Uniwersytet Albertyna w Królewcu

Uniwersytet "Albertyna" (Albertina), kartka pocztowa, XIX wiek

Stary Uniwersytet i katedra, przed 1944

Uniwersytet "Albertyna" (Albertina) (niem. Albertus-Universität Königsberg) – uniwersytet w Królewcu istniejący w latach 1544-1945. Jedyny uniwersytet w Księstwie Pruskim i drugi w I Rzeczypospolitej (po Akademii Krakowskiej). Po oderwaniu się Prus od Polski w 1657, Albertyna pozostała największym ośrodkiem akademickim w Prusach Wschodnich do końca ich istnienia. Obecnie do tradycji Albertyny odwołuje się Rosyjski Państwowy Uniwersytet im. Immanuela Kanta w Kaliningradzie.

[edytuj] Powstanie uniwersytetu

Uniwersytet Królewiecki zawdzięcza swą nazwę Albrechtowi Hohenzollernowi – pierwszemu władcy Prus Książecych. Celem, jaki stawiał książę Albrecht przed uniwersytetem, było szerzenie "czystej ewangelii" wewnątrz księstwa i w całej Rzeczypospolitej, dostarczenie państwu kadry urzędniczej, nauczycieli, lekarzy oraz ogólne szerzenie oświaty i kultury humanistycznej.

W 1539 r. książę polecił stanom pruskim znalezienie funduszy na utrzymanie szkoły. Brano pod uwagę kilka lokalizacji: Nidzica, Zalewo, Welawa. Ostatecznie w 1542 założono w Królewcu (Knipawie) szkołę partykularną, która miała przygotowywać uczniów do studiów uniwersyteckich. Już w lipcu 1544 Albrecht rozesłał do kilku państw (w tym Polski, Danii, Szwecji i do krajów niemieckich) proklamację powstania uniwersytetu. 17 sierpnia nastąpiło poświęcenie uczelni i objęcie rządów przez pierwszego rektora Georgiusa Sabinusa. Sabinus był dwukrotnie rektorem Albertyny. Dotychczasowa szkoła partykularna została przekształcona w pedagogium, a jej zamknięcie nastąpiło w 1617 r.

Albrecht zapowiedział, że uczelnia będzie nadawała stopnie naukowe, ale nie posiadała ona odpowiedniego przywileju ani od Stolicy Apostolskiej (papież nie widział interesu w popieraniu protestanckiego uniwersytetu), ani od cesarza Niemiec (Albrecht po sekularyzacji zakonu krzyżackiego został w Niemczech banitą). Uniwersytet powstał dzięki królowi Polski Zygmuntowi Augustowi, który w 1560 r. obdarzył go takimi samymi przywilejami, jakie posiadała Akademia Krakowska.

[edytuj] Polacy na uczelni

Wśród pierwszych profesorów uczelni byli: Abraham Kulwieć – wykładowca greki i hebrajskiego, Stanisław Rafajłowicz – wykładowca teologii (nie znał niemieckiego, wykłady odbywały się po łacinie). Wśród pierwszych studiujących tu znanych Polaków byli: Bieniasz Budny, Erazm Gliczner, Marcin Kwiatkowski, Jan Kochanowski, Piotr Kochanowski, Andrzej Kochanowski, Jan i Jakub Niemojewscy i Stanisław Sarnicki. Astronomią zajmował się m.in. Polak Maciej Menius, profesor matematyki w gdańskim gimnazjum, który w Królewcu wydał w 1584 książkę Themata de circulis Spherae Materialis. Wykładał tu także luterański teolog Hieronim Malecki^[1]. Przez 24 lata rektorem uczelni był Celestyn Myślenta.

Jednym z ważniejszych celów uczelni było kształcenie duchownych protestanckich; od 1728 istniało tam ewangelickie "Seminarium Polskie"^[2], które działało aż do lat 30. XX w. i wykształciło wielu pastorów, zasłużonych dla krzewienia oświaty i kultury polskiej na Mazurach, m.in. Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza i Gustawa Gizewiusza. Działali tam m. in. Jerzy Olech, Marcin Gregor, Herman Pełka, August Grzybowski.

[edytuj] Rektorzy

[edytuj] Profesorowie

• Karl Ernst von Baer - przyrodnik
• Friedrich Wilhelm Bessel - astronom
• Johann Gottlieb Fichte - filozof
• Hermann von Helmholtz - fizjolog, fizyk
• Johann Friedrich Herbart - pedagog
• Johann Gottfried Herder - poeta i filozof
• Ludwig Otto Hesse - matematyk
• David Hilbert - matematyk
• Adolf Hurwitz - matematyk
• Ernst Theodor Amadeus Hoffman (E. T. A. Hoffmann)
• Carl Gustav Jakob Jacobi - matematyk
• Theodor Kaluza - fizyk
• Gustav Robert Kirchhoff - fizyk
• Konrad Lorenz - lekarz, laureat Nobla
• Hermann Minkowski - matematyk
• Carl Gottfried Neumann - matematyk
• Franz Ernst Neumann - fizyk
• Friedrich Julius Richelot - matematyk

[edytuj] Słynni absolwenci

• Immanuel Kant
• Johann Gottfried Herder
• David Hilbert
• Christian Goldbach
• Johann Christoph Gottsched
• Carl Gustav Jakob Jacobi
• Gustav Kirchhoff
• Karl Rudolf König
• Gotthilf Heinrich Ludwig Hagen
• Ewald Christian von Kleist
• Friedrich Ludwig Zacharias Werner
• Kristijonas Donelaitis

[edytuj] Studenci

• Ernest Jan Biron

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Janusz Jasiński, Historia Królewca, Szkice z XIII-XX stutecia, Książnica Polska, Olsztyn, 1994, ISBN 83-85702-03-2.
• Tadeusz Oracki, Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku L-Ż, Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, Olsztyn, 1988.
• Sławomir Augusiewicz, Janusz Jasiński, Tadeusz Oracki, "Wybitni Polacy w Królewcu XVI-XX wiek", LITTERA, Olsztyn, 2005, ISBN 83-89775-03-4

Zobacz kategorię na Wikimedia Commons:
Uniwersytet Albertyna w Królewcu