Wszy

Wszy

Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	Phthiraptera
Podrząd	wszy
Nazwa systematyczna
Anoplura
Leach, 1815
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Wszy (Anoplura) - podrząd owadów wtórnie bezskrzydłych, zaliczany do podgromady owadów uskrzydlonych, obejmujący gatunki pasożytujące na ssakach, w tym na ludziach. Inne gatunki, tzw. wszy morskie (np. Lepeophtherius salmonis i Caligus elongatus), atakują ryby i są problemem akwakultur łososia czy dorsza.^[1]

Spis treści

[edytuj] Opis

Do wszy należą owady niewielkich rozmiarów, od 0,35 do 6 mm długości, silnie spłaszczone, pozbawione skrzydeł, okryte skórzastym, chitynowym pancerzem o ściśle zrośniętych segmentach. Mają zredukowane oczy, krótkie czułki, kłująco-ssące narządy gębowe, odnóża przednie i środkowe wyspecjalizowane w poruszaniu się wzdłuż włosa, odnóża środkowe i tylne wyposażone są w pazurki czepne, dzięki którym wesz może utrzymać ciężar 2000 razy przewyższający ciężar jej ciała. Żywią się krwią wysysaną po nakłuciu skóry żywiciela.

Samice wszy są większe od samców, jaja, tzw. gnidy przyklejają do włosów. Po ok. 6 dniach z jaj wylęgają się larwy, przypominające wyglądem i sposobem odżywiania osobniki dorosłe.

[edytuj] Gatunki

Na świecie znanych jest ok. 500 gatunków, a w Europie Środkowej występuje ok. 25 gatunków wszy, spośród których najbardziej znane są dwie:

[edytuj] Wesz ludzka

Wesz ludzka (Pediculus humanus) występuje w dwóch formach: wesz odzieżowa (Pediculus humanus vestimenti) oraz wesz głowowa (Pediculus humanus capitis), różniących się nieznacznie wielkością i trybem życia. Pierwszy gatunek roznosi B. recurrentis wywołujacy dur powrotny epidemiczny, a drugi jest roznosicielem riketsji (Rickettsia), wywołujących tyfus plamisty; powoduje także inne choroby, np. wszawicę.

[edytuj] Wesz łonowa

Wesz łonowa

Wesz łonowa (Phthirius pubis) osiąga długość do 2,5 mm, pasożytuje na skórze owłosionej, głównie w okolicy łonowej (także w pachwinach, pachach, na nogach, brzuchu, a nawet klatce piersiowej - jeśli owłosione, ostatnio obserwowane są również na brwiach i rzęsach), charakteryzuje się silnie rozszerzonym tułowiem i odwłokiem oraz masywnymi narządami czepnymi odnóży. Porusza się niezwykle szybko, co też powoduje swędzenie.

Do zarażenia może dojść najczęściej przez kontakt płciowy, ale także przez wspólną bieliznę, ręczniki, pościel, itp.

W przypadku zarażenia najlepiej mechanicznie usunąć jak najwięcej osobników, a potem potraktować skórę odpowiednim środkiem farmakologicznym (należy uważać na wrażliwe okolice skóry).

[edytuj] Skamieniałości wszy

Najstarsze skamieniałości wszy znane są z eoceńskiego bursztynu bałtyckiego, z tym że są to jaja wszy zachowane na włosach ssaków. Dotąd nie odkryto form dorosłych. Znaleziska skamieniałych dorosłych wszy z późnego triasu Indii opisane w 2001, zostały negatywnie zweryfikowane, gdy okazało się że należą do roztoczy.

[edytuj] Bibliografia

Dalgleish, R.C., Palma, R.L., Price, R.D., Smith, V.S. 2006. Fossil lice (Insecta: Phthiraptera) reconsidered. Syst. Ent., 31(4): 648-651.
Voigt, E. 1952. Ein Haareinschluß mit Phthirapteren – Eiern im Bernstein. Mitteil. Geolog. Staatsinst. Hamburg, 21: 59-74.
Ruszczyk, Aleksandra (2004): Zakaźna anemia łososi, ŻYCIE WETERYNARYJNE, 79 (10): 540-545.