmuje pełny kanon katolicki, ukazało się pięć jego wydań. Przekład przyjęty jako liturgiczny w polskim Kościele katolickim. [edytuj] Historia przekładu i opis poszczególnych wydań[edytuj] Geneza przekładu[edytuj] Wydanie I (1965)Celem tłumaczenia było użycie liturgiczno-duszpasterskie. Było ono widoczne w sposobie tłumaczenia, wstępach i komentarzach do poszczególnych ksiąg, które utrzymano w duchu bardzo konserwatywnym. Janusz Frankowski komentował: możnaby z pewną ironią powiedzieć, że czasami wstępy w Biblii Tysiąclecia wyglądają tak, jakby od tysiąclecia nic się w egzegezie nie zmieniło.[1] Ocena Biblii Tysiąclecia przez recenzentów podkreślała przede wszystkim pionierskość tego kroku w polskiej biblistyce. W przypadku Starego Testamentu był to pierwszy katolicki przekład od czasów Biblii Wujka, a więc lepszy choćby z tego względu, że nie powtarzał błędów Wulgaty, wobec której Biblia Wujka była wierna. Jako jeden z najbardziej wyrazistych przykładów Janusz Frankowski przytacza fragment Iz 5,1 u Wujka przetłumaczony w absurdalny sposób: Winnicę nabył mój miły na rogu, synu oliwy - a w Biblii Tysiąclecia zgodnie z tekstem hebrajskim: Przyjaciel mój miał winnicę na żyznym pagórku.[2] [edytuj] Problem języków oryginalnychWedług noty na pierwszych stronach, tłumaczenia dokonano z języków oryginalnych. Korzystano z następujących edycji tekstów oryginalnych:
Jednak ks. Eugeniusz Dąbrowski w swoim tekście krytycznym poświęconym Biblii Tysiąclecia pisał o olbrzymim wpływie francuskiej Biblii Jerozolimskiej na polski tekst Biblii Tysiąclecia. Wg Dąbrowskiego wiele fragmentów Starego Testamentu przetłumaczono nie z hebrajskiego, a właśnie z francuskiego. Na dodatek, tłumacze czasami nie znali na tyle języka francuskiego, aby poprawnie przełożyć niektóre wieloznaczne terminy francuskie na język polski. Dąbrowski podaje przykład z księgi Ezechiela. Nagłówek w rozdziale 3 tej księgi: "Avant le siege de Jérusalem" został przetłumaczony jako "Przed stolicą w Jerozolimie", podczas gdy znaczy naprawdę "Przed oblężeniem Jerozolimy"Eugeniusz Dąbrowski: Nowy polski przekład Pisma Świętego z języków oryginalnych. Krytyczna ocena tzw. Biblii Tysiąclecia. Londyn: 1967. . Krytyka ta dotyczyła jednak tylko pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia, w następnych (szczególnie 3 i 5) nastąpiły znaczne zmiany. Michał Wojciechowski twierdził, że korzystania z Biblii Jerozolimskiej nie należy uważać za wadę, jeśli nawet niektórzy tłumacze sięgali do niej zbyt często. W czasach powstania Biblii Tysiąclecia, Biblia Jerozolimska była właściwie jedynym nowoczesnym naukowym przekładem całego Pisma Świętego, i to nie tylko w świecie katolickim[4]. [edytuj] Tłumaczenie PsałterzaJedyną księgą nie przetłumaczoną z tekstów oryginalnych była Księga Psalmów. Za podstawę tłumaczenia wzięty został przekład łaciński z 1945 roku, tzw. Psalterium Pianum, choć w wywiadzie dla Tygodnika Powszechnego Jankowski twierdził, że korzystano z niego tylko pomocniczo[1]. W księdze tej, inaczej niż w całym Starym Testamencie skorzystano z terminu Pan, a nie Jahwe. Również tytuły psalmów wskazywały na ich liturgiczne przystosowanie, np. odnosząc je bezpośrednio do Chrystusa. Jak twierdził ks. Janusz Frankowski oznaczało to oderwanie od ich środowiska historycznego, narzucenie sensu z zupełnie innej epoki i dezorientację czytelnika.[1] [edytuj] "Biblia tysięcy błędów"Najbardziej znacząca krytykę BT przeprowadził polski biblista i tłumacz, ks. Eugeniusz Dąbrowski. Swoje studium wydał w 1967 w Londynie, gdyż żadne z krajowych wydawnictw nie chciało książki opublikować. Krytyka Dąbrowskiego opierała się na kilku punktach:[5]
Opierając się na szeregu przykładów z Ewangelii Dąbrowski krytykował też wybór nowoczesnego języka literackiego. Swoją pracę konkludował stwierdzeniem, że niepodobna eksperymentu Biblii Tysiąclecia uznać za udany[6] oraz: Tych, którzy na Biblię Tysiąclecia czekali jako na ważne wydarzenie w życiu katolicyzmu polskiego spotkał niemały zawód. Jest to nie tyle "Biblia Tysiąclecia" ile Biblia tysięcy błędów, merytorycznych i formalnych, a zwłaszcza językowych ze względu na jej sakralny charakter[7]. [edytuj] Wydanie II (1971)[edytuj] Tekst liturgiczny[edytuj] Wydanie III (1976)[edytuj] Problem imienia Jahwe[edytuj] Wydanie IV (1983)[edytuj] Przedruki w latach 80.W latach 80. i 90. na polskim rynku pojawiło się wiele przedruków Biblii Tysiąclecia nieznanego pochodzenia. Były to najczęściej fotoofsetowe przedruki wydania II i III, choć zdarzały się też wydania będące połączeniem fragmentów obu tych wydań, z usuniętymi fragmentami deuterokanonicznymi.[8] Według badań Rajmunda Pietkiewicza, część tych reprintów została wydrukowana poza granicami Polski na potrzeby Ruchu Światło-Życie. Ruch oazowy potrzebował wielu materiałów formacyjnych, w tym Pisma świętego, które na przełomie lat 70. i 80. było w Polsce trudno dostępne i drogie. Z pomocą przyszli skandynawscy protestanci, którzy pod kierownictwem F.K. Jansena zainicjowali akcję "Milion Biblii dla Polski" (lub "Biblia '82"). Akcja miała zgodę kardynała Józefa Glempa, z polskiej strony koordynowała ją Podkomisja Biblijna pod przewodnictwem Kazimierza Romaniuka. Liczba przesłanych do Polski egzemplarzy jest niepewna, Pietkiewicz szacuje ją na 645 tysięcy pełnych wydań BT, a także 165 tysięcy wydań NT i Psalmów. Blachnicki doprowadził również do wydawania BT w małym formacie, tzw. oazowym, który wykorzystywała często młodzieżMejzner, Mirosław. Wdzięczność i zadziwienie - rozmowa z ks. Stefanem Duszą SAC, dyrektorem Wyd. Pallottinum. Miejsca Święte. Nr 9 (141) 2008.</ref>. [edytuj] Wydanie V (1999)Na piątym wydaniu Biblii Tysiąclecia oparło się polskie wydanie Biblii Jerozolimskiej (2006), co zostało podkreślone w nocie wstępnej prymasa Polski, kardynała Józefa Glempa: Dobrze, że... [edytuj] Ocena Biblii TysiącleciaWedług Rajmunda Pietkiewicza do końca 2003 r. ogólna liczba wydrukowanych egzemplarzy Biblii Tysiąclecia przez różne oficyny wyniosła między 4,2-4,7 mln dla całych Biblii i przynajmniej 2 mln Nowego Testamentu, do czego należy doliczyć wydania pirackie oraz szwedzkie przedruki z lat 80.[8] Dyrektor wydawnictwa Pallotinum, ks. Stefan Dusza szacował łączny nakład BT na ponad cztery miliony egzemplarzy.[9] [edytuj] Przyszłość Biblii TysiącleciaZarówno w [edytuj] Język tłumaczeniaWedług informacji we wstępie do pierwszego wydania, celem kolegium redakcyjnego było uzyskanie współczesnego języka literackiego, odmiennego od tradycyjnego języka Biblii Wujka. Wyjaśniano to następująco:
W praktyce do wydania IV widoczne były różnice w stylu między poszczególnymi księgami, tłumaczonymi przez różne osoby i co najmniej w niektórych księgach trudno mówić o współczesnym języku literackim. Styl był poprawiany i ujednolicany w kolejnych wydaniach, a niektóre księgi były tłumaczone na nowo (na przykład Księga Psalmów). Pierwsze wydanie przekładu spotkało się z krytyką części biblistów, np. ks. Eugeniusz Dąbrowski użył określenia "Biblia tysiąca błędów". Niejasności językowe poprawiano w kolejnych wydaniach, były one też bodźcem do rozwijania innych przekładów katolickich, takich jak Biblia Poznańska i Biblia Warszawsko-Praska. Spotyka się twierdzenia, że główne wady pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia wynikały ze słabego poziomu polskiej biblistyki w owym czasie, że nieznane były nowe odkrycia w dziedzinie znaczenia niektórych pojęć i wyrażeń (szczególnie semityzmów). Jednak takie stanowisko nie jest uzasadnione: 10 lat po ukończeniu I wydania Biblii Tysiąclecia ukończone zostały dwa tłumaczenia Biblii: protestancka Biblia Warszawska i katolicka Biblia Poznańska. Praca nad tymi dwoma przekładami była dokonywana latami, a one same nie wymagały poważnych rewizji. [edytuj] Źródła tłumaczeniaPierwsze wydanie (z 1965) korzystało z następujących edycji tekstów oryginalnych:
W późniejszych wydaniach wykorzystywano nowsze wersje powyższych opracowań, przy czym dla tekstu greckiego NT korzystano także z The Greek New Testament, edited by K. Aland, M. Black, C.M. Martini, B.M. Metzger, A. Wikgren. Według noty na pierwszych stronach, tłumaczenia dokonano z języków oryginalnych, jednak ks. Eugeniusz Dąbrowski w swoim tekście krytycznym poświęconym Biblii Tysiąclecia pisał o olbrzymim wpływie francuskiej Biblii Jerozolimskiej na polski tekst Biblii Tysiąclecia. Wg Dąbrowskiego wiele fragmentów Starego Testamentu przetłumaczono nie z hebrajskiego, a właśnie z francuskiego. Na dodatek, tłumacze czasami nie znali na tyle języka francuskiego, aby poprawnie przełożyć niektóre wieloznaczne terminy francuskie na język polski. Dąbrowski podaje przykład z księgi Ezechiela. Nagłówek w rozdziale 3 tej księgi: "Avant le siege de Jérusalem" został przetłumaczony jako "Przed stolicą w Jerozolimie", podczas gdy znaczy naprawdę "Przed oblężeniem Jerozolimy"[10]. Krytyka ta dotyczyła jednak tylko pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia, w następnych (szczególnie 3 i 5) nastąpiły znaczne zmiany. Michał Wojciechowski wyjaśniał tę sprawę następująco : "Pierwsze wydanie Biblii Tysiąclecia spotkało się z pewną krytyką. Oprócz pojedynczych niedociągnięć zauważono korzystanie z przekładu francuskiego Biblii Jerozolimskiej. Jeśli nawet niektórzy tłumacze sięgali do niej zbyt często, samego wzorowania się na niej nie należy uważać za wadę. Gdy powstawała Biblia Tysiąclecia, Biblia Jerozolimska była właściwie jedynym nowoczesnym naukowym przekładem całego Pisma Świętego, i to nie tylko w świecie katolickim"[4]. [edytuj] Tekst liturgicznyBiblia Tysiąclecia jest oficjalnym tłumaczeniem liturgicznym Kościoła katolickiego w Polsce. W lekcjonarzu i ewangeliarzu są zawarte teksty z 2. wydania przekładu. Psalmy używane w liturgii mszalnej i brewiarzowej nieco się różnią od przekładu Biblii Tysiąclecia. Zostały one dla tego celu przystosowane tak, by można było je śpiewać. Tej adaptacji dokonał o. Placyd Galiński, benedyktyn z Tyńca, i poeta Marek Skwarnicki[11]. W wywiadzie udzielonym we wrześniu 2007, podczas 45. Sympozjum Biblistów Polskich w Pelpinie, ks. Waldemar Chrostowski, przewodniczący Stowarzyszenia Biblistów Polskich przyznał, że istnieje potrzeba nowego tłumaczenia Pisma Świętego, które być może w jakiejś perspektywie czasowej zastąpi tłumaczenie Biblii Tysiąclecia obecnie używanej w liturgii.[12] [edytuj] Tłumacze poszczególnych ksiąg
(spis dotyczy wydania IV, oprac. na podstawie strony Biblia Online) [edytuj] Spis ksiąg, sigla[edytuj] Stary Testament[edytuj] Nowy Testament
[edytuj] Wydania
Drugie wydanie (1971) zawierało znaczne zmiany stylistyczne, a niektóre księgi: Jeremiasza, Daniela i Psalmów, zostały na nowo przełożone przez innych tłumaczy.[13] Począwszy od wydania trzeciego (1976), w wielu miejscach tłumaczenie hebr. imienia Boga JHWH zostało zmienione z "Jahwe" na "Pan". [edytuj] Ciekawostki
Przypisy
[edytuj] Zobacz też[edytuj] Linki zewnętrzne
Przekłady historyczne (XV-XIX w.)
Katolickie: Biblia królowej Zofii • Biblia Leopolity • Biblia Jakuba Wujka Protestanckie: Biblia Brzeska • Biblia Nieświeska • Biblia Gdańska Przekłady współczesne (XX-XXI w.)
Katolickie: Biblia Tysiąclecia • Biblia Poznańska • Biblia Warszawsko-Praska • Biblia Lubelska • Biblia Paulistów Tylko Nowy Testament: Eugeniusza Dąbrowskiego • Seweryna Kowalskiego • Przekład na Wielki Jubileusz Protestanckie: Biblia Warszawska • Nowa Biblia Gdańska Tylko Nowy Testament: Słowo Życia • Współczesny Przekład • Biblia Ewangeliczna: Przekład dosłowny • Przekład literacki Inne: Biblia Ekumeniczna • Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata • Biblia w przekładzie mariawickim Specjalistyczne: Polskie synopsy Ewangelii • Hebrajsko-polski Pięcioksiąg Literackie: Czesława Miłosza • Romana Brandstaettera Adaptacje gwarowe i środowiskowe: Dobra Czytanka wg św. ziom'a Janka • Biblia Ślązoka • Przekład na gwarę góralską [[Kategoria:Polskie przekłady Biblii|Tysiąclecia, Biblia]] [[Kategoria:Katolickie przekłady Biblii|Tysiąclecia, Biblia]] |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
