Wikipedysta:Adziura/ITC2

Spis treści

[edytuj] Lwów

Wielu współczesnych historyków (m. in. Stanisław Hoszowski, Fryderyk Papee, Leszek Podhorecki) uważa, że w latach 1850-1914 Lwów pełnił rolę nieformalnej i nieoficjalnej stolicy Polski pod zaborami. Był głównym miastem zdolnym reprezentować Polskę. Stał się ostoją polskiego ruchu narodowego, tradycji, nauki i kultury polskiej, głównym ogniskiem ruchu niepodległościowego. Stał się prawdziwym sercem i mózgiem Polski – reprezentantem aspiracji i potrzeb społeczeństwa polskiego. Stąd wyszło nowe pokolenie, które miało wziąć czynny udział w budowie państwa polskiego [10].

Pojęcie Genius Loci (geniusz miejsca) w przypadku Lwowa -w wymienionym czasie- jest całkowicie usprawiedliwione. Lwów, który pod koniec XVIII wieku był prowincjonalnym dwudziestotysięcznym miasteczkiem z mało znaczącym uniwersytetem stał się w latach 1850-1914 silnym ośrodkiem politycznym, kulturalnym i naukowym, z uniwersytetem i politechniką o randze europejskiej. Powstały tu słynne szkoły naukowe: matematyczna, lekarska, filozoficzna, historyczna, muzyczna, nauk technicznych i inne. Lwów posiadał wystarczający przemysł i tradycyjne powiązania handlowe. I co najważniejsze, stanowił administracyjne centrum kraju, dysponujące własnym parlamentem i rządem (Sejm i Wydział Krajowy), które wysyłały do stolicy monarchii własnych przedstawicieli i to nie małej rangi (Alfred Potocki, Agenor Gołuchowski sen. i Kazimierz Badeni – premierzy, Franciszek Smolka – marszałek parlamentu, Agenor Gołuchowski jun. – minister spraw zagranicznych i inni), broniących tam polskich interesów.

Społeczeństwo lwowskie i galicyjskie miało świadomość swojej szczególnej sytuacji politycznej i wykorzystywało je w interesie całej Polski. We Lwowie usypano Kopiec Unii Lubelskiej. Tutaj obchodzono setną rocznicę Insurekcji Kościuszkowskiej. Z tej okazji zorganizowano Powszechną Wystawę Krajową i otwarto Panoramę Racławicką (1894r). Wszystko to sprzyjało delegacjom i wycieczkom z pozostałych zaborów. Znaczna autonomia polityczna i narodowa nie przyszła sama i nie za darmo. Już w roku 1790 delegacja polska przedstawiła cesarzowi Leopoldowi II życzenia społeczeństwa polskiego odnośnie sejmu, zarządzania dobrami koronnymi, wojska i języka. Wypadki historyczne (wojny napoleońskie) skomplikowały sprawę i tzw. karta leopoldyńska nie została zrealizowana. W czasie Wiosny Ludów wystosowano nowy adres do Wiednia żądając zniesienia cenzury, swobody słowa, zrównania wszystkich stanów i wyznań, zniesienia pańszczyzny, 8 wprowadzenia do szkół i urzędów języka polskiego, utworzenia Gwardii Narodowej. Adres ten podpisało ponad 12 000 Polaków, Ukraińców i Żydów. Wszystkie te postulaty, pod wpływem wydarzeń rewolucyjnych, zostały uwzględnione, a nawet uzyskano więcej- gubernatorem Galicji mianowano Wacława Zalewskiego pierwszego Polaka na tym stanowisku. We Lwowie utworzono Radę Narodową i zorganizowano Gwardię Narodową. Jednak w miarę uśmierzania Wiosny Ludów (m. in. w Budapeszcie i Wiedniu) zaczęto wycofywać się z poczynionych obietnic. W listopadzie roku 1848 wybuchło powstanie we Lwowie. Po starciach Gwardii Narodowej z wojskiem austriackim, Lwów został zbombardowany i wobec bardzo dużych zniszczeń niepokorne miasto skapitulowało. Zniszczony został również budynek główny Akademii Technicznej. Górę biorą tendencje lojalistyczne i hasła pracy organicznej. Aktywność patriotyczna została skierowana na inne dziedziny działalności obywatelskiej. Ożywił się przemysł, handel i rolnictwo. Odbudowano zniszczone obiekty w mieście i zbudowano wiele nowych obiektów ważnych dla rozwoju gospodarczego i kulturalnego: Teatr Skarbkowski - wtedy jeden z największych w Europie, dwa duże parki, gmachy główne uniwersytetu i politechniki, gazownię miejską, straż pożarną, budynki nowo powołanej Wyższej Szkoły Rolniczej i wiele innych.

Po Powstaniu Styczniowym Lwów przygarnął gościnie tych, którzy nie chcieli iść na dalszą emigrację. Wnieśli oni nowy zastrzyk w rozwój tego względnie wolnego skrawka Polski. Na Cmentarzu Łyczakowskim zapewniono kwatery po 9 wstańcom styczniowym i listopadowym. Po klęskach wojennych Austrii (m. in. z Francją i Prusami) Galicja w roku 1860 otrzymuje konstytucję, własny sejm i organ wykonawczy. Językiem urzędowym (obok niemieckiego) stał się język polski. Obywatele otrzymali wolność osobistą, wolność prasy, nauczania i stowarzyszeń. W roku 1870 Lwów otrzymał własny samorząd. Przywrócono ulicom i placom polskie nazwy. Wiele rodzin niemieckich, czeskich, żydowskich i innych polonizowało się.

We Lwowie szybko rozwijała się gospodarka. W roku 1870 było około 2400 przedsiębiorstw przemysłowych i około 2500 handlowych, a w roku 1910 odpowiednio 4500 i 4600. Powstały banki i organizacje gospodarcze. Rozbudowano drogi i sieć kolejową. Z okazji Powszechnej Wystawy Krajowej zbudowano we Lwowie elektryczną sieć tramwajową (przed Londynem, Paryżem, Wiedniem, Petersburgiem i Warszawą). To wymusiło budowę elektrowni, a ta pozwoliła na upowszechnienie w mieście oświetlenia elektrycznego i na rozbudowę sieci telefonicznej.

W kwietniu roku 1892 -po raz pierwszy- do Lwowa przybył Stefan ŻEromski. Miasto olśniło go od pierwszego wejrzenia. Niedawno zwiedzał Wiedeń, Monachium, Pragę i odkrył ze zdumieniem europejskość tego miasto, którego nie miały ani Kraków, ani Warszawa. Kolosalne ulice -pisał w liście do narzeczonejwspaniałe gmachy, imponujący rozmach, w porównaniu z dziwnie ciasnym i mało10 miasteczkowym Krakowem, nie mogącym wyleźć ze swego rynku. Lwów wykipiał ze swego rynku olbrzymią, rzucającą się naokół wspaniałą pianą.

Największe jednak zmiany wystąpiły w oświacie, kulturze i w rozwoju życia społecznego i politycznego, nie tylko Polaków, ale i Ukraińców, Żydów, Ormian oraz innych mniejszości narodowych. Ilość różnego rodzaju szkół –ludowych, średnich ogólnokształcących jak i zawodowych- przyrastała w imponującym tempie. Uczono w nich w różnych językach.

Największą wyższą uczelnią był Uniwersytet. Po roku 1905 liczba studentów Uniwersytetu wzrosła do pięciu tysięcy. Uniwersytet posiadał znakomitą kadrę naukową. Działały tu liczne szkoły naukowe: matematyczna (Stefan Banach, Józef Puzyna, Stanisław Ruziewicz, Wacław Sierpiński, Hugo Steihaus, Wawrzyniec ŻMurko), logiki (Stanisław Leśniewski, Jan ŁUka 11 Siewicz), filozoficzna (Kazimierz Ajdukiewicz, Tadeusz Kotarbiński, Władysław Tatarkiewicz, Kazimierz Twardowski), historyczna (Władysław Abraham, Szymon Askenazy, Oswald Balzer, Edward Porębowicz, Stanisław Smolka, Stanisław Zakrzewski), geograficzna Eugeniusz Romer, Wąsowicz) językoznawcza (Jodłowski, Taszycki), chirurgiczna (Ludwik Rydygier), muzyczna (Adolf Chybiński, Józef Chomiński, Jan Józef Dunicz, ks. Hieronim Feicht, Zofia Lissa, Stefania ŁObaczewska, Józef Reiss).

Politechnika była jedyną wyższą uczelnią techniczną działającą do czasów I wojny światowej na ziemiach polskich. Posiadała również znakomitą kadrę naukową aż do roku 1946 (Stefan Banach, Kazimierz Bartel, Włodzimierz Burzyński, Placyd Dziwiński, Ludwik Ebermann, Tadeusz Fiedler, Stanisław Fryze, Maksymilian Tytus Huber, Włodzimierz Krukowski, Zdzisław Krygowski, Kazimierz Kuratowski, Antoni ŁOmnicki, Stanisław Mazur, Ignacy Mościcki, Władysław Orlicz, Stanisław Pilat, Jan Henryk Rosen, Wojciech Rubinowicz, Stanisław Ruziewicz, Włodzimierz Stożek, Stanisław Ulam, Roman Witkiewicz, Wawrzyniec ŻMurko). Z Politechniką związane są takie nazwiska jak: Władysław Sikorski, Eugeniusz Kwiatkowski, Jędrzej Moraczewski, Bór-Komorowski i Szymon Wiesental. W tym czasie we Lwowie powstają inne szkoły (Wyższa Szkoła Leśna, Akademia Handlowa, Wyższa Szkoła Przemysłowa, Akademia Medycyny Weterynaryjnej).

We Lwowie działało wiele znakomitych bibliotek o unikalnych zbiorach: Ossolineum, Poturzycka, Baworowskich, Pawlikowskich, Uniwersytetu, Politechniki, Towarzystwa Szewczenki, Wydziału Krajowego i Rady Miejskiej. W mieście znajdowały się znakomite galerie i muzea m. in.: Lubomirskich, Dzieduszyckich, Miejskie, Szkolne, Przemysłowe, Sobieskiego, Łozińskiego i inne. Pod koniec XIX wieku we Lwowie działało około 300 stowarzyszeń i organizacji polskich oraz innych narodowości. Powstało tu pierwsze w kraju Towarzystwo Fotograficzne (1891), które urządzało wystawy i wydawało periodyk fotograficzny. W tym czasie ukazywało się w mieście 6 dzienników i około 40 periodyków.

Teatr lwowski stał się prawdziwą legendą. Wojciech Bogusławki wystawił tu po raz pierwszy w Polsce Hamleta, a Józef Elsner wystawił najsławniejsze opery Mozarta oraz romantyków. Teatr Skarbkowski i Teatr Wielki ze względu na repertuar, należały do najsłynniejszych na ziemiach polskich. Na scenach lwowskich teatrów występowali m.in.: Helena Modrzejewska, Wanda Siemaszkowa, Irena i Ludwik Solscy, Karol Adwentowicz. Lwów był także centrum życia muzycznego. Działała tu Filharmonia i trzy szkoły muzyczne. Tutaj komponował i nauczał sławny skrzypek Karol Lipiński, a także Karol Mikuli uczeń Chopina. Tutaj kariery zaczynali także Ludomir Różycki i Paweł Kochański. 12

Sztuki plastyczne reprezentowali m.in. Henryk Rodakowski, Artur Grottger, Jan Styka, Cyprian Godebski, Antoni Popiel (autor pomnika Adama Mickiewicza we Lwowie) i Jan Henryk Rosen.

Wokół Dziennika Literackiego, który był pismem lwowskich liberałów przeciwników krakowskich stańczyków- gromadzili się tacy pisarze jak: Karol Szajnocha, Władysław ŁOziński, Adam Asnyk, Zygmunt Miłkowski, Ludwik Kubala, Seweryn Goszczyński, Teofil Lenartowicz i inni. Jan Kasprowicz, Władysław Orkan i Leopold Staff zamieszczali swoje pierwsze utwory w Kurierze Lwowskim. Czasopismo literackie Lamus drukowało utwory ŻEromskiEGO, Wyspiańkiego i Micińskiego. We Lwowie tworzyły i mieszkały Maria Konopnicka i Gabriela Zapolska, obie pochowane na Cmentarzu Łyczakowskim. I na koniec najważniejsze nazwisko literackie zwią 13 zane ze Lwowem – Jan Aleksander hr. Fredro (choć mieszkał i jest pochowany pod Lwowem, we Lwowie miał stałe mieszkanie). W wyniku twórczości i działalności tych ludzi Lwów wyrósł na czołowy ośrodek polskiego życia literackiego.

Lwów był też kolebką polskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego. Kiedy w Szwajcarii Liga Polska ogłosiła program walki o odzyskanie niepodległości, w kraju powstał Związek Młodzieży Polskiej i Liga Narodowa. W Galicji zaczyna kształtować się polski obóz niepodległościowy. We Lwowie generałowie Władysław Sikorski i Tadeusz Rozwadowski (późniejszy szef sztabu armii polskiej w wojnie w roku 1920 i autor planu Bitwy Warszawskiej) uczyli na kursach fachowej wiedzy wojskowej. W 1908 roku Związek Walki Czynnej tworzył Drużyny Strzeleckie. W Krakowie dowodził nimi Józef Piłsudski, a we Lwowie Władysław Sikorski. Latem roku 1914 liczyły one około 6500 ludzi (udział młodzieży Lwowa oceniany był na 35%). Legalnie działający skauting organizował Polskie Drużyny Strzeleckie, ludowcy Drużyny Bartoszowe i Podhalańskie, a narodowcy Polskie Drużyny Sokole.

Pod koniec trudnych czasów I wojny światowej, patriotyczne i bohaterskie miasto musiało jeszcze raz powstać w wyniku opanowania go 31 października 1918 r. przez pułki ukraińskie. Garstka wojskowych i masa cywilów -głównie młodzieży, kobiet, a nawet dzieci, nazwanych później Orlętami- chwyciła za oręż w obronie swego miasta. O Lwów walczyli też ochotnicy z całej Polski, ale głównie z Galicji. 14 Na początku bez odsieczy, broni, amunicji, mundurów i żywności obrona Lwowa zakończyła się ostatecznie sukcesem, ale i hekatombą ofiar najlepszych synów i córek polskiej ziemi. Za to wszystko Lwów -jako pierwsze polskie miasto- został odznaczony w roku 1922 Krzyżem Virtuti Militari V klasy.

Pierwsza wojna światowa i jej następstwa zmieniły charakter Lwowa degradując nieformalną stolicę kraju do jednego z wielu miast wojewódzkich. Wiele instytucji i osób przeniosło się do Warszawy, która jako centrum życia politycznego i kulturalnego stwarzała lepsze warunki działania dla jednostek twórczych. Galicja dysponująca doświadczonymi kadrami we wszystkich dziedzinach administracji

15 państwowej, nauki, oświaty i sądownictwa zasilała, ubogie pod tym względem, dzielnice zaboru rosyjskiego i pruskiego. Uniwersytety w Warszawie, Wilnie, Poznaniu i Lublinie oraz Politechnika Warszawska odradzały się z upadku lub powstawały dzięki profesorom z Krakowa i ze Lwowa.

Lwów jednak bronił się przed tą niezasłużoną degradacją, by zachować w nowych warunkach swą dotychczasową pozycję na miarę swoich możliwości. I w wielu przypadkach udawała się to z powodzeniem. Np. Politechnika Lwowska, która w latach międzywojennych zachowała rangę uczelni o poziomie europejskim, miała (decyzją władz państwowych podjętych w połowie lat trzydziestych) stać się podstawą do stworzenia „siły technicznej” koniecznej do zbudowania (w latach 1940-60) potęgi przemysłowej i wojskowej Polski. Wiele też innych instytucji 16 Lwowa -w latach międzywojennych- w różnych dziedzinach życia gospodarczego, społecznego, naukowego i kulturalnego przodowało w kraju.

[edytuj] Historia Politechniki Lwowskiej (1844 – 1946)

[edytuj] Początki szkół technicznych w Europie - (to się średnio nada...)

Pierwsze wyższe szkoły techniczne powstały w XVII wieku i miały charakter wojskowy. Słowo inżynier powstało w artyleryjskiej szkole w La Fere (Francja) i na początku dotyczyło specjalistów wojskowych. Pod koniec tego wieku powstają też cywilne szkoły budownictwa i architektury (w 1671 r. w Paryżu, w 1692 r. w Wiedniu). W tym czasie również na uniwersytetach powstawały katedry zajmujące się naukami opartymi na doświadczeniu. W roku 1701 w uniwersytecie w Pradze powstał pierwsza na świecie katedra inżynierii, a w innych uniwersytetach powstają katedry mechaniki, technologii i innych nauk przyrodniczych. W wieku XVIII w wielu miastach (Berlin-1705, Petersburg-1715, Wiedeń-1717 i innych) powstają uczelnie wojskowe o rozbudowanym programie technicznym. Były one wzorem dla powstających uczelni technicznych o charakterze jednokierunkowym: m.in. budowy dróg i mostów, budownictwa, górnictwa, włókiennictwa, chemii. W tym czasie na terenie Niemiec tworzone były szkoły realne (1706 r. w Halle, 1745 r. w Brunszwiku, w 1747 r. w Berlinie i w 1771 r. w Wiedniu) na poziomie średnim skierowane dla ubogiej młodzieży, uczące podstaw matematyczno-przyrodniczych, technicznych, a mniej nauk humanistycznych .Bujny rozwój tych szkół nastąpił w Europie (również w Galicji) w XVIII wieku.

Przełom w nauczaniu technicznym dokonał się we Francji. Na gruzach zniszczonych (w czasie rewolucji) uniwersytetów powstała w 1794 roku Centralna Szkoła Robót Publicznych, przemianowana rok później na Szkołę Politechniczną. Reprezentowała ona od razu bardzo wysoki poziom, ze na względu profesorów tej szkoły. Byli to m.in.: Sadi Carnot, Louis Navier, Andre Ampere, Józef Lagrange, Pierre Laplace i Gaspard Monge. Po Paryżu powstają kolejne politechniki: w 1806 r. w Pradze, 1815 r. w Wiedniu, w 1820 w Glasgow, w 1824 r. w Londynie, w 1825 r. w Karlsruhe, w 1826 r. w Warszawie (przetrwała tylko do roku 1831), 1827 r. w Monachium i Sztokholnie, w 1828 w Dreźnie, w 1829 w Geteborgu i Kopenhadze, w 1830 r. w Cassel, w 1831 r. w Hanowerze, w 1832 r. w Stuttgarcie, w 1833 r. Augsburgu, w 1835 r. w Brunszwiku, w 1836 w Atenach i Liege, w 1837 r. w Mons, w 1838 w Darmstad, w 1842 r. w Madrycie i Delft, w 1844 r. we Lwowie. Po Lwowie powstały politechniki w Helsinkach, Zurychu, Budapeszcie, Turynie, Grazu, Puławach (1862-63), Rydze, Mediolanie, Bukareszcie, Akwizgranie, Berlinie, Kijowie, Niżnym Nowgorodzie, Warszawie (w 1899 r. jako uczenia rosyjska, spolonizowana w roku 1915), Petersburgu, Brnie, Trondheim, Barcelonie, Gdańsku (w roku 1906, polska od roku 1945), we Wrocławiu ( w 18 roku 1910, polska od roku 1945), Timissoarze, Jassach, Bratysławie i innych miastach.

Dyscypliny techniczne rozwijały się też na uniwersytetach europejskich. Niektóre z nich organizowały tylko katedry dyscyplin technicznych, a inne uniwersyteckie wydziały nauk inżynieryjnych (np. Cambridge, Gandawa, Bruksela, Belgrad, Zagrzeb). Z drugiej strony niektóre politechniki dążyły do zrównania ich w prawach z uniwersytetami i dlatego rozszerzały profil swoich dyscyplin dydaktycznych i naukowych, zmierzając w kierunku uniwersytetu technicznego.

Początki nauk technicznych i związanej z nimi rozwój piśmiennictwa technicznego w Polsce można odnaleźć już w wieku XVII, czego przykładem jest powstanie katedry geodezji w Uniwersytecie Jagiellońskim. Pojawiają się pierwsze podręczniki z tej dziedziny i pierwsze wyniki pomiarów dotyczące kopalni soli w Wieliczce. Wysoki poziom reprezentowały polskie podręczniki i prace dotyczące techniki wojennej (budowa dróg i mostów, fortyfikacji, balistyki itp.) oraz budownictwa cywilnego ukazujące się w XVII i XVIII. Rozwój nauki i oświaty we Lwowie po jego zaborze przez Austrię (w roku 1772) był związany ze zmianą jego statutu. Lwów stał się stolicą prowincji i musiał być odpowiednio rozbudowany. W tym czasie w Austrii wystąpiło żywe zainteresowanie oświatą techniczną. Powstawały szkoły realne, które były wstępem do utworzenia politechnik w Pradze i w Wiedniu. Zlikwidowana Akademia Jezuicka we Lwowie (w roku 1773) stała się liceum, a w roku 1784 została przemianowana na uniwersytet. W powstałym uniwersytecie powołano nowe katedry o charakterze stosowanym: technologii, budownictwa cywilnego, mechaniki, matematyki stosowanej. Rozszerzano też w kierunku technicznym profile katedr fizyki i chemii.


[edytuj] Akademia Techniczna we Lwowie (1844-1877)

[edytuj] Powstanie uczelni technicznej we Lwowie

W roku 1811 zezwolono na otwarcie szkoły realnej we Lwowie. Czasy wojen napoleońskich opóźniły jej otwarcie do roku 1817. Miała ona charakter techniczny i traktowana była jako zapowiedź utworzenia wyższej szkoły technicznej. Dyrektor Alojzy Uhle (Austriak znający język polski) zachęcał do wykładania przedmiotów w języku polskim. Ukończenie szkoły dawało wstęp na Politechnikę Wiedeńską, do czego zachęcały przyznawane stypendia rządowe. Szkoła realna we Lwowie jako pełna szkoła średnia istniała w latach 1817-1825, ale w następnych latach zmienione jej profil w kierunku humanistycznym, podczas gdy Galicja potrzebowała szkolnictwa technicznego. W roku 1835 powołano Akademię Realno-Handlową, co było rozwiązaniem połowicznym, bo nauczanie na kierunku technicznym było poniżej poziomu szkoły średniej.

Dopiero w roku 1843 cesarz Ferdynand I zgodził się na wzmocnienie Akademii trzyletnimi oddziałami o kierunku technicznym i gospodarstwa wiejskiego oraz na powołanie wyższej szkoły we Lwowie pod nazwą Akademii Technicznej (AT). W ciągu jednego roku załatwiono wszelkie sprawy związane z uruchomieniem Akademii i 4 listopada 1844 roku odbyło się uroczyste jej otwarcie. Dyrektorem uczelni był Austriak z Galicji Florian Szindler. Uczelnia miała dwa trzyletnie oddziały – Techniczny i Handlowy i była powiązana ze Szkołą Realną. Akademia mieściła się na rogu ulicy Ormiańskiej i Teatralnej w domu Darowskiego.

Dzieje Akademii Technicznej można podzielić na trzy okresy:

  1. do Wiosny Ludów (1844–1848)
  2. przejściowy (1848 – 1860)
  3. stopniowej polonizacji i przekształcenia Akademii w Szkołę Politechniczną (1860–1877).

[edytuj] Okres działalności do Wiosny Ludów

W pierwszym okresie położono podwaliny pod uczelnię techniczną. Powołano sześć katedr:

  • Matematyki,
  • Fizyki,
  • Mechaniki,
  • Geometrii Wykreślnej i Rysunku Technicznego,
  • Chemii,
  • Geodezji.

Wybuch Wiosny Ludów dawał szansę polonizacji Akademii Technicznej. Związek Akademicki we Lwowie w marcu 1848 zwrócił się do cesarza o wprowadzenie języka polskiego w szkolnictwie, urzędach i sądach. We wrześniu tego roku nowe ministerstwo oświaty zgodziło się wstępnie na wykłady w języku polskim. Wkrótce jednak po upadku Wiosny Ludów wykłady w Akademii Technicznej zostały zawieszone. 1 listopada 1848 w czasie ostrzału centrum Lwowa przez artylerię austriacką, w czasie wydarzeń rewolucyjnych spłonął budynek Akademii Technicznej.

[edytuj] Okres przejściowy

W latach 1848–1850 Akademia Techniczna we Lwowie była nieczynna. Po odbudowaniu gmachów Akademii Technicznej, w roku 1851 podjęto zajęcia. Nowym kierownikiem katedry Matematyki został pierwszy Polak na katedrze Akademii Technicznej – profesor zwyczajny Wawrzyniec Żmurko (absolwent Politechniki Wiedeńskiej, doktoryzował się z równań całkowych w Uniwersytecie w Wiedniu), którą kierował w latach 1851–1872. Profesor Żmurko uważany jest za inicjatora lwowskiej szkoły matematycznej. Po przejściu na Uniwersytet Lwowski w roku 1872, w dalszym ciągu wykłada matematykę wyższą (do roku 1884) w Akademii Technicznej. W latach 1848-1870 nie przybyła żadna katedra w Uczelni.

Już w roku 1851 próbowano przekształcić Akademię Techniczną w dwupoziomową uczelnię - na wzór paryskiej politechniki - o dwuletnim obowiązkowym (dla wszystkich techników) programie studiów matematyczno-fizycznych, po których następowałyby studia specjalistyczne z budownictwa, mechaniki, chemii i geodezji. Los Oddziału Handlowego w tym projekcie nie był określony. W roku 1854 odłączono od Akademii Technicznej szkołę realną i przekształcono ją w samodzielną sześcioletnią szkołę średnią, która była wzorem dla innych szkół realnych organizowanych w Galicji. Odtąd kandydaci na studia w Akademii Technicznej byli zobowiązani do posiadania matury nowopowstałego ośmioklasowego gimnazjum ogólnokształcącego albo ukończoną szkołę realną.

Przyspieszenie zmian w Akademii Technicznej spowodowała sytuacja polityczna. Austria w roku 1859 przegrała wojnę z Włochami (w wyniku czego utraciła północne Włochy), a w roku 1866 wojnę z Prusami o Śląsk. Austria zostaje przekształcona w dualistyczną monarchię parlamentarną. Galicja pozostaje w austriackiej części państwa. Polacy byli zawiedzeni, gdyż liczyli na trójczłonowe państwo. Ustawa zasadnicza (z 1867 r.) przyznała sejmom krajowym prawo organizowania szkolnictwa zawodowego. W roku następnym sejm krajowy Galicji wyłonił komisję do reorganizacji Akademii Technicznej, która powróciła do koncepcji dwupoziomowej uczelni technicznej z pięcioma wydziałami (budownictwa, mechanicznym, chemicznym, leśnym i handlowym).

Sejm galicyjski w roku 1868 zatwierdził własny projekt organizacji uczelni technicznych, ale ze względu na to, że był on niezgodny z projektami ogólnopaństwowymi, reorganizacja Akademii Technicznej przeciągnęła się do roku 1877. Tymczasem w latach 1868-1875 następuje w Galicji wprowadzenie języka polskiego w sądownictwie, szkolnictwie i administracji, po ogłoszeniu autonomii Galicji w roku 1867. Wyższe uczelnie w Galicji spolonizowano w latach 1870-1873.

[edytuj] Stopniowa polonizacja i przekształcenia Akademii w Szkołę Politechniczną

Dekret cesarski z października 1870, wprowadzający język polski w Akademii Technicznej, powołujący nowe katedry i pozwalający na zgłaszanie propozycji obsadzania katedr oraz ustalanie regulaminów wewnętrznych, powoduje szybkie zmiany w Uczelni.

We wrześniu 1872 roku nominację na stanowisko dyrektora Akademii otrzymuje profesor fizyki Ryszard Strzelecki (drugi Polak na katedrze Akademii Technicznej), pierwszy wybrany rektor Uczelni. Większość profesorów nie władających językiem polskim opuściła Akademię Techniczną. Kolegium profesorów zaproponowało utworzenie czterech wydziałów:

  • Inżynieryjno-Lądowego,
  • Budownictwa,
  • Chemii
  • oraz Budowy Maszyn (w latach 1875-1880 nazywanego Budowy Machin).

Model uczelni dostosowano do systemu austriackiego, by nie mieć ciągłych kłopotów z Wiedniem. Pozostała zaś kłopotliwa sprawa Oddziału Handlowego Akademii Technicznej, na początku równorzędnego z Oddziałem Technicznym, który od roku 1852 był tylko dwuletnią szkołą średnią, a od roku 1860 nawet jednoroczną. W roku 1872 przywrócono dwuletni Oddział Handlowy Akademii Technicznej, ale już w roku 1875 Ministerstwo Oświaty w Wiedniu oddzieliło studia handlowe od technicznych i również we Lwowie utworzyło Akademię Handlową.

W wyniku decyzji cesarskich w roku 1870 w Akademii powołano trzy nowe katedry:

W 1871 uruchomiono katedry:

12 marca 1872 wydano pozwolenie na budowę nowych pomieszczeń Akademii. Kierującym budową wybrano profesora Juliana Zachariewicza.

W roku 1872 powstały nowe katedry:

W roku 1873 powstała katedra Budownictwa Drogowego i Wodnego, wyłączona z katedry inżynierii (Józef Rychter, 1874-1902). W roku 1875 zostaje utworzona katedra Budowy Maszyn (Bogdan Maryniak, 1876-1902), a w roku następnym katedra Konstrukcji Budowniczych i Policji Budowlanej (Gustaw Bisanz, 1876-1910).

W ciągu siedmiu lat (1870-1876) liczba katedr w Akademii Technicznej we Lwowie wzrosła z 5 do 15. Zorganizowano cztery wydziały, wynagrodzenia kadry nauczającej zrównano z wynagrodzeniem uniwersyteckim. W roku 1875 wprowadzono w Akademii Technicznej instytucję prywatnych docentów, udzielając im veniam legendi (prawo wykładania), w celu wzmocnienia kadry nauczającej i popierania nowych kierunków badawczych. W tym czasie habilitowało się dziewięciu docentów uczelni na różnych uczelniach krajowych i zagranicznych.

Chcąc utrwalić uzyskane zmiany w Akademii Technicznej, kolegium profesorskie opracowało nowy statut uczelni i w roku 1876 przesłało go do Wiednia. Zaproponowano w nim dwa egzaminy: pierwszy teoretyczny po dwóch latach studiów i drugi zawodowy, po przedłożeniu projektu dyplomowego. Zaproponowano też zmianę nazwy uczelni z Akademii Technicznej na Szkołę Politechniczną, w celu zrównania jej nawet w nazwie z innymi uczelniami tego typu w monarchii. Statut zatwierdzano do roku 1894. Na razie (tzn. w roku 1877) cesarz nadał prawo używania uczelni nazwy Technische Hochschule. Rektor i kolegium profesorskie nie chcąc używać obcej nazwy, w korespondencji krajowej stosowało nazwę Szkoła Politechniczna. Na uczelni obowiązywał język polski, jedynie korespondencję z Wiedniem prowadzono w języku niemieckim.

Zaproponowane w nowym statucie Akademii Technicznej zasady organizacyjne i system odbywania egzaminów został przyjęty w całym cesarstwie po zatwierdzeniu go przez cesarza 11 lipca 1878 roku. W wyniku wprowadzania statutu dotychczasowe nazwy oddziałów, a następnie szkół zamieniono formalnie na wydziały:

  • Inżynierii Lądowo-Wodnej,
  • Budownictwa,
  • Chemii Technicznej
  • Budowy Machin.

Na rozwój Akademii Technicznej we Lwowie, a szczególnie na wprowadzenie do nauczania języka polskiego, zareagowała młodzież.

Ilość studentów w latach działalności Akademii Technicznej we Lwowie:

W latach 1844-1872 Akademię Techniczną opuściło ponad 700 absolwentów. Przeważali studenci Inżynierii Lądowo-Wodnej (ponad 80%). Absolwenci Akademii Technicznej znajdowali zatrudnienie w przemyśle prywatnym i państwowym (drogi, koleje żelazne, w urzędach powiatowych). Wielu absolwentów Akademii Technicznej zaznaczyło swój ślad w nauce. Ukoronowaniem zmian organizacyjnych i przekształcenia Akademii Technicznej w Szkołę Politechniczną było uroczyste poświęcenie nowych gmachów i odnowionej auli 15 listopada 1877 roku.

[edytuj] Szkoła Politechniczna we Lwowie (1877-1918)

Po przekształceniu Akademii Technicznej we Lwowie w rozwiniętą, czterowydziałową politechnikę postawiło przed społeczeństwem polskim w Galicji ambitne, ale i trudne zadanie: utrzymanie i rozwinięcie jedynej wyższej uczelni technicznej na ziemiach polskich. Dużo zależało też od sytuacji politycznej i gospodarczej jaka wytworzyło się w Monarchii Austro-Węgierskiej. Dzieje Szkoły Politechnicznej we Lwowie dzieli się na dwa okresy: 1877-1897 i 1897-1918. Pierwszy okres to czasy liberalizacji życia w wielonarodowościowym państwie (Niemcy stanowili tylko 23% ogółu społeczeństwa) i rozwoju stosunków parlamentarnych. W Galicji i w Szkole Politechnicznej dominuje konserwatywna partia stańczyków, która prowadziła politykę sojuszu z tronem i odgrywała dużą rolę w Wiedniu i to zarówno w rządzie (premierzy: Alfred Potocki, Agenor Gołuchowski sen., Kazimierz Badeni; ministrowie: spraw zagranicznych Agenor Gołuchowski 11 lat, finansów Julian Dunajewski –11 lat, oświaty Leon Biliński –kilka razy, rolnictwa Stanisław Madeyski i inni), jak i w parlamencie. W roku 1871 utworzono ministerstwo do spraw Galicji.

W roku 1880 ponownie odwiedził Szkołę Politechniczną cesarz Franciszek Józef I. Chwalił organizację SP i koncepcję architektoniczną gmachów uczelni, podarował swój portret (autorstwa Franciszka Krudowskiego) i zamówił dla auli w pracowni Jana Matejki 11 obrazów-alegorii ilustrujących rozwój ludzkości. Dzięki ministrowi oświaty Stanisławowi Madejskiemu, w roku 1893 dyplomy Szkoły Politechnicznej we Lwowie zrównano z dyplomami najważniejszych europejskich politechnik (w Wiedniu, Berlinie, Monachium, Akwizgranie, Karlruhe, Stuttgardzie i in.).

Rok 1894 był rokiem jubileuszowym dla Szkoły Politechnicznej. Istniala ona już 50 lat. Sejm Krajowy ponownie zatwierdził jej statut, Zasady organizacji Szkoły Politechnicznej we Lwowie, który ostatecznie potwierdzono w Wiedniu w roku 1897. Obowiązywał on do roku 1921.

We Lwowie w tym roku uroczyście obchodzono 100-lecie Insurekcji Kościuszkowskiej i z tej okazji zorganizowano Ogólnopolską Powszechną Wystawę Krajową. Do Lwowa ponownie zjechał cesarz i rząd, odbyły się liczne uroczystości krajowe, kościelne i uczelniane.

Dwudziestolecie 1877-1897 przyniosło wiele korzystnych zmian dla Szkoły Politechnicznej we Lwowie. Utworzono nowe katedry, docentury. Wprowadzono wykłady specjalistyczne. Organizowano laboratoria badawcze. W roku 1889 erygowano katedry:

W 1897 powstaje Katedra Górnictwa (Leon Syroczyński, 1897-1917).

Nieuniknione zmiany nastąpiły w istniejących katedrach. Do ważniejszych należy wymienić rezygnację Jana Nepomucena Franki z kierowania Katedrą Mechaniki i Teorii Machin (w roku 1892) ze względu na objęcie stanowiska kierownika Wydziału Szkół Zawodowych, Realnych i Przemysłowych w Radzie Szkolnej Krajowej. Kierownictwo Katedry Mechaniki i Teorii Machin w roku 1894 obejmuje prof. Tadeusz Fiedler. Z tej katedry, już w dwudziestym wieku, wyłonią się nowe katedry:

  • Mechaniki Technicznej (1904),
  • Mechaniki Ogólnej,
  • Teorii Maszyn Cieplnych (1904),
  • Pomp i Silników Wodnych (1908)
  • Pomiarów Maszynowych (1917).

Po likwidacji Oddziału Handlowego zorganizowano na nowo lektoraty z języka niemieckiego, włoskiego, angielskiego i francuskiego oraz wykłady z księgowości i rachunkowości, a także z matematyki ubezpieczeniowej. Organizowane są pierwsze uczelniane stacje doświadczalne: Przemysłu Naftowego (Bronisław Pawlewski, 1886-1915), Ceramiczna (Edmund Krzem, 1886), Mechaniczna (Tadeusz Fiedler, 1884-1901). Korzystny wpływ na rozwój kadry Szkoły Politechnicznej we Lwowie miała możliwość habilitowania się w niej. W roku 1894 (w dwudziestu katedrach) pracowało w Uczelni 15 profesorów zwyczajnych, 3 nadzwyczajnych, 7 docentów prywatnych, 15 docentów płatnych i 18 asystentów i 5 lektorów.

W latach 1897-1918 nastąpił szybki rozwój Szkoły Politechnicznej we Lwowie. Zanotowano przyrost kadry naukowej, placówek badawczych i studentów. Austria uwikłana w konflikt z Rosją (na Bałkanach) i uzależniona od Niemiec starała pozyskać Polaków i zliberalizowała do nich swój stosunek polityczny. Ministerstwo Oświaty było bardziej przychylne dla potrzeb inwestycyjnych, powoływania nowych katedr i innych jednostek Szkoły Politechnicznej. W roku 1901 przyznano Uczelni prawo doktoryzowania (z tytułem doctor rerum technicarum). W roku 1904 zezwolono na powstanie Komisji Administracyjnej Szkoły Politechnicznej, z której w roku 1921 wyłonił się senat Politechniki Lwowskiej. W tym samym roku rektorowi Szkoły Politechnicznej cesarz przyznaje tytuł magnificencji. Można było bez zezwolenia ministerstwa przyjmować studentów obcokrajowców, co spowodowało napływ studentów z Królestwa (w roku 1914 studenci ci stanowili 30% ogółu). Liberalizowano warunki przyjmowania obcokrajowców na katedry i docentury. Nie zatwierdzono w Wiedniu wniosku o prawo przyznawania doktoratów honoris causa, nad czym władze uczelni przeszły do porządku dziennego i zaczęto przyznawać te tytuły (otrzymali je m. in.: Maria Skłodowska-Curie, Jan Nepomucen Franke, Julian Niedźwiecki, Witold Obrębowicz – organizator Politechniki Warszawskiej, August Witkowski). Od roku 1908 kolegium profesorskie zaczęło nadawać godność profesora honorowego dla szczególnie zasłużonych profesorów Szkoły Politechnicznej we Lwowie (wymagano w tym przypadku jednomyślności). W roku 1899 Sejm Krajowy uchwalił, że rektor staje się posłem wirylnym w Sejmie, co było zrównaniem Szkoły Politechnicznej z Uniwersytetami w Krakowie i we Lwowie.

W roku 1902 w Uczelni odbyła się pierwsza uroczysta promocja doktorska (Jan Blauth i Michaa Kornelli). Szybko wzrastała teraz liczba katedr, do roku 1914 przybyło 20 katedr, 30 etatowych docentur. Na uczelni działały 43 katedry i 44 docentury. W roku 1900 w SP pracowało 21 profesorów, 17 docentów i nauczycieli akademickich, 19 adiunktów i asystentów, a w roku 1914 odpowiednio: 41, 47 i 70. Szkoła Politechniczna we Lwowie skupiała przed I wojną światową doskonałą. Odegrali oni znaczącą rolę w odrodzonym państwie po roku 1918. Największy Wydział Inżynierii w roku 1907 rozbito na dwa wydziały: Inżynierii Dróg i Mostów oraz Budownictwa Wodnego. Znacznie wzmacniał się i rozrastał Wydział Budowy Maszyn, w przyszłości największy wydział w Politechnice Lwowskiej. W roku 1914 Szkoła Politechniczna we Lwowie (po dalszych zmianach organizacyjnych) posiadała pięć wydziałów: Inżynierii Lądowej, Inżynierii Wodnej, Budownictwa Lądowego (czyli Architektury), Budowy Maszyn i Chemii Technicznej. Już w roku 1905 Szkoła Politechniczna we Lwowie wysunęła się na drugie miejsce (po Politechnice Wiedeńskiej) wśród politechnik cesarstwa.

Szkoła Politechniczna we Lwowie w roku 1914 posiadała 30 muzeów, 11 laboratoriów, obserwatorium astronomiczne i trzy stacje doświadczalne. Biblioteka Główna gromadziła około 20 tys. tomów i prenumerowała ponad 200 czasopism.

W roku 1904 znacznie powiększono budynek główny przez dobudowanie dwóch skrzydeł, a roku w1911 rozbudowano (o drugie piętro) budynek chemii i wreszcie w roku 1912 postanowiono budowę Laboratorium Maszynowego.

Po wybuchu I wojny światowej w roku akademickim 1914/15 Szkoła Politechniczna była nieczynna. Główny budynek zamieniono na szpital. Mimo niesprzyjających warunków (wielu profesorów docentów pozostawało na uchodźstwie) Szkoła Politechniczna we Lwowie w roku akademickim 1915/16 starała się funkcjonować normalnie. Wznowiono wykłady (dla około 130 studentów), poprawiano projekty i zdawano egzaminy. Dzięki łączności z Ministerstwem Oświaty w Wiedniu załatwiano sprawy personalne. W roku 1915 m.in. profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Maszynoznawstwa został Ludwik Tadeusz Ebermann, światowej sławy konstruktor silników Diesla (pod którego kierownictwem w zakładach Man w Augsburgu kilkaset silników do łodzi podwodnych). W następnym roku akademickim (1916/17) w SP studiowało 198 studentów, w roku 1917/18 już 670, a na nowy rok 1918/19 zapisało się prawie tysiąc studentów. W ciągu 40 lat (1888-1918) Szkoła Politechniczna we Lwowie wydała 2013 dyplomów.

[edytuj] Politechnika we Lwowie (1918 - 1939)

Rok akademicki 1918/19 w Szkole Politechnicznej we Lwowie rozpoczął się skromną uroczystością 14 października 1918 roku (Gmach Główny zajęty był jeszcze na szpital). Równocześnie nastąpił rozkład monarchii austriackiej. Polscy po 27 słowie do Rady Stanu ogłosili 27.10.1918 r. w Krakowie odłączenie się od Austrii i powołali Polską Komisję Likwidacyjną.

Na przełomie października i listopada 1918 we Lwowie wybucha konflikt polsko-ukraiński. W I Domu Techników SP i w szkołach organizowane są pierwsze punkty oporu.

Zorganizowanie obrony ułatwiały, odbywające się w tym czasie we Lwowie, obrady organizacji akademickich. Ze społeczności akademickiej brało udział w walkach ponad trzystu studentów i wielu pracowników naukowych. Prof. Kazimierz Bartel organizował obronę dworca głównego i wojska kolejowe (w tym pociąg pancerny) potrzebne do łączności z Przemyślem i resztą kraju. Doc. Władysław Rubczyński (przyszły prof. Politechniki Śląskiej) organizował warsztaty lotnicze, w których udało mu się złożyć kilka samolotów, użytych w walce i w utrzymaniu łączności z Krakowem i Warszawą. Oddział łączności (wraz z radiostacją przy ul. Chocimskiej) prowadził Tadeusz Malarski przyszły profesor Politechnik Lwowskiej i Śląskiej. Oficerem łączności był Fryderyk Staub, przyszły profesor Politechniki Śląskiej. Z oblężenia Lwów uwolniła w lipcu 1919 r. 28 armia gen. Józefa Hallera i inne formacje wojskowe. Zawieszenie broni 01.09.1919 r. umożliwiło zwolnienie około 500 studentów Szkoły Politechnicznej z armii.

W roku akademickim 1918/19 Szkoła Politechniczna we Lwowie była w zasadzie nieczynna. Wykłady nie odbywały się, ale zdawano zaległe egzaminy i poprawiano projekty. Władze uczelni i grono profesorskie usuwały wszelkie oznaki poddaństwa państwu austriackiemu. Uczelnię podporządkowano Ministerstwu Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie. Nazwę uczelni pozostawiono na razie bez zmian. Inauguracja roku akademickiego 1919/20 pierwsza w wolnej Polsce odbyła się 16 października. Na studia zapisało się ponad 1500 studentów. 8 listopada 1919 roku uruchomiono (długo oczekiwany) wydział Rolniczo-Lasowy, który powstał na gruzach Akademii Rolniczej w Dublanach, której zbiory i inwentarz zniszczono i rozgrabiono kompletnie w czasie wojny. Kolegium profesorskie Szkoły Politechnicznej we Lwowie opracowało nową strukturę szkoły (dostosowaną do potrzeb państwa) i przygotowało nowy statut uczelni. Gmach Główny Szkoły zwolniony został od zajęcia na szpital. W zarządzeniu z dnia 23 maja 1919 r Rada Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej uregulowało stan prawny wyższych uczelni galicyjskich, w którym wymieniono Politechnikę we Lwowie.

W latach 1918-1920 następował duży ruch kadrowy profesorów na spolonizowane lub organizowane uczelnie w kraju. I tak np. na Politechnikę Warszawską przechodzą: prof. Oskar Sosnowski (architekt), prof. Karol Pomianowski (budownictwo wodne), prof. Wiesław Chrzanowski (silniki cieplne, przyszły minister przemysłu w kilku rządach RP), prof. Bohdan Stefanowski (technika cieplna), prof. Witold Broniewski (maszyny przemysłu chemicznego), prof. Władysław Bratkowski (technologia włókna) i wielu młodszych pracowników nauki. Prof. Adolf Szyszko-Bohusz objął stanowisko kierownika renowacji Wawelu (w późniejszym czasie kierował generalną przebudową Jasnej Góry). Do Uniwersytetu Poznańskiego przeszli: prof. Zdzisław Krygowski (matematyka) i prof. Alfred Denizot (fizyka). Kilku profesorów przeszło do innych uczelni, wielu pracowników naukowych Szkoły Politechnicznej zostało powołanych do pracy w centralnych urzędach państwowych i tak np.: w grudniu 1919 prof. Kazimierz Bartel został mianowany ministrem kolei żelaznych, prof. Wacław Suchowiak w roku 1920 został prezesem Urzędu Patentowego, który organizuje od podstaw. W tym czasie mianowano wielu nowych profesorów, w celu zapewnienia obsady katedr, do których po zawierusze wojennej nie powrócili byli kierownicy lub których kierownicy przeszli do innych uczelni. I tak np. II Katedrę Matematyki (opuszczoną przez prof. Krygowskiego) objął dr Antoni Łomnicki (nauczyciel VII Gimnazjum we Lwowie), wkrótce mianowany profesorem.

Na początku kwietniu roku 1920 w gmachu głównym Politechniki studenci zorganizowali wiec, na którym wezwano do udziału w III Powstaniu Śląskim. Już 21 kwietnia 1920 wyjechała na Śląsk pierwsza grupa 50 ochotników. Dwie następne grupy wyjechały ze Lwowa na Śląsk w październiku i grudniu 1920 roku. Wielu z tych ochotników spełniało funkcje dowódcze (np. student Wydziału Komunikacyjnego ppor. Eugeniusz Zaczyński - burmistrz Zakopanego w latach 1935-1939, przyszły prof. Politechniki Śląskiej, był dowódcą samodzielnej kompanii saperskiej przy Dowództwie III Powstania Śląskiego), wielu ochotników zostało odznaczonych Śląską Wstęgą Waleczności.

W kwietniu roku 1920 młodzież pospieszyła też pod broń by bronić Ojczyzny przed nawałnicą ze wschodu. Grono profesorskie Politechniki oddało się do dyspozycji Rady Obrony Państwa. Gmachy uczelni znów świeciły pustką. Studenci walczyli w Małopolskiej Armii Ochotniczej. Pod Zadwórzem (lwowskie Termopile) 17 sierpnia 1920 roku padł kwiat młodzieży lwowskiej (około 300 ochotników, w tym wielu z Politechniki) w walce z I Konną Armią Budionnego. Po zawieszeniu broni (18.10.1920 r.) i podpisaniu traktatu pokojowego w Rydze (05.06.1921), można było przystąpić do spokojnej nauki. 5 czerwca 1925 r. na tablicy pamiątkowej umieszczono nazwiska słuchaczy Politechniki poległych w wojnie.

Rok akademicki 1920/21 był pierwszym rokiem pokoju w Politechnice Lwowskiej. Pod koniec października 1920 uczelnię odwiedził minister robót publicznych Gabriel Narutowicz w celu zapoznania się z jej potrzebami. Wykłady zaczęły się jednak późno, bo dopiero 3 stycznia 1921 roku. Jednak już w czerwcu roku 1920 został zatwierdzony, przez ministra WRiOP, Statut Politechniki Lwowskiej.

Politechnika Lwowska miała służyć nauce i ojczyźnie. Posiadała samorządność i była osobą prawną w pojęciu prawa cywilnego. Językiem wykładowym i urzędowym był język polski. Politechnice przysługiwało prawo wolności nauki i nauczania. Składała się z pięciu wydziałów:

  • Komunikacyjnego (z Oddziałami: Drogowym, Wodnym i Mierniczym),
  • Architektonicznego (z Oddziałami: Artystycznym i Konstrukcyjnym),
  • Mechanicznego (z Oddziałami: Maszynowym, Elektrotechnicznym i Naftowym),
  • Chemicznego (z Oddziałami: Chemików Laboratoryjnych i Chemików Fabrycznych)
  • Rolniczo-Leśnego (z Oddziałami: Rolniczym i Leśnym).

Rok akademicki składał się z dwóch semestrów. Rok szkolny liczył 180 dni wykładowych. Politechniką kierowało Zebranie Ogólne Profesorów i Senat, natomiast wydziałami Rady Wydziałów pod przewodnictwem dziekanów. Zebranie Ogólne uchwalało budżet, wybierało rektora, zatwierdzało wnioski Rad Wydziałów o powołaniu profesorów i docentów, powoływało wydziały i katedry. Senat był organem uchwalającym i kontrolującym sprawy administracyjne i finansowe Politechniki. Rektor przewodniczył Senatowi i Zgromadzeniu Ogólnemu, reprezentował Politechnikę na zewnątrz i piastował najwyższą godność na uczelni. Wybierany był na jeden rok akademicki i mógł być wybrany ponownie. Rektor i Senat sprawowali władzę dyscyplinarną na uczelni.

Radę Wydziału stanowili profesorowie i dwaj przedstawiciele docentów. Do Rady Wydziału należeli też profesorowie honorowi. Rada Wydziału mogła dobrać do swego grona (na czas jednego roku) profesorów z innego wydziału. Jej zadaniem było czuwać nad rozwojem nauki i należytą organizacją nauczania, stawiać wnioski tworzenia katedr i mianowania profesorów, organizować przebieg doktoratów i habilitacji oraz nadawać honorowe stopnie naukowe i wybierać dziekana. Dziekan spełniał na wydziale taką rolę, jaką rektor spełniał na uczelni.

Wszyscy pracownicy Politechniki Lwowskiej podlegali władzy rektora. Studiować można było w charakterze studenta lub wolnego słuchacza. Studentem mógł zostać absolwent państwowej szkoły średniej legitymujący się świadectwem dojrzałości. Wolni słuchacze byli dopuszczeni do słuchania wykładów, lecz nie mogli zdawać egzaminów. Studenci byli zobowiązani do przestrzegania planu zajęć, składania egzaminów i odbywania praktyk wakacyjnych. Po dwóch latach studiów odbywały się egzaminy ogólne, zaś po zaliczeniu wszystkich wykładów egzaminy dyplomowe. Studenci, którzy zdali egzamin ogólny i dyplomowy otrzymywali pierwszy stopień naukowy: inżynier-mechanik, inżynier-chemik itd. Drugim stopniem naukowym był tytuł doktora nauk technicznych. Studenci mieli prawo zakładania stowarzyszeń akademickich, nie mogły one mieć jednak celów politycznych. Opiekę nad nimi sprawował senat za pośrednictwem swego delegata 32 nazywanego kuratorem. Wiece na terenie uczelni mogły odbywać się za zezwoleniem rektora i mogły w nich brać tylko osoby z uczelni.

W roku akademickim 1920/21 studiowało 2108 studentów, na poszczególnych Wydziałach:

  • Komunikacyjnym - 495,
  • Architektonicznym - 151,
  • Mechanicznym - 703,
  • Chemicznym - 255,
  • Rolniczo-Lasowym - 504.

Nauczali:

  • profesorowie zwyczajni - 39,
  • profesorowie nadzwyczajni - 11
  • docenci i wykładowcy - 47
  • adiunkci - 12
  • asystenci - 84

konstruktorzy - 6

Wydarzeniem roku 1921, które u jednych wywołało zdziwienie i zakłopotanie (tzn. u zawodowych architektów), a w środowisku Politechnice Lwowskiej wielką radość, było wygranie konkursu na projekt Cmentarza Orląt Lwowskich przez Rudolfa Indrucha, wówczas studenta czwartego roku Wydziału Architektury Politechniki Lwowskiej. Na konkurs wpłynęło pięć prac i po wybraniu projektu do realizacji i otwarciu kopert z nazwiskami, okazało się, że należy on do studenta Politechniki Lwowskiej. Autor nagrodzonego projektu, uczestnik walk o wolność Lwowa w 1918 r., ofiarował go bezinteresownie Komitetowi Budowy Cmentarza Orląt, chcąc uczcić pamięć poległych kolegów i towarzyszy broni.

W roku akademickim 1921/22 Politechnika Lwowska - po wielu latach starań i dopiero w wolnej Polsce - otrzymała prawo zorganizowania Wydziału Ogólnego. Celem tego Wydziału było kształcenie nauczycieli dla średnich szkół technicznych z matematyki, geometrii wykreślnej, fizyki, chemii ogólnej i chemii stosowanej oraz inżynierów dla instytutów badawczych. W przyszłości planowano nauczanie rozszerzyć na miernictwo, maszynoznawstwo, elektrotechnikę, budownictwo i rolnictwo. Studia były czteroletnie, od początku prowadzone w czterech grupach: matematycznej, fizycznej, chemicznej i geometrii wykreślnej, a od roku 1928 w grupie piątej rysunkowej. W roku 1930 studia na Wydziale Ogólnym zreorganizowano i prowadzono w trzech grupach: matematycznej, fizyko-chemicznej i rysunkowej. Na Wydziale Ogólnym, oprócz etatowych pracowników, wykładali najwybitniejsi profesorowie Politechniki Lwowskiej (prof. W. Burzyński, prof. S. Fryze, prof. M. T. Huber prof. R. Witkiewicz i inni) i Uniwersytetu Lwowskiego (prof. K. Ajdukiewicz - wykład z logiki, prof. A. Wereszczyński - ekonomia społeczna).

Wydział istniał do roku 1933, kiedy to został zlikwidowany w wyniku tzw. reformy braci Jędrzejewiczów (studenci mieli prawo kończyć studia do roku 1936). W latach 1921-1933 na studia na Wydziale Ogólnym Politechniki Lwowskiej zapisało się około 1600 studentów. Studia w zakresie matematyki, na Wydziale Ogólnym, miały tak szeroki program, jakiego nie miał żaden uniwersytecki wydział w Polsce (wspomnienia prof. Kazimierza Kuratowskiego). Wykłady prowadziło sześciu profesorów: Stefan Banach, Kazimierz Bartel, Kazimierz Kuratowski, Antoni Łomnicki, Stanisław Ruziewicz i Włodzimierz Stożek oraz czterech docentów: Stefan Kaczmarz, Władysław Nikliborc, Adam Maksymowicz i Władysław Orlicz. Dużo uwagi studentom poświęcał prof. Kazimierz Kuratowski, a szczególnie: Stanisławowi Ulamowi (był jedynym matematykiem zaproszonym do Komisji Siedemnastu w Los Alamos; już w czasie studiów opublikował kilka ważnych prac matematycznych i zaraz po studiach doktoryzował się u Kuratowskiego), Tadeuszowi Posamentowi (wielkiej nadziei polskiej matematyki; zginął w pierwszych godzinach wojny w roku 1939) i Edwardowi Otto. Wydział Ogólny Politechniki Lwowskiej, mimo że istniał tylko kilkanaście lat przysporzył wiele sławy swojej Uczelni.

Powracając do historii Politechniki Lwowskiej należy podać, że 19 listopada 1922 w gmachu głównym nastąpiło uroczyste wmurowanie pomnika Krzyża Obrony Lwowa, powiększonej wersji wcześniej przyznanego odznaczenia. Politechnikę w tym czasie odwiedził marszałek (Francji, Anglii i Polski) Ferdynand Foch, któremu przyznano godność doktora honoris causa. W roku akademickim 1922/23 rozpoczęto budować gmach II Domu Techników. Wydział Mechaniczny zorganizował ogólnopolski, czterodniowy kurs na temat: Racjonalnego wykorzystywania paliw. Wzięło w nim udział ponad sto osób z całej Polski. Wykłady później opracowano w postaci skryptu. W tym roku akademickim nastąpiły duże zmiany personalne, m.in. na Wydziale Mechanicznym prof. L. Eberman został profesorem zwyczajnym, a zastępca profesora R. Witkiewicz został mianowany profesorem nadzwyczajnym i objął kierownictwo Katedry Pomiarów Maszynowych. W wyniku tego, ruszyła wreszcie w dużym tempie planowana od dziesięciu lat budowa Laboratorium Maszynowego, które ukończono w roku 1925.

W 1926 roku rektor i profesor Politechniki Lwowskiej profesor Ignacy Mościcki został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej.

W roku 1926/27 oddano do użytku II Dom Techników. Było to wielkie osiągnięcie Towarzystwa Bratniej Pomocy Studentów Politechniki Lwowskiej. W tym czasie podejmowano też różnorodne działania mające celu poszerzenie bazy lokalowej Politechniki Lwowskiej. Gmach główny Politechniki budowano w okresie, gdy studiowało 300 studentów, a było ich obecnie 2200.

Sytuację lokalową nieco poprawiło zbudowanie przez prof. Romana Witkiewicza Laboratorium Maszynowego, w którym swoje pomieszczenia znalazło pięć katedr: Teorii Maszyn Cieplnych, Pomiarów Maszynowych, Budowy Silników Tłokowych, Technologii Metali i Obróbki Metali. Dzięki poparciu Ministerstwa Komunikacji zaczęto budować Laboratorium Aerodynamiczne, które zostało oddano do użytku w roku 1930. Zdawano sobie sprawę, że bez budowy nowoczesnych laboratoriów Politechnika nie będzie mogła dotrzymać kroku postępowi technicznemu. W roku akademickim 1930/31 rozpoczęło działalność Studium Lotnicze na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej.

Istniejący na Wydziale Mechanicznym Oddział Elektrotechniczny, wobec zwiększenia kadry i powstania nowych katedr, próbowano w tym czasie przekształcić w samodzielny Wydział Elektryczny. Trudności ekonomiczne państwa stanęły na przeszkodzie temu przedsięwzięciu. W Politechnice Lwowskiej do końca nie udało się powołać tego wydziału. Ze względów oszczędnościowych zlikwidowano niektóre katedry.

Lata 1930 - 1933 charakteryzowały się wystąpieniami studenckimi nie tylko w Politechnice Lwowskiej ale w całej Polsce. W pierwszych trzech latach głównym powodem manifestacji studenckich były sprawy narodowościowe. Natomiast w roku 1933 protestowano przeciw ustawie o szkołach akademickich (uchwalonej 15 marca 1933 r., zwaną ustawą Jedrzejewiczowską), która znacznie ograniczała ich autonomię. Zebrania Ogólne Profesorów Politechniki Lwowskiej postanowiły wprowadzać te zmiany w Uczelni w sposób stopniowy z dużym namysłem (rozłożone w czasie), tak jednak by nie powodowały ujemnych działań materialnych ze strony ministerstwa. Stan ten skończył się w roku 1935, wraz z odejściem z rządu braci Jędrzejewiczów. Ministrem WRiOP został wtedy prof. Wojciech ŚWiętosławski.

Poprawa sytuacji gospodarczej w kraju, pozwoliła na wzięcie kredytu i ukończeniu wreszcie gmachu biblioteki głównej w roku 1934. Na frontonie gmachu biblioteki napisano: „Hic mortui vivunt, et muti eloquuntur - tutaj umarli żyją, a niemi przemawiają”. Kredyty pozwoliły też na realizowanie innych inwestycji. Energicznie zaczęto wyposażać różne laboratoria w maszyny i urządzenia pozwalające na wykonywanie prac dla przemysłu, celem zdobywania funduszy na dalszy rozwój uczelni. Prowadzano została akcja oszczędnościowa w celu zmniejszenia zużycia energii elektrycznej, gazu, wody i opału. Większym odbiorcom energii zainstalowano liczniki, wymieniano niektóre silniki i urządzenia na energooszczędne, rozszerzano na terenie uczelni sieć centralnego ogrzewania, rozważano uruchomienie własnej elektrociepłowni i przejścia na tańszy gaz ziemny (uzyskano znaczny upust ceny gazu od gminy miasta Lwowa).

W roku 1936 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, dekretem z 11 listopada 1936 roku, nadał uczelni Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za działalność naukową i wybitny udział w walce o zjednoczenie ziem polskich w latach 1918-1921. Uroczystość dekoracji odbyła się w Sali Rycerskiej Zamku Królewskiego w Warszawie 13 lutego 1937. Uczelnię reprezentowali: rektor, prorektor oraz dziekani wydziałów. Z tej okazji, za wybitne zasługi na polu nauki i wychowania młodzieży w duchu patriotycznym, odznaczonych zostało wielu profesorów Politechniki.

Dużym wydarzeniem w roku akademickim 1937/38 w Politechnice Lwowskiej było przystąpienie do budowy pawilonów dla Wydziału Mechanicznego i gmachu dla inżynierii chemicznej. Programem wkrótce zainteresowały się najwyższe władze państwowe RP i został on znacznie rozszerzony. W istniejących budynkach uczelni w szerokim zakresie prowadzono remonty i prace modernizacyjne.

W kwietniu 1938 roku na Zamku Królewskim w Warszawie, w obecności prezydenta Mościckiego, odbyła się konferencja w sprawie budowy pawilonów dla Wydziału Mechanicznego Politechniki Lwowskiej przy ulicy Stryjskiej we Lwowie. W czasie konferencji referaty wygłosili: ministrowie, profesorowie i osoby zainteresowane zbudowaniem (w ciągu planowanych 20 lat, 1940-60) podstaw siły gospodarczej i obronnej Polski.

Wydział Mechaniczny Politechniki Lwowskiej miał pełnić w tym dziele rolę wiodącą. Wyniku obrad przyjęto następujące ustalenia:

  • umożliwić spełnienie zamierzeń Komitetu przez pomoc finansową ze strony rządu i przemysłu w wysokości potrzebnej do szybkiego realizowania budowy;
  • ułatwić w myśl zaleceń Ministra Spraw Wojskowych możliwość studiów na Wydziałach: Mechanicznym i Elektrotechnicznym (miał powstać z przekształcenia Oddziału Elektrotechnicznego w roku 1941, po zakończeniu planowanej budowy)Politechniki Lwowskiej przez stworzenie przez zainteresowane resorty odpowiedniej ilości stypendiów.

Program budowy obejmował wzniesienie w ciągu trzech lat, pięciu pawilonów o kubaturze 200 tys. m3, kosztem 7 mln zł. W wyniku poszukiwań, przez Radę Wydziału Mechanicznego, innych możliwości finansowania, Ministerstwo Komunikacji przyznało w roku 1938 milion złotych Politechnice Lwowskiej, z sum na 41 leżnych Polskim Kolejom Państwowym za tranzyt niemiecki (przez Pomorze do Prus Wschodnich), na zakup najpotrzebniejszych urządzeń laboratoryjnych.

W grudniu roku 1937, zarządzeniem ministra Spraw Wojskowych, utworzono w Polsce Legię Akademicką jako formę szkolenia wojskowego studentów. Było to korzystniejsze i dla studentów (którzy zwolnieni byli z rocznego przeszkolenia w szkołach podchorążych rezerwy), jak i dla państwa (zwolnienie dość dużych wydatków budżetowych). Przeszkolenie studentów w Legii Akademickiej okazało się też korzystne dla Lwowa, który we wrześniu 1939 roku był prawie pozbawiony wojsk regularnych i dla własnej obrony, po raz kolejny, musiał formować oddziały ochotnicze. Osoby przeszkolone w Legii Akademickiej odegrały także dużą rolę w Armii Krajowej.

W czerwcu 1938 roku opuścił Polskę i wyjechał do Szwajcarii prof. dr inż. Ludwik Eberman, światowej sławy konstruktor silników spalinowych z zapłonem samoczynnym, kierownik Katedry Budowy Silników Tłokowych Politechniki Lwowskiej. Prof. Eberman pamiętał swoje doświadczenia z Austriakami i Niemcami w czasie I wojny światowej, kiedy to został zmuszony do kierownictwa technicznego budowy ponad 500 silników do łodzi podwodnych. Trafnie przewidział nadchodzące niebezpieczeństwo i osobiste zagrożenie. Do Szwajcarii przeniósł też swoje biuro konstrukcyjne, które świetnie prosperowało w latach 1918-1945. Patenty i rozwiązania konstrukcyjne prof. Ebermana były znane na całym świecie. Profesor Eberman cieszył się powszechnym szacunkiem w społeczności akademickiej i w środowisku lwowskich konstruktorów. W Szwajcarii pomagał w organizowaniu polskiej uczelni technicznej dla żołnierzy internowanych na terenie tego kraju. Na specjalne zaproszenie, był profesorem Związkowej Wyższej Uczelni Technicznej (Eth) w Zurychu. W roku 1944 wydał na 100-lecie istnienia Politechniki Lwowskiej wspomnienia jubileuszowe pt. Ecole Politechnique de Lvov (1844-1944). Wtedy to było jedyne wydawnictwo tego typu. Zmarł w Winterthur w roku 1945.

Rok akademicki 1938/39 na Politechnice Lwowskiej, to była w dalszym ciągu intensywna praca nad rozbudową bazy lokalowej oraz pozyskiwaniem aparatury badawczej. Władze państwowe i sfery przemysłowe przyznały Uczelni coraz to nowe kwoty. Ministerstwo Poczt i Telegrafów wspomagało ciągle grupę Tele- i Radiotechniczną. Studenci otrzymywali wysokie stypendia, tak że mogli całkowicie czas poświęcić studiowaniu. Były pieniądze na zakup aparatury laboratoryjnej i badawczej. Laboratorium Radiotelegraficznym kierował prof. dr inż. Tadeusz Malarski, przyszły profesor Politechniki Śląskiej. Swoje wyposażenie powiększyło, w tym roku akademickim, również Laboratorium Budowlano-Drogowe. Ukończono Laboratorium Silników Lotniczych. Studenci Studium Lotniczego, które przemianowano na Grupę Lotniczą Oddziału Maszynowego, mogli odbywać ćwiczenia praktyczne na dobrze wyposażonych stanowiskach laboratoryjnych. 42

26 listopada 1938 roku odbyło się uroczyste poświęcenie przez lwowskiego arcybiskupa metropolitę dr Bolesława Twardowskiego kamienia węgielnego i murów (wznoszonych już od czerwca) pawilonów dla Technologii Mechanicznej i Obróbki Metali (miał być oddany do użytkowania w grudniu 1939 r.) oraz Mechanicznej Stacji Doświadczalnej (miała być oddana do użytkowania w marcu 1940 roku). Politechnika Lwowska w czerwcu 1939 roku posiadała 5 wydziałów:

  • Wydział Inżynierii Lądowej i Wodnej (Oddziały: Lądowy, Wodny i Mierniczy),
  • Wydział Architektoniczny,
  • Wydział Mechaniczny (Oddziały: Maszynowy, Elektrotechniczny i Naftowy),
  • Wydział Chemiczny,
  • Wydział Rolniczo - Leśny (Oddziały: Rolniczy, Leśny).

W Uczelni pracowało 5 profesorów honorowych, 43 profesorów zwyczajnych, 17 profesorów nadzwyczajnych, 3 zastępców profesora, 18 docentów, 86 wykładających, 46 adiunktów, 85 starszych asystentów, 165 asystentów, 80 młodszych asystentów, 12 zastępców asystenta i 4 lektorów. Na Politechnice było 61 katedr zwyczajnych (w roku 1921 - 39), 10 katedr nadzwyczajnych (11) i 18 docentur (14).

W roku akademickim 1938/39 w Politechnice Lwowskiej studiowało 3606 studentów (w roku 35/36 - 2248; czasy po kryzysie ekonomicznym!), 1930/31 - 2945, 1925/26 - 2101, 1920/21 - 2108). W latach 1874-1939 (wrzesień) wydano w politechnice Lwowskiej około siedem tysięcy dyplomów.

Na trzyletnią kadencję 1939-42 rektorem został wybrany prof. Antoni Wereszczyński. Jedno z pierwszych jego zarządzeń dotyczyło działań mobilizacyjnych na Uczelni. Z chwilą ogłoszenia mobilizacji, w gmachu głównym zaczął działać szpital polowy. Kierował nim płk. rez. Aleksander Domaszewicz (kierował nim też w latach 1918-1920). Głównym chirurgiem był prof. Adam Gruca. Personel pomocniczy stanowili klerycy, ochotniczki i żony pracowników Politechniki. W godzinach porannych pierwszego września Lwów został zbombardowany.

[edytuj] Czas II wojny światowej

22 września 1939 roku do Lwowa wkracza Armia Czerwona i zobowiązuje do natychmiastowego rozpoczęcia działalności wszystkie instytucje. Rektor Wereszczyński zarządził więc otwarcie zajęć w Politechnice. Na zajęcia zgłosiła się duża liczba studentów, szczególnie ze Śląska i z Politechniki Warszawskiej. Przybyli też pracownicy naukowi z Krakowa oraz z Warszawy

Politechnikę Lwowską jesienią 1939 roku przemianowano na Lwowski Instytut Politechniczny. Rektorów odwołano, a dyrektorem szkoły uczyniono, dyrektora kijowskich tramwajów (ze średnim wykształceniem) Maksyma Pawłowicza Sadowskiego. Dyrektor szkoły Sadowski w sumie zachowywał się całkiem przyzwoicie. Na prorektora do spraw nauki powołał prof. Włodzimierza Krukowskiego, który miał dobre stosunki z polską lewicą we Lwowie i mógł umiejętnie i skutecznie bronić interesu Uczelni i dobra wielu Polaków. Prof. dr inż. Włodzimierz Krukowski był jednym z najwybitniejszych polskich elektrotechników. Uzyskał blisko sto patentów w krajach europejskich w latach 191341. W Europie (do roku 1939) zainstalowano m.in. ponad milion liczników elektrolitycznych ze specjalną elektrodą konstrukcji prof. Krukowskiego. W Politechnice Lwowskiej Profesor zorganizował Pracownię Precyzyjnych Pomiarów Elektrycznych, która owocnie współpracowała z Głównym Urzędem Miar.

W listopadzie 1939 r. do Lwowa zjechała z Moskwy specjalna komisja z wiceministrem oświaty na czele. Każdy samodzielny pracownik nauki przechodził szczegółową kontrolę (prowirkę) z osiągnięć naukowych, publikacji itp. Na zebraniu ogólnym profesorów komisja stwierdziła, że nie spodziewała się tak wysokiego poziomu naukowego w Politechnice Lwowskiej. Prof. Włodzimierza Krukowskiego zatwierdziła na stanowisku prorektora do spraw nauki i mianowała go przewodniczącym Rady Naukowej. Rada Naukowa miała uprawnienia niewiele mniejsze niż przedwojenny Senat, chociaż miała całkiem inny skład. Komisja zatwierdziła wszystkich profesorów, a na wakujące stanowiska kierowników katedry zaproszono profesorów emerytów. Wybrani w czerwcu 1939 dziekani pozostali na stanowiskach. W Moskwie zatwierdzono wszystkie propozycje nominacji zgłoszone do ministerstwa w Warszawie przed 1 września 1939 roku, a które nie zdążono tam załatwić. Pozytywnie załatwiano także aktualne wnioski personalne Rady Naukowej. Tworzono nowo katedry i do ich obsady nie można było mieć zastrzeżeń. Np. nowoutworzoną Katedrę Radiotechniki objął prof. Janusz Groszkowski, który przybył z Politechniki Warszawskiej. Katedrę Teorii Mechanizmów i Maszyn objął doc. Robert Szewalski, który w roku 1941 został mianowany profesorem nadzwyczajnym.

Na zebraniu aktywu partyjnego wiceminister wzywał studentów do solidnego studiowania na tak znakomitej uczelni, prezentującej technikę zachodniego kręgu cywilizacyjnego, co powinni sobie szczególnie cenić. Wykładano zasadniczo po polsku, tylko marksizm i leninizm wykładano po rosyjsku. Na studia przyjmowano jednak według kryteriów pochodzenia społecznego i narodowego. Polscy studenci starszych lat zdawali egzamin dyplomowy według polskich przepisów z roku 1938. Dla pozostałych wprowadzono studia pięcioletnie według systemu radzieckiego. Wszyscy musieli wysłuchać i zdać egzamin z marksizmu i leninizmu.

W lipcu 1940 do Moskwy zaproszono prof. Kazimierza Bartla i prof. Włodzimierza Krukowskiego. Akademia Nauk ZSRR zaproponowała prof. Bartlowi przetłumaczenie jego podręcznika z geometrii wykreślnej, na co się zgodził i w tym celu przeniesiono z Leningradu do Lwowa doc. Ludgera Szklarskiego. Praca nad tym zamierzeniem posuwała się szybko, ale wybuch późniejszej wojny niemiecko-radzieckiej uniemożliwił jej dokończenia. Natomiast rząd radziecki prof. Bartlowi zaproponował utworzenie rządu polskiego podporządkowanego ZSRR, na co Profesor się nie zgodził. Na przełomie sierpnia i września tego roku do Moskwy zaproszona grupę wybitnych profesorów Politechniki celem zapoznania ich z organizacją nauki, osiągnięciami naukowymi i technicznymi w ZSRR. W dobrze zorganizowanym wyjeździe do Moskwy, wzięli udział: Włodzimierz Burzyński, Janusz Groszkowski, Marian Kamieński, Witold Minkiewicz, Stanisław Ochęduszko, Stanisław Pilat, Romuald Rosłoński, Kasper Weigel i Roman Witkiewicz.

Wojska niemieckie do Lwowa wkroczyły 30 czerwca 1941 roku, a wraz z nimi formacje Gestapo. Już 2 lipca aresztowano prof. Kazimierza Bartla i wobec odmowy tworzenia rządu polskiego, tym razem podporządkowanego Niemcom, rozstrzelano Go 26 lipca 1941 roku. W nocy z 3 na 4 lipca aresztowano 40 profesorów i pracowników lwowskich uczeni. By nie mieć kłopotów z opinią publiczną na świecie -tak jak to było w przypadku Krakowa- rozkaz brzmiał: aresztować i natychmiast rozstrzelać. 4 lipca 1941 roku, obok II Domu Techników na stoku Wzgórz Wuleckich, zgładzono wszystkich zakładników. Zginęli m.in. z Politechniki Lwowskiej profesorowie:

Wszyscy zostali pogrzebani na miejscu zbrodni, a w październiku 1941 roku 46 zwłoki ekshumowano i wywieziono do lasu Krzywczyckiego, tam oblano benzyną i spalono, a prochy rozsiano po okolicy

Na początku lipca 1941 roku zamknięto wszystkie uczelnie we Lwowie. Trzy południowo-wschodnie województwa Rzeczypospolitej Polskiej połączono w Diskrit Galizien i włączono do Generalnego Gubernatorstwa. W roku akademickim 1941/42 Politechnika Lwowska była nieczynna. Bezrobotni i nie wynagradzani profesorowie gromadzili się często na dziedzińcu biblioteki lub w dni deszczowe w Laboratorium Maszynowym, które po śmierci prof. Witkiewicza było pod opieką prof. Stanisława Ochęduszki), by zasięgnąć lub wymienić wiadomości na temat aktualnej sytuacji. Pośrednikiem między Okręgową Delegaturą Rządu a profesorami, był mgr inż. Władysław Fischer - asystent prof. Ochęduszki we Lwowie, późniejszy pracownik Katedry Silników Spalinowych Politechniki Śląskiej. Wiadomości z nasłuchu radiowego przekazywał Kazimierz Woźniewski, student grupy radiowej z Wydziału Mechanicznego, który -jak twierdzi Władysław Fischer- aparaturę do nasłuchu umieścił w piecu kaflowym i korzystał z niej w latach 1941-45.

W roku 1942 Niemcy, wobec braku personelu zawodowego, zdecydowali się częściowe uruchomienie lwowskich uczelni. Na początku tego roku zaczęto pracownikom Politechniki wypłacać symboliczne zasiłki. Na początku marcu ogłoszono w prasie, że w Politechnice we Lwowie otwiera się Staatliche Technische Institute, by pod koniec tego miesiąca przemianować go na: Staatliche Technische Fachkurse Lemberg, by nie było żadnej wątpliwości, że nie są to studia akademickie. W kwietniu 1942 roku zwrócono się oficjalnie do kadry naukowej z propozycją podjęcia pracy na kursach. Zajęcia rozpoczęły się 15 maja 1942 r.

W tych dziedzinach gdzie okupant nie podjął nauczania, zorganizowano tajne komplety. Decyzją Okręgowej Delegatury Rządu we Lwowie, Politechnika Lwowska miała działać wspólnie i realizować program według roku akademickiego 1938/39. Studia miały być traktowane jako w pełni akademickie.

Kierownikiem kursów mianowano profesora maszyn elektrycznych Teodora Bodefeldta z Politechniki Monachijskiej, który zaangażował wszystkich profesorów (powrócili też profesorowie usunięci za czasów sowieckich), docentów, adiunktów, asystentów i pracowników administracji. Kierownikiem II Katedry Matematyki Politechniki Lwowskiej -opuszczonej w wyniku śmierci prof. Łomnickiego- został prof. Stefan Banach. Tajnymi kompletami kierowała konspiracyjna komórka uczelni na czele z profesorami: Włodzimierzem Burzyńskim, Edwardem Suchardą, Marianem Kamieńskim i Januszem Groszkowskim. W początkowym czasie przy Kierowniku Kursów główną rolę odgrywał prof. Sucharda, a w późniejszym czasie prof. Burzyński.

W roku 1942 na Politechnice rozpoczęło studia 759 słuchaczy. W roku 1942 przeważali Ukraińcy, ale po zmobilizowaniu ich do dywizji SS-Galizien (Hałaczyna), na niektórych kierunkach studiów pozostali prawie sami Polacy. Na absolwentów kursów czekało niebezpieczeństwo zatrudnienia ich przez urząd pracy (Arbeitsant) i wysłania do pracy w miastach niemieckich zagrożonych nalotami lotniczymi. Polacy zwykle szybko kończyli studia i nie zdawali egzaminu dyplomowego, zaś prof. Burzyński pełnił rolę opatrznościową w tej dziedzinie (opóźniał sprawozdania, podawał dane bez adresu itp.).

Wiosną 1944 roku Niemcy zaczęli opuszczać Lwów. Na tydzień przed ewakuacją Niemcy przekazali kierownictwo Politechniki Lwowskiej prof. Włodzimierzowi Burzyńskiemu. Niektórzy profesorzy Politechniki też opuszczali Lwów, jak np. prof. Stanisław Łukasiewicz, który wyjechał do Częstochowy i stąd jako pierwszy rektor (z nadania KRN-u) organizował polską Politechnikę w Gdańsku i transporty profesorów z Politechniki Lwowskiej.

W czasie letniej ofensywy w roku 1944 Armia Czerwona podeszła pod Lwów 22 lipca. Miasto zostało właściwie wyzwolone przez oddziały Armii Krajowej w ramach Akcji Burza. Gmachy Politechniki zostały wyzwolone 24 lipca 1944 roku przez kompanię Kedywu dowodzoną przez kpt. Piotra Szewczyka (cichociemnego). W całym mieście powiewały flagi biało-czerwone. Do miasta za oddziałami frontowymi przybyło oddziały NKWD. Podstępnie aresztowano dowództwo Armii Krajowej.

W sierpniu 1944 do Lwowa przybywa docent Odeskiego Instytutu Politechnicznego I. N. Jampolski w charakterze organizatora Lwowskiego Instytutu Politechnicznego, który z czasem zajmuje funkcję rektora. Jego zastępcami są Rosjanie. Po podróży po ZSRR Jampolski przywiózł grupę profesorów i asystentów do Lwowa. Zaczynają się aresztowania profesorów. Pierwszym aresztowanym jest prof. Edward Sucharda. Jesienią 1944 zaproszono do współpracy prof. Włodzimierza Burzyńskiego w charakterze prorektora do spraw nauki, ale jego też aresztowano oraz osadzono na 10 miesięcy do więzienia. W dniach 2-4 stycznia 1945 roku we Lwowie aresztowano i deportowano w głąb Rosji 17 tys. Polaków, w tym wielu pracowników Politechniki i Uniwersytetu. Z Politechniki aresztowano, skazano na 5, 10 i 15 lat pobytu w obozach pracy o zaostrzonym rygorze profesorów: Stanisława Fryzego, Aleksandra Kozikowskiego, Tadeusza Kuczyńskiego, Witolda Minkiewicza, Emila Łazoryka i Edwina Płażka. Po dziesięciu miesiącach większość deportowanych, którzy przeżyli, została zwolniona i powróciła do Lwowa.

4 stycznia 1945 roku przyjechała do Lwowa delegacja PKWN z pisarzem ludowym Janem Brzozą, który na wiecu w Politechnice zachowywał się skandalicznie (profesorów wyzywał od hitlerowców), gdy nie było chętnych do podpisania rezolucji potępiającej działalność Armii Krajowej i Rządu Emigracyjnego, a której nawet nie odczytano, podano jedynie jej treść. Rektor Jampolski, który tonował sytuację, jako pierwszego do podpisania rezolucji wezwał prof. Roberta Szewalskiego - najmłodszego profesora w Politechnice. Profesor Szewalski oświadczył, że nie podpisze nieznanej mu rezolucji. Następnie trzasnął pięścią w stół i powiedział, że jeżeli mu się nie wierzy jako profesorowi, to może zrezygnować i pójść do wojska, by walczyć z Niemcami. Rezolucji nie podpisał też (jako następny) senior Uczelni prof. Kazimierz Zipser (były rektor i kierownik Katedry Kolejnictwa Politechniki Lwowskiej) i pozostali profesorowie zgromadzeni na wiecu.

Sytuacja wśród polskich pracowników Politechniki była jednak niejasna i przygnębiająca. Po kapitulacji Niemiec władze otworzyły biura repatriacyjne i zachęcały Polaków do wyjazdu. Podjęcie decyzji wyjazdu pracowników Politechniki Lwowskiej ułatwił profesor ekonomii w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie Stanisław Grabski, współtwórca traktatu ryskiego, uczestnik rozmów na Kremlu w 1944 roku oraz wiceprzewodniczący Krajowej Rady Narodowej w Lublinie. Na zebraniu pracowników wyższych uczelni Lwowa wyjaśnił, że postanowienia jałtańskie są obecnie ostateczne, że alianci podjęli je bez uwzględnienia racji polskich, wybaczając całkowicie Rosjanom traktat Ribbentrop-Mołotow. Nie ma żadnych szans na zmianę traktatów międzynarodowych i trzeba wyjeżdżać ze Lwowa, by połączyć się z narodem.

Następnego dnia odbyło się zebranie w Politechnice pod przewodnictwem prof. Kazimierza Zipsera i postanowiono, że cały personel Uczelni przenosi się do Gdańska -dokąd zaprasza prof. Łukakiewicz- i konstytuuje się tam jako Politechnika Morska.

Do kontaktu z władzami polskimi upoważniony został prof. Zipser (uznany w tym czasie za kierownika społeczności polskiej w Politechnice Lwowskiej), a do organizacji wyjazdu prof. Szewalski. Po tygodniu z Lublina przyszła wiadomość, że rząd nie zatwierdził tej uchwały, a wręcz domaga się wyjazdu Pracowników Politechniki do Krakowa, Gliwic, Wrocławia i Gdańska. Cały majątek Uczelni pozostał we Lwowie. We Lwowie pozostało też kilku profesorów (Witold Aulich, Jan Bagieński, Adam Kuryłło, Wilhelm Mozer, i Gabriel Sokolnicki) wraz z rodzinami. Pierwsza grupa pracowników Politechniki Lwowskiej wyjechała na przełomie maja i czerwca, a druga (jako IIa i IIb) w październiku i listopadzie 1945 r. Trzecia grupa kierowana przez prof. Burzyńskiego -i obejmująca też zwolnionych z więzień i obozów pracy- wyjechała ze Lwowa w czerwcu 1946 roku i skierowała się do Krakowa i Gliwic.

Wyjazd pracowników Politechniki i Uniwersytetu ze Lwowa był słuszny, o czym niektórzy wątpili. Wystarczy prześledzić los prof. dr Mieczysława Gębarowicza, ostatniego dyrektora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, aby się o tym przekonać. Pozostał we Lwowie (po roku 1946) i później zgadzał się pracować w różnych instytucjach jako młodszy pracownik naukowy (!). Zwalniany był z pracy jako element niepożądany, nie zaprzestawał jednak pracy naukowej. Pisał artykuły i książki, występował na konferencjach naukowych i ponownie się zatrudniał w różnych placówkach naukowych. Po napisaniu książki Studia nad dziejami kultury antycznej późnego renesansu w Polsce został przez władze potępiony i natychmiast przeniesiony na emeryturę. Profesor Gębarowicz uznawany był w Polsce i za granicą za uczonego o umyśle błyskotliwym i nieposzlakowanym charakterze.

W ten sposób po 102 latach przestała działać polska uczelnia techniczna - Politechnika Lwowska, aby żyć jako: Politechnika Warszawska (która zasilana była wybitnymi profesorami ze Lwowa od roku 1915 do roku 1946), Politechnika Śląska w Gliwicach, Politechnika Wrocławska, Politechnika Gdańska, Politechnika Krakowska i w wielu innych polskich Uczelniach.

[edytuj] Politechnika w ZSRR i w niepodległej Ukrainie

W lipcu 1944 r. Politechnika Lwowska stała się więc znów Lwowskim Instytutem Politechnicznym i ta nazwa utrzymała się do roku 1991.

Po rozpadzie Związku Radzieckiego, Ukraina 24 sierpnia 1991 r ogłosiła się niezawisłym, demokratycznym państwem. Od 10 kwietnia 1991 Lwowskim Instytutem Politechnicznym zarządza, pierwszy od 1 września 1939 roku, demokratycznie wybrany rektor. Od 1 września 1991 roku językiem wykładowym jest język ukraiński. W roku 1993 zmieniono nazwę uczelni na Uniwersytet Państwowy „Politechnika Lwowska”. W dniach 17-25 października 1994 roku odbywały się we Lwowie uroczystości jubileuszowe 150-lecia Politechniki Lwowskiej. Uczestniczyły w nich delegacje polskich uczelni.

[edytuj] Kazimierz Zipser

Kazimierz Zipser (ur w 1875 w Zbarażu - zm. w1961 we Wrocławiu).

Po ukończeniu szkoły średniej studiował w Wydziale Inżynierii Szkoły Politechnicznej we Lwowie. Po studiach pracował w kolejnictwie: przy budowie kolei, w dyrekcji kolei w Innsbrucku, we Lwowie i Stanisławowie. W latach 1920-21 pracował w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego w Warszawie i na froncie. W roku 1921 został mianowany profesorem zwyczajnym kolejnictwa w Politechnice Lwowskiej i kierownikiem Katedry Kolejnictwa. Kilka razy pełni funkcję dziekana Wydziału Inżynierii i rektora Politechniki Lwowskiej.

Po roku 1945 prof. Zipser, przez dwa lata, był kierownikiem Katedry Kolejnictwa na Wydziałach Politechnicznych organizowanych w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, po czym przeniósł się do Wrocławia by ratować sytuację krytyczną Politechniki Wrocławskiej i w latach 1947-58 kierował Katedrą Budowy Kolei w Politechnice Wrocławskiej. W 1947-49 był prorektorem Politechniki Wrocławskiej. Ze stanowiska prorektora ustąpił wobec zmian społeczno-politycznych w Polsce.

Syn profesora Kazimierza Zipsera, prof. dr hab. inż. Tadeusz Zipser, w roku 1981, w pierwszych wolnych wyborach został wybrany rektorem Politechniki Wrocławskiej. Było to wydarzenie symboliczne; po 30 latach dominacji formacji komunistycznej, rektorem zostaje syn ostatniego bezpartyjnego prorektora. Na początku stanu wojennego prof. Tadeusz Zipser został zawieszony (24 grudnia 1981) w funkcji rektora, a następnie odwołany (29 grudnia 1981 r.), a potem aresztowany i internowany.

[edytuj] Ignacy Mościcki

Ignacy Mościcki (ur. 1 grudnia 1867 r.) w Mierzanowie (ziemia płocka) w rodzinie o dużych tradycjach niepodległościowych.

Studiował chemię w Politechnice w Rydze (w latach 1887-1891). Po studiach i zaangażowaniu się w pracę konspiracyjną, przenosi się do Londynu w roku 1892. Tutaj poznaje Józefa Piłsudskiego. W roku 1897 zostaje asystentem prof. Józefa Wieruszkowalskiego w katedrze fizyki w uniwersytecie we Fryburgu (Szwajcaria). Zajęcia ze studentami przyniosły mu sławę wykraczającą poza macierzysty uniwersytet. W roku 1902 porzuca asystenturę i zaczyna badania nad utlenianiem azotu atmosferycznego w łuku elektrycznym. Przy „okazji” wynalazł kondensatory i bezpieczniki wysokiego napięcia. We Fryburgu buduje fabrykę kondensatorów i dzięki temu może samodzielnie finansować badania nad utlenianiem azotu. Po wielu próbach i zmianach koncepcji, w roku 1907 udaje mu sprzedać dużej szwajcarskiej firmie patent zobowiązujący do zbudowania fabryki kwasu azotowego w Chippis. W roku 1910 fabrykę opuszcza pierwsza w świecie cysterna kwasu azotowego. Swoją metodę zastosował też do produkcji cyjanowodoru, ale w przemysłowej skali zrealizował ją dopiero w Polsce, w Borach pod Jaworznem.

W roku 1912 władze Politechniki Lwowskiej zaproponowały Ignacemu MościckiEMU zorganizowanie Katedry Chemii Fizycznej i Elektrochemii Technicznej oraz od razu tytuł profesora zwyczajnego. W Szwajcarii był już zamożnym człowiekiem i miał świetne warunki do dalszej pracy naukowo-badawczej. Bez wahania przyjmuje propozycję i kilkanaście ton aparatury, przewozi do Lwowa, aby nie stracić szans kształcenia inżynierów dla polskiego przemysłu. Organizuje laboratoria dydaktyczne i badawcze. Wykłady z chemii fizycznej prowadzi do roku 1924.

Prof. Mościcki dużo czasu poświęcił też na opracowywanie planów budowy dużej fabryki kwasu azotowego, saletry amonowej i cyjanowodoru. W roku 1916 powołał Spółkę z. o. o. Metan, której zadaniem było pełnienie roli promotora postępu technicznego w Polsce. Wbrew sceptykom i bez poparcia władz austriackich spółka już w czasie wojny przynosiła dochody. W roku 1917 zaczęto wydawać miesięcznik po