Uttar Pradesh

**Uttar Pradesh**
Położenie geograficzne
Stolica	Lucknow (2.621.000 mieszkańców)
Języki	hindi, urdu (urzędowe), bhojpuri, angielski
Religie	hinduizm (80,6%), islam (18,5%), sikhizm (0,4%), buddyzm (0,2%), inne
Powierzchnia	238 566 km²
Liczba mieszkańców	190 491 000 (z 2008 r)
Gęstość zaludnienia	783 mieszk./km²
Gubernator	T. V. Rajeswar
Strona internetowa	http://www.upgov.nic.in/
ISO 3166-2	IN-UP

Uttar Pradesh (hindi उत्तर प्रदेश,urdu: اتر پردیش, trb.: Uttar Pradeś, trl.: Uttar Pradeś; ang. Uttar Pradesh, co znaczy :"północna prowincja", często w skrócie: UP) - jeden ze stanów Indii, położony w ich północnej części, na żyznych terenach Niziny Gangesu. Stan został utworzony 2 lutego 1950 roku. Jego stolicą jest Lucknow, a największym miastem, centrum przemysłowym i finansowym - Kanpur. Najwyższy sąd stanowy znajduje się w Allahabadzie. To największy stan Indii pod względem ilości ludności (190 mln, z 2008 r), piąty ze względu na obszar (243 286 km²).

Uttar Pradesh graniczy z Nepalem i ze stanami indyjskimi: Uttarakhand (utworzony w 2000 roku kosztem terytorium Uttar Pradesh), Himachal Pradesh, Haryana, Delhi, Radżastan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand i Bihar.

Na jego obszarze można zobaczyć wiele historycznych miast, łącznie z turystyczną stolicą Indii, Agra (z mauzoleum Tadż Mahal), opuszczonym miastem Mogołów Fatehpur Sikri, czy świętymi miastami nad Gangesem i Jamuną: Varanasi, Ayodhya, Mathura i Allahabad.

Współcześnie 6 grudnia 1992 roku dramatycznie upamiętniło się Ayodhya. Hinduscy ekstremiści gołymi rękoma rozebrali tam XVI-wieczny meczet Babri Masjid, rzekomo zbudowany w miejscu urodzin Boga Ramy, wcielenia Wisznu na ruinach świątyni hinduistycznej Ram Janmabhoomi. Zdarzenie to wywołało zamieszki hindusko-muzułmańskie, w których zginęło koło tysiąca osób (w tym zamieszki w Bombaju).

Najbardziej znana uczelnia w stanie - uniwersytet w Allahabadzie.

Spis treści

[edytuj] Podział Administracyjny

Stan Uttar Pradesh dzieli się na następujące okręgi:

[edytuj] Miasta Uttar Pradesh

[edytuj] Największe miasta

Dane z 2001 roku:

Miasto	Liczba mieszkańców
Kanpur	2.532.138
Lakhnau	2.207.340
Agra	1.259.979
Varanasi	1.100.748
Merath	1.074.229
Allahabad	990.298
Ghaziabad	968.521
Bareli	699.839
Aligarh	667.732
Muradabad	641.240
Gorakhpur	624.570
Saharanpur	452.925
Jhansi	383.248
Muzaffarnagar	316.452

[edytuj] Inne ważne miasta

Azamgarh • Bahraich • Ballia • Banda • Barabanki • Bijnor • Bulandshahr • Deoband • Etawah • Fajzabad • Firozabad • Ghazipur • Gonda • Hameerpur • Kannauj • Khurja • Kushinagar • Mainpuri • Mirzapur • Moradabad • Muzaffarnagar • Noida • Pilibhit • Raebareli • Rampur • Saharanpur • Shahjahanpur • Sultanpur • Orai • Gola

[edytuj] Gospodarka

Uttar Pradesh zalicza się do najbiedniejszych stanów Indii, z przewagą rolnictwa. Ziemie płodnej równiny Gangesu w wielu miejscach pozwalają na zbiory 2 razy do roku.

Znaczące miasta handlowe to obok stolicy Lakhnau, Muradabad (znany z przemysłu metalurgii), Varanasi ( sari i atłas), Mirzapur (produkcja dywanów w okolicy), Kanpur i Agra (oba- przemysł skórzany). Miasta przemysłowe - Allahabad i Noida.

towar	% produkcji kraju
ziemniaki	47%
trzcina cukrowa	45%
pszenica	38%
ryż	32%
orzeszki ziemne	34%
melasa	34%
cukier	30%
tytoń	20%

[edytuj] Demografia

Ze względu na ilość ludność największy nie tylko w Indiach, ale i na świecie region administracyjno-terytorialny (z państw większe liczebnie są od niego tylko Chiny, USA, Brazylia i Indonezja).

Niewysoki (w porównaniu np z Keralą) poziom wykształcenia ludności (wg danych z 2001 roku piśmiennych mężczyzn 70%, a kobiet 43%).

[edytuj] Języki

Języki w Uttar Pradesh^[1]
Język	rodzina języka	% ilość
hindi (włączając pokrewne dialekty)	języki indoeuropejskie	91,33%
urdu	języki indoeuropejskie	7,99%
pendżabski	języki indoeuropejskie	0,31%

[edytuj] Polityka

Uttar Pradesh zawsze odgrywał znaczącą rolę w polityce. W Allahabadzie urodził się Jawaharlal Nehru i jego córka Indira Gandhi. Tu w 1975 roku Najwyższy Sąd stanu unieważnił zwycięstwo w wyborach Indiry (ze względu na naruszenie prawa wyborczego), co doprowadziło do ogłoszenia przez premier stanu wyjątkowego.

Stan dał Indiom wielu narodowych liderów. Ośmiu z czternastu premierów Indii pochodziło z Uttar Pradesh: Jawaharlal Nehru, Lal Bahadur Shastri, Indira Gandhi, Rajiv Gandhi, Choudhary Charan Singh, Vishwanath Pratap Singh, Chandra Shekhar i Atal Behari Vajpayee, który reprezentował stan, chociaż urodził się w Gwalior. Z tego stanu wywodzi się Bhoolan Devi: posłanka broniąca praw kobiet i występująca przeciwko małżeństwom dzieci (w przeszłości skrzywdzona jako dziecko w takim małżeństwie, więziona za przewodzenie gangowi, sławna w prasie indyjskiej jako "Królowa Bandytów" - Bandit Queen).

Obecnie w liczbie 80 deputowanych reprezentujących stan wchodzą m.in. potomkowie Nehru i Indiry: lider Indyjskiego Kongresu Narodowego Sonia Gandhi, jej syn Rahul Gandhi, Maneka Gandhi i jej syn Varun Gandhi. Reprezentują oni stan Uttar Pradesh podobnie jak kiedyś reprezentowali go Nehru, Indira Gandhi i jej syn, nieżyjący już mąż Soni Rajiv Gandhi.

13 maja 2007 premierem stanu (po raz czwarty) wybrana została Mayawati Kumari, lider partii Bahujan Samaj Party. Po raz pierwszy od 1991 roku (roku zwycięstwa partii Bharatiya Janata Party) zdecydowaną większość uzyskała jedna partia. Do tego czasu dochodziło do koalicji między partiami: Samajwadi Party, Bharatiya Janata Party, i the Bahujan Samaj Party.