Układ Warszawski

Pałac Namiestnikowski w Warszawie (obecnie Pałac Prezydencki) - miejsce podpisania Paktu w 1955

Układ Warszawski (oficjalna nazwa: Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej ros. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи) – związek wojskowy państw Europy Środkowej i Wschodniej pozostających pod wpływem Związku Radzieckiego.

Jego formalne zasady zostały określone w roku 1955 przez I sekretarza KPZR Nikitę Chruszczowa. Pakt podpisano 14 maja 1955 w Warszawie. Miał funkcjonować przez 30 lat, 26 kwietnia 1985 ważność Układu przedłużono na następne 20 lat. Istniał do 1 lipca 1991. Ustanowiono wspólne dowództwo Układu w Moskwie. Sztaby armii poszczególnych państw członkowskich podlegały operacyjnie X Zarządowi Sztabu Generalnego Armii Radzieckiej - nie był to więc pakt równorzędnych stron. Naczelnym Dowódcą Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego miał być zawsze marszałek Armii Radzieckiej, który był jednocześnie I zastępcą ministra obrony ZSRR.

[edytuj] Członkowie

Członkowie Układu Warszawskiego

Państwa członkowskie NATO i Układu Warszawskiego na przełomie 1949-1990

Liczebność sił zbrojnych państw członkowskich NATO i Układu Warszawskiego w 1973

• Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
• Albańska Republika Ludowa (zawiesiła współpracę w 1962, wystąpiła z Układu w 1968)
• Bułgarska Republika Ludowa
• Socjalistyczna Republika Rumunii
• Niemiecka Republika Demokratyczna
• Węgierska Republika Ludowa
• Polska Rzeczpospolita Ludowa
• Czechosłowacka Republika Socjalistyczna

czyli wszystkie państwa komunistyczne ówczesnej Europy poza Socjalistyczną Federalną Republiką Jugosławii. Członkowie Układu Warszawskiego mieli bronić się nawzajem w przypadku ataku na jednego z nich. Głównym przeciwnikiem był pakt NATO, powstały w 1949 roku.

Państwa należące do układu wydzielały ze swoich armii kontyngenty, które tworzyły Zjednoczone Siły Zbrojne Układu Warszawskiego.

Układ Warszawski sygnował w ciągu swego istnienia tylko jedną operację wojskową - operację "Dunaj". 21 sierpnia 1968 przeprowadził interwencję podczas Praskiej Wiosny w Czechosłowacji (nie była to jednak interwencja Układu jako takiego, lecz jedynie jego 5 członków - NRD, Bułgarii, Węgier, Polski i ZSRR); w ten sposób została wypełniona tzw. doktryna Breżniewa. W interwencji wzięło udział 750 000 żołnierzy, 6 300 czołgów i 800 samolotów. Szacuje się, że zginęło około 200 osób.

Na szczycie w Bukareszcie w 1989 zdecydowano o odejściu od doktryny Breżniewa. Po przemianach w latach 1989–1990 państwa członkowskie postanowiły, że stacjonujące w krajach Układu wojska radzieckie powinny opuścić terytorium tych państw. 25 lutego 1991 w Budapeszcie podpisano umowę o zaprzestaniu współpracy wojskowej w ramach Układu, 1 lipca 1991 w Pradze rozwiązano struktury polityczne. Oznaczało to ostateczną likwidację Układu Warszawskiego.

[edytuj] Doktryna wojenna

Propaganda ZSRR przedstawiała doktrynę obronną Układu jako jednoznacznie obronną przeciwwagę dla "imperialistycznego zagrożenia" ze strony Stanów Zjednoczonych oraz Europy Zachodniej. Doktryna przewidywała błyskawiczne uderzenie lądowe w razie rozpoczęcia konfliktu. W 1991 państwa Układu Warszawskiego podały oficjalnie dane o własnych siłach zbrojnych dla potrzeb negocjacji nad CFE-1 i wydrukowane one były nawet w oficjalnej prasie - np. podano, że PRL posiadała 4585 czołgów, CSRS 3330 a ZSRR aż 41 580.

Dokumenty Układu ujawniane w latach 2005-2006 z inicjatywy ministra obrony Radosława Sikorskiego świadczą, że doktryną Układu była ofensywna, zakładająca uderzenie zmasowanych grup wojsk pancernych na Europę Zachodnią oraz gotowość do użycia broni jądrowej^[1].

Radziecka broń jądrowa znajdowała się na terytorium kilku państw Układu Warszawskiego w dużej ilości. Według raportu CIA z 1979 roku ujawnionego w 1996 roku, 23 magazyny znajdowały się na terytorium: NRD, PRL, Czechosłowacji, Węgier i Rumunii. 11 spośród nich umiejscowionych było na terenie radzieckich lotnisk wojskowych, pozostałych 12 to integralne, pilnie strzeżone obiekty przeznaczone jako składy głowic dla pocisków taktycznych i rakiet.

[edytuj] Wspólny system obrony powietrznej terytorium państw UW

W oparciu o systemy radiolokacyjne, rakietowe i dowodzenia produkcji radzieckiej w latach 60. XX w. stworzony został jednolity system obrony powietrznej łączący narodowe systemy poszczególnych państw-członków UW. Był powieleniem modelu radzieckiego obrony strefowo-obiektowej. Zakładał wymianę informacji między dowództwami OPK i współdziałanie w zwalczaniu naruszycieli wspólnej przestrzeni powietrznej.Dotyczyło to przede wszystkim państw i rejonów graniczących z państwami NATO i wybrzeży morskich. Od zachodnich granic NRD aż po Zatokę Fińską były rozmieszczone jednostki rakietowe, a na ich zapleczu lotniska ze stale dyżurującymi samolotami przechwytującymi. Był rozwijany i modernizowany do końca istnienia UW. Na dużą skalę zastosowano systemy rakietowe: S-75 "Dźwina", S-75M "Wołchow", S-125 "Newa", "Peczora", S-200 "Wega" i ich mutacje. W Polsce było kilkadziesiąt takich dywizjonów. Planowano wprowadzanie nowych (np. S-300). Podstawą było wczesne wykrycie, zidentyfikowane i namierzenie przeciwnika oraz szybki obieg informacji o nim. Układ Warszawski posiadał rozbudowaną sieć posterunków radiolokacyjnych i łączności, w większości produkcji radzieckiej. Zapewniało to produkcję na dużą skalę i zbyt uzbrojenia (dochody) Związkowi Radzieckiemu.

Właśnie system OPK (i siły morskie) był punktem styku przeciwstawnych sił zimnej wojny, a mógł być niemal w każdej chwili początkiem rzeczywistego starcia. Obie strony wzajemnie usiłowały śledzić i kontrolować przeciwnika, nierzadko posuwając się do prowokacji. Stale nad morzem Bałtyckim , w pobliżu granic państw UW patrolowały przestrzeń samoloty NATO, zwiadowcze i bojowe. Radzieckie pojawiały się u wybrzeży państw zachodnich. W przypadku pojawienia się przeciwnika był ogłaszany w tych jednostkach alarm bojowy, włączano rakiety w stan przygotowania do startu, włączane były stacje naprowadzania rakiet, częstokroć podrywano w powietrze tzw. parę dyżurną (przechwytujących samolotów myśliwskich). Prowadzona była ożywiona łączność. Takie przypadki były na porządku dziennym. Paradoksalnie, te działania prowadzone regularnie i rutynowo pomagały utrzymać pewną równowagę, służyły bowiem kontroli sił i środków przeciwnika : czy zmieniła się ilość, dyslokacja dywizjonów rakietowych, lotnisk, czynnych stacji radarowych, ośrodków łączności, ich częstotliwości, mocy, sposobów pracy itp. Nad Bałtykiem przez wiele lat pojawiały się natowskie "Oriony", "Nimrody", a nawet SR-71 "Blackbird". System służył również do wykrywania i powstrzymywania uciekinierów z własnego terytorium. W szczególności wiele takich przypadków miało miejsce w latach osiemdziesiątych XX w.

[edytuj] Rola Polski w Pakcie

Według szczątkowych informacji, jakie docierały do opinii publicznej, najważniejszą rolą Polski w działaniach zaczepnych Paktu było zapewnienie sprawnego przemarszu Armii Radzieckiej oraz przewozu jej zaopatrzenia na zachód Europy.

Zgodnie z „Planem zamierzeń organizacyjnych WP na lata 1955-1960” Siły Zbrojne PRL ze swojego składu miały wydzielić Front Polski zorganizowany trzy rzuty. Pierwszy rzut miała stanowić 1 Armia, którą wystawią wojska Pomorskiego Okręgu Wojskowego w składzie: cztery dywizje piechoty (DP), dwie dywizje zmechanizowane (DZ) i korpus pancerny (KPanc). Była ona przeznaczona do użycia w pierwszej kolejności w ewentualnych działaniach wojennych. Miała też zapewnić osłonę mobilizacji jednostek drugiego i trzeciego rzutu. Drugi rzut stanowić miała 2 Armia organizowana na bazie Śląskiego Okręgu Wojskowego złożona z czterech DP i dwóch DZ. Jednostki tej armii miały dodatkowo zmobilizować cztery DP (dwie dla 3 Armii i dwie do dyspozycji dowództwa Frontu). W składzie trzeciego rzutu przewidywano 3 Armię formowaną z jednostek 8 korpusu Armijnego i jednostek mobilizowanych (łącznie cztery DP i dwie DZ) Zadaniem bojowym Wojska Polskiego miało być uczestnictwo w działaniach w północnej części Europy i udział m.in. w zajęciu Danii. W tym celu w LWP były jednostki desantu morskiego tzw. "Niebieskie Berety", a polskie stocznie specjalizowały się w konstruowaniu i produkcji okrętów desantowych. Radziecka broń jądrowa znajdowała się do 1988 na terenie Polski w kilku miejscach. W trzech radzieckich jednostkach wojskowych: w Templewie koło Trzemeszna Lubuskiego, w Brzeźnicy (koło Bornego Sulinowa) i w Podborsku koło Białogardu. Z nich w wypadku wojny miała być wydana wybranym jednostkom polskim i użyta właśnie w rejonie północnej Europy. Było 178 ładunków w formie głowic do rakiet i bomb lotniczych. Żołnierze z pododdziałów artylerii rakiet taktycznych i operacyjno-taktycznych (m.in. systemu "Elbrus" - wg kodów NATO: SCUD) ćwiczyli intensywnie przezbrajanie głowic posiadanych rakiet i rozwijanie w położenie bojowe wyrzutni. Polscy lotnicy trenowali na poligonach zrzut ładunków specjalnych i szybki odwrót z rejonu zrzutu.Do tego celu na uzbrojeniu Wojsk Lotniczych znajdowały się radzieckie samoloty Su-7.

W innych jednostkach PGW AR posiadała amunicję specjalną na własny użytek: w składach lotniska w Szprotawie, prawdopodobnie w Bagiczu koło Kołobrzegu (składy lotniskowe)i innych. Ich ilość, rodzaj i moc nie zostały dotąd ujawnione. Składy mieściły się w rejonach dużej koncentracji wojsk radzieckich, były osłaniane przez jednostki Specnazu. To Rosjanie mieli decydować o wydaniu i użyciu tej broni przez sojuszników.

[edytuj] Dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych

[edytuj] Szefowie Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych

[edytuj] Zastępcy naczelnego dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych

[edytuj] Przedstawiciele Polski w Sztabie Zjednoczonych Sił Zbrojnych

[edytuj] Zastępcy szefa Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

   

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Układ Warszawski

• zimna wojna
• żelazna kurtyna
• RWPG
• demoludy
• NATO

[edytuj] Linki zewnętrzne

• informacje na temat broni jądrowej na terenie PRL