Kosmiczny Teleskop Hubble'a

Kosmiczny Teleskop Hubble'a widziany z pokładu promu kosmicznego Discovery. Zdjęcie wykonano podczas drugiej misji serwisowej STS-82, w 1997

Budowa teleskopu Hubble'a

Kosmiczny Teleskop Hubble'a (ang. Hubble Space Telescope – HST) to teleskop poruszający się po orbicie okołoziemskiej, nazwany na cześć amerykańskiego astronoma Edwina Hubble'a. Od momentu wystrzelenia w 1990 roku, teleskop stał się jednym z najważniejszych przyrządów w historii astronomii. HST jest efektem współpracy NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej, wspólnie z teleskopami Comptona, Chandra oraz Spitzera jest częścią programu Great Observatories ^[1].

Idea teleskopów kosmicznych została wysunięta w roku 1923. Hubble został sfinansowany w latach siedemdziesiątych XX wieku, jednak ze względu na problemy techniczne i budżetowe oraz katastrofę promu Challenger, realizacja projektu była systematycznie odkładana. Ostatecznie, po wyniesieniu na orbitę naukowcy odkryli, że główne zwierciadło na skutek błędnego działania aparatury pomiarowej na Ziemi miało nieprawidłowy profil, przez co zdolność rozdzielcza całego teleskopu znacznie odbiegała od oczekiwanej. W 1993 roku wysłano pierwszą misję serwisową, która przywróciła parametry teleskopu do pierwotnie zakładanej jakości. Umiejscowienie poza ziemską atmosferą daje mu znaczącą przewagę nad teleskopami naziemnymi - zdjęcia nie są rozmazane oraz podatne na skutki zanieczyszczenia świetlnego. Ultragłębokie Pole Hubble'a jest najdalej sięgającym astronomicznie zdjęciem jakie kiedykolwiek wykonano w świetle widzialnym. Wiele obserwacji Hubble'a okazało się przełomowych, pomagając astronomom w lepszym zrozumieniu wielu fundamentalnych problemów astrofizyki.

Hubble jest jedynym teleskopem, który może być serwisowany przez astronautów. Na chwilę obecną odbyły się cztery misje serwisowe. Pierwsza misja serwisowa miała miejsce w grudniu 1993 roku. Misje 2, 3A oraz 3B wykonały niezbędne naprawy podzespołów oraz dokonały wymiany niektórych instrumentów obserwacyjnych na nowocześniejsze. Po katastrofie promu Columbia w 2003 roku, piąta misja serwisowa została ze względów bezpieczeństwa zawieszona. Dopiero 31 października 2006 roku, administrator NASA Mike Griffin dał zielone światło do wykonania ostatecznej misji serwisowej (planowanej obecnie na 8 października 2008 roku)^{[2] [3]}. Na wypadek zaistnienia sytuacji krytycznej, prom Endeavour ulokowany w Kompleksie startowym 39, będzie pełnił funkcję środka ostrożności.

Planowane naprawy pozwolą działać teleskopowi do roku 2013, kiedy jego następca Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba zostanie wyniesiony na orbitę. Będzie on bardziej zaawansowany od swojego poprzednika, jednak obserwacje będą się odbywały tylko w podczerwieni, tak więc nie zastąpi on zdolności Hubble do obserwacji w widmie widzialnym i ultrafiolecie.

[edytuj] Koncepcja, projektowanie i cele

[edytuj] Propozycje i prekursorzy

W 1923 roku, niemiecki naukowiec Hermann Oberth, który obok Roberta Goddarda i Konstantego Ciołkowskiego uważany jest za ojca współczesnej techniki rakietowej, wydał rozprawę doktorską "Die Rakete zu den Planetenräumen" ("Rakietą w przestrzeń międzyplanetarną"), w której zawarł pomysł sposobu wyniesienia teleskopu na orbitę przy pomocy rakiety.^[4]

Lyman Spitzer, "ojciec" teleskopu kosmicznego.

Historia Kosmicznego Teleskopu Hubble ma swój początek w 1946 roku, kiedy astronom Lyman Spitzer napisał referat zatytułowany Zalety pozaziemskiego obserwatorium astronomicznego^[5]. Autor rozważał w nim praktyczną wyższość obserwatoriów pozaziemskich nad umieszczonymi na powierzchni planety. Po pierwsze, rozdzielczość kątowa (najmniejsze odległość między dwoma obiektami umieszczonymi obok siebie, przy której są one rozróżnialne) miała być ograniczona jedynie przez dyfrakcję i wolna od efektów turbulencji w atmosferze powodujących migotanie gwiazd. (Na tamtą chwilę teleskopy naziemne miały rozdzielczość 0,5-1,0 sekundy kątowej, przy czym teoretycznie teleskop z lustrem o średnicy 2,5 m powinien osiągać rozdzielczość rzędu 0,05 sekundy kątowej.) Następnie teleskop umieszczony w przestrzeni kosmicznej mógłby obserwować w podczerwieni i ultrafiolecie, silnie absorbowanych przez atmosferę.

Spitzer poświęcił większość kariery na realizację projektu kosmicznego teleskopu. W 1962 roku Amerykańska Akademia Nauk zasugerowała rozwój programu w ramach lotów kosmicznych, a w 1965 roku Spitzer został mianowany przewodniczącym komisji, której zadaniem było zdefiniowanie zadań naukowych dla dużego teleskopu kosmicznego^[6].

Astronomia oparta na badaniach z przestrzeni kosmicznej rozpoczęła się na niewielką skalę podczas II wojny światowej, kiedy naukowcy zaczęli wykorzystywać coraz bardziej rozwijającą się technologię rakietową. Pierwsze zdjęcie Słońca w ultrafiolecie zostało zrobione w 1946 roku^[7]. Orbitujący teleskop słoneczny został wystrzelony w 1962 roku przez Wielką Brytanię jako część programu kosmicznego Ariel, a w 1966 NASA przeprowadziła pierwszą misję w ramach Orbitalnych Obserwatoriów Astronomicznych (OAO). Niestety bateria pierwszego satelity OAO-1 zepsuła się niespełna po trzech dniach pracy, kładąc kres dalszemu kontynuowaniu misji. Kolejny satelita, oznaczony jako OAO-2, prowadził obserwacje gwiazd i galaktyk w ultrafiolecie w latach 1968-1972 pomimo, iż planowany czas pracy był szacowany na rok^[8].

Misje OAO ukazały jak ważną rolę w astronomii mogą odgrywać obserwatoria pozaziemskie. W 1968 NASA zaplanowała umieszczenie w przestrzeni kosmicznej 3 metrowej średnicy teleskopu zwierciadlanego, nazwanego prowizorycznie Wielkim Teleskopem Kosmicznym (LST), z datą startu szacowaną na rok 1979. Plany te wzmocniły nacisk na potrzebę załogowych misji remontowych, aby zapewnić długie funkcjonowanie bardzo drogiego programu. Zbieżność rozwoju programu statków kosmicznych wielokrotnego użytku dawała nadzieję, iż niebawem pomysł doczeka się realizacji^[9].

[edytuj] Poszukiwanie funduszy

Sukces programu OAO doprowadził do zgody w środowisku astronomów, iż budowa LST jest celem priorytetowym. W 1970 roku NASA powołała dwie komisje, jedną odpowiedzialną za stronę techniczną projektu, drugą do wyznaczenia naukowych celów misji. Po ich ustaleniu, głównym problemem NASA stało się znalezienie funduszy na realizację projektu, wielokrotnie przewyższającego koszty teleskopu naziemnego. Kongres Stanów Zjednoczonych zakwestionował wiele punktów proponowanego budżetu i wymusił cięcia dla przygotowań, skupiających się w owym czasie na doborze przyrządów i narzędzi dla teleskopu. W 1974 roku, w wyniku nacisków Geralda Forda Kongres Stanów Zjednoczonych wstrzymał jego finansowanie^[10].

W odpowiedzi na tą sytuację, wielu astronomów spotkało się osobiście z kongresmenami i senatorami, na wielką skalę zostały również zorganizowane kampanie pisania listów. Narodowa Akademia Nauk opublikowała raport podkreślający potrzebę kosmicznego teleskopu. Ostatecznie, senat zgodził się na połowę budżetu początkowo zaakceptowanego przez Kongres^[11].

Redukcja środków pieniężnych doprowadziła do zmniejszenia skali projektu. Ze względu na cięcia budżetowe jak i chęci otrzymania efektywniejszej konfiguracji oprzyrządowania teleskopu, średnica lustra została zmniejszona z 3 metrów do 2,4m. Planowane wystrzelenie prototypu z 1,5 metrowym lustrem do przetestowania systemów użytych w głównym projekcie zostało zaniechane, kwestie pieniężne zadecydowały również o współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną. Zgodziła się ona na sfinansowanie i dostarczenie oprzyrządowania pierwszej generacji wraz z zasilającymi je panelami słonecznymi, oraz powołania kadry obsługującej projekt na terenie USA, w zamian za gwarancję, że europejscy astronomowie będą mieli udostępnione przynajmniej 15% czasu obserwacji^[12]. Kongres ostatecznie przeznaczył 36 mln dolarów na rok 1978, a projektowanie LST rozpoczęło się na poważnie, z datą wystrzelenia określoną na rok 1983^[13]. Na początku lat 80., teleskop został nazwany^[14] nazwiskiem Edwina Hubble'a, który dokonał jednego z największych odkryć XX wieku, stwierdzając, że wszechświat się rozszerza^[15].

[edytuj] Konstruowanie

Polerowanie głównego lustra teleskopu w firmie Perkin-Elmer, w mieście Danbury w maju 1979 roku. Na zdjęciu widoczny jest inżynier Martin Yellin.

Od tego momentu praca nad programem została przydzielona wielu instytucjom. Centrum Lotów Kosmicznych imienia George'a C. Marshalla było odpowiedzialne za zaprojektowanie, rozwój i konstrukcję teleskopu, natomiast Centrum Lotów Kosmicznych imienia Roberta H. Goddarda za całkowitą kontrolę nad instrumentami badawczymi oraz naziemne centrum dowodzenia misją^[16]. Centrum Marshalla zleciło firmie optycznej Perkin-Elmer zaprojektowanie i wyprodukowanie Optical Telescope Assembly (OTA) oraz Fine Guidance Sensors. Lockheed został upoważniony do skonstruowania statku kosmicznego w którym będzie ulokowany teleskop.^[17]

[edytuj] Optical Telescope Assembly (OTA)

Najważniejszym elementem teleskopu było zaprojektowane do wymagających warunków zwierciadło wraz z systemami optycznymi. Teleskopy optyczne mają zazwyczaj zwierciadła wypolerowane z dokładnością do dziesiątej części długości fali światlnej, lecz ze względu na szerokie spektrum wykonywanych obserwacji (od ultrafioletu aż po podczerwień) zwierciadło Hubble'a musiało być wykonane z dokładnością do 10 nanometrów (około 1/65 długości światła czerwonego)^[18].

Perkin-Elmer korzystała przy polerowaniu z systemów komputerowego wspomagania wytwarzania^[19], jednak na wypadek problemów z najnowocześniejszą technologią NASA zażądała od PE zlecenia firmie Kodak wykonania zapasowego zwierciadła przy użyciu tradycyjnych technik polerowania^[20] (Zespół złożony z firm Kodak i Itek również składał swoją ofertę pierwotnego polerowania. Wymagała ona zaangażowania dwóch firm, w celu podwójnego sprawdzenia finalnego produktu, co z dużym prawdopodobieństwem przyczyniłoby się do znalezienia wady, która spowodowała późniejsze problemy teleskopu^[21]). Obecnie zwierciadło wykonane przez firmę Kodak jest stałą ekspozycją w Instytucie Smithsona^[22]. Zwierciadło firmy Itek jest używane w 2,4 metrowej średnicy teleskopie Magdalena Ridge Observatory^[23].

Prace nad zwierciadłem rozpoczęły się w 1979 roku, kiedy Perkin-Elmer otrzymała od firmy Corning półfabrykat ze szkła. Aby zredukować jego masę do minimum, wierzchnia i spodnia warstwa o grubości 1 cala każda, przykryły kratownicę o strukturze plastra miodu. W celu redukcji nakładów finansowych, NASA zaniechała prac nad zapasowym zwierciadłem i ustaliła datę wystrzelenia na październik 1984^[24]. Pokrycie wierzchniej warstwy 65 nm grubości refleksyjną powłoką aluminiową i 25 nm warstwą ochronną fluorku magnezu zakończyło w 1981 roku prace nad zwierciadłem^[25].

Wraz z rosnącymi opóźnieniami w terminarzu prac nad pozostałymi częściami OTA, oraz stale powiększającym się budżetem, zaczęły narastać wątpliwości co do kompetencji Perkin-Elemer. W odpowiedzi na terminarz określony jako "chwiejny i codziennie zmienny", NASA przełożyła datę startu na kwiecień 1985. Opóźnienia firmy rosły w tempie jednego miesiąca na kwartał, a na każdy dzień pracy przypadał jeden przerwy. Z tego też względu NASA została zmuszona do przesunięcia startu kolejno na marzec i wrzesień 1986 roku. Do tego momentu całkowity budżet projektu wzrósł do 1,175 mld dolarów^[26].

[edytuj] Systemy pokładowe

Konstrukcja Hubble'a.

Kolejnym, równie wymagającym elementem teleskopu był statek kosmiczny, w którym zamontowane miały być instrumenty pokładowe. Konstrukcja miała wytrzymywać częste przejścia z bezpośredniego działania promieni słonecznych w cień Ziemi (generujące duże zmiany temperatury), a przy tym pozostawać wystarczająco stabilna do wykonywania precyzyjnych pomiarów. Powłoka zintegrowanej izolacji wielowarstwowej utrzymuje stałą wewnętrzną temperaturę i otacza lekki aluminiowy kadłub teleskopu. W jego wnętrzu szkielet wykonany z tworzywa sztucznego wzmacnianego włóknem węglowym sztywno utrzymuje pracujące części teleskopu^[27].

[edytuj] Katastrofa promu Challenger

Na początku 1986 roku, planowane na październik wystrzelenie teleskopu wydawało się realne do zrealizowania, jednak katastrofa promu Challenger wstrzymała program lotów kosmicznych, uziemiając całą flotę wahadłowców, a tym samym program kosmicznego teleskopu został odroczony na wiele lat. Wszystkie części Hubble'a musiały być przetrzymywane w specjalnych pomieszczeniach do momentu ustalenia ponownego startu, systematycznie podnosząc całkowity koszt programu.

Ostatecznie, po wznowieniu lotów wahadłowców w 1988 roku, wystrzelenie teleskopu zostało zaplanowane na rok 1990. W ramach przygotowań, cały kurz, który osadził się na głównym lustrze został usunięty za pomocą dysz z azotem. W celu sprawdzenia pełnej funkcjonalności systemów, wszystkie zostały poddane skrupulatnym testom. Wreszcie, 23 kwietnia 1990 roku, misja STS-31 promu Discovery zakończyła się sukcesem i teleskop został umieszczony na orbicie.

Początkowo program miał kosztować 400 mln dolarów, ostatecznie skonstruowanie teleskopu pochłonęło 2,5 mld dolarów. Całkowity koszt jest wielokrotnie wyższy, wydatek USA przewidziany jest na około 4,5 do 6 mld dolarów, europejski na 593 miliony euro (dane na rok 1999). ^[28]

[edytuj] Problemy i naprawy

Począwszy od pomysłu w 1946, aż do momentu wystrzelenia, projekt budowy teleskopu kosmicznego był trapiony przez opóźnienia i problemy finansowe.

Natychmiast po jego umieszczeniu na orbicie, odkryto, że główne zwierciadło na skutek błędnego działania aparatury pomiarowej na ziemi miało niewłaściwy profil, przez co zdolność rozdzielcza całego teleskopu znacznie odbiegała od oczekiwanej. W 1993 wysłano pierwszą misję serwisową, która m.in. zainstalowała moduł COSTAR korygujący obraz i niwelujący skutki wadliwego zwierciadła. Od tego czasu teleskop stał się istotnym narzędziem obserwacyjnym dla astronomii. HST jest efektem współpracy NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej, wspólnie z teleskopami Comptona, Chandra oraz Spitzera ^[29] jest częścią programu Great Observatories.

Hubble jest jedynym teleskopem, który może być serwisowany przez astronautów. Na chwilę obecną odbyły się cztery misje serwisowe, z piątą, ostatnią planowaną na październik 2008. Pierwsza misja serwisowa odbyła się w grudniu 1993, aby zainstalować moduł COSTAR i wymienić główną kamerę WF/PC zastępując ją WFPC2. Druga misja serwisowa w lutym 1997 roku zainstalowała dwa nowe przyrządy. Trzecia misja serwisowa została podzielona na dwa zadania: w grudniu 1999 w celu wykonania pilnych napraw, następnie w marcu 2002 aby zainstalować Advanced Camera for Surveys.

Od tego momentu HST stracił możliwość korzystania z dwóch głównych instrumentów badawczych, działając przy tym z ograniczonym polem widzenia spowodowanym nasilającymi się problemami z żyroskopami. Na pokładzie teleskopu jest zainstalowanych sześć żyroskopów i trzy z nich są normalnie używane do obserwacji. Jakkolwiek po dalszych usterkach i w związku z zbliżającymi się terminami konserwacji, w sierpniu 2005 została podjęta decyzja o wyłączeniu jednego z funkcjonujących żyroskopów i obsługiwaniu Hubble przy pomocy dwóch z nich i Czujników Systemu Orientacji. Ten tryb zachowuje doskonałą jakość zdjęć teleskopu i zapewnia konieczne odciążenie. Instalacja sześciu nowych żyroskopów jest włączona do listy zadań piątej misji serwisowej.

Posłuszeństwa odmówił Space Telescope Imaging Spectrograph, który przestał działać w sierpniu 2004 oraz Advanced Camera for Surveys, która zaprzestała pracy w styczniu 2007 (działanie zostało później przywrócone w trybie dalekiego ultrafioletu). Obecnie (2007) Hubble prowadzi obserwacje za pomocą Wide Field and Planetary Camera 2 oraz Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer. Bez zwiększenia średnicy jego orbity, stawiany opór spowoduje ponowne wejście w atmosferę ziemską po roku 2010.

Po katastrofie promu Columbia piąta misja serwisowa, planowana na 2004, została ze względów bezpieczeństwa zawieszona. NASA określiła załogową misję za zbyt niebezpieczną, w związku z brakiem dostępu do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, która może posłużyć za bezpieczne schronienie dla załogi promu kosmicznego. Prom nie jest w stanie podróżować między orbitami HST i ISS. Dopiero 31 października 2006 administrator NASA Mike Griffin dał zielone światło promowi Atlantis do wykonania ostatecznej misji serwisowej (start planowany na październik 2008 został odroczony na początek 2009 ). ^{[30] [31]} Jako środek ostrożności NASA będzie posiadała prom Endeavour ulokowany w Kompleksie startowym 39 na wypadek zaistnienia sytuacji krytycznej.

Planowane naprawy pozwolą działać teleskopowi do 2013, kiedy jego następca Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba zostanie wyniesiony na orbitę. Będzie on bardziej zaawansowany od swojego poprzednika, jednak obserwacje będą się odbywały tylko w podczerwieni, tak więc nie zastąpi on zdolności Hubble do obserwacji w widmie widzialnym i ultrafiolecie.

[edytuj] Wyniki naukowe

[edytuj] Ważne odkrycia

Emisyjna Mgławica Orzeł. Jedno z najsłynniejszych zdjęć teleskopu Hubble'a

Teleskop Hubble'a pomógł w rozwikłaniu długowiecznych problemów astronomicznych, dostarczył również wiele danych, których wyjaśnienie wymaga nowych teorii. Spośród nich głównymi celami misji był dokładniejszy pomiar odległości do Cefeid, w wyniku czego stała Hubble'a, która określa tempo rozszerzania się wszechświata proporcjonalnie do jego wieku, mogła być precyzyjniej oszacowana. Przed wystrzeleniem teleskopu błąd tego oszacowania wynosił ponad 50%, wraz z wykonaniem pomiarów odległości do cefeid w Gromadzie galaktyk w Pannie i innych dalekich gromad zmniejszył się do 10%.

Oprócz pomocy w dokładniejszym oszacowaniu wieku wszechświata Hubble wprowadził wiele wątpliwości odnośnie jego przyszłości. Astronomowie z High-z Supernova Search Team i Supernova Cosmology Project użyli teleskopu do obserwacji odległej supernowej i odkryli, iż rozszerzanie się wszechświata, do tej pory uważane za proces spowalniający pod wpływem sił grawitacji, może być w rzeczywistości zjawiskiem przyśpieszającym. Owe przyśpieszanie zostało później dokładniej zmierzone przez inne naziemne oraz kosmiczne teleskopy, które potwierdziły odkrycie Hubble'a, jakkolwiek przyczyna tego zjawiska pozostaje nadal nieznana.

Wysokiej jakości zdjęcia dostarczone przez teleskop były doskonałe do udowodnienia powszechnego występowania czarnych dziur w centrach sąsiednich galaktyk. Podczas gdy we wczesnych latach 60. XX wieku istnienie tych obiektów w centrach niektórych galaktyk było hipotezą, wraz z wytypowaniem w latach 80. XX wieku potencjalnych kandydatów i obserwacjami przy pomocy teleskopu stwierdzono, że czarne dziury są najprawdopodobniej częstym obiektem centr wszystkich galaktyk. Programy badawcze Hubble'a dowiodły później, że masy czarnych dziur w centrach galaktyk są silnie skorelowane z rozmiarami tych ostatnich.

Zderzenie komety Shoemaker-Levy 9 z Jowiszem w 1994 roku miało miejsce zaledwie kilka miesięcy po tym jak Pierwsza Misja Serwisowa przywróciła pełną zdolność optyczną teleskopu. Wykonane zdjęcia planety były ostrzejsze niż jakiekolwiek inne zrobione po minięciu jej w 1979 roku przez sondę Voyager 2, będąc przełomowymi w badaniu dynamiki kolizji komety z Jowiszem, zdarzeniu przypadającemu raz na kilka stuleci. Hubble został również użyty do badań nad obiektami znajdującymi się na obrzeżach Układu Słonecznego, włączając w to planety karłowate - Pluton oraz Eris.

Innymi głównymi odkryciami dokonanymi na podstawie informacji pochodzących z teleskopu są: dyski protoplanetarne w Wielkiej Mgławicy w Orionie; dowód na istnienie planet pozasłonecznych krążących naokoło gwiazd przypominających Słońce; oraz optyczne odpowiedniki tajemniczych rozbłysków gamma.

Hubble'owi zawdzięczamy jednak przede wszystkim fotografie Głębokiego Pola Hubble'a oraz Ultragłębokiego Pola Hubble'a - niewielkich obszarów nieba, które są najdalej sięgającymi astronomiczne zdjęciami jakie kiedykolwiek wykonano w świetle widzialnym. Widnieją na nich galaktyki odległe o miliardy lat świetlnych, których analiza przyczyniła się do powstania wielu prac naukowych, rzucających nowe spojrzenie na początki wszechświata.

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

   

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Kosmiczny Teleskop Hubble'a

• (en) Oficjalna strona projektu

p • d • e

Sondy kosmiczne i satelity z uczestnictwem ESA

COS-B (1975) · GEOS 1 i 2 (1977, 1978) · Meteosat (1977–1997) · IUE (1978) · EXOSAT (1983) · Giotto (1985) · Olympus (1989) · Hipparcos (1989) · HST (1990) · Ulysses (1990) · ERS 1 i 2 (1991, 1995) · EURECA (1992) · ISO (1995) · SOHO (1995) · Huygens (1997) · XMM-Newton (1999) · Cluster (2000) · Artemis (2001) · Proba (2001) · Envisat (2002) · MSG 1 i 2 (2002, 2005) · Integral (2002) · Mars Express (2003) · SMART-1 (2003) · Double Star (2003) · Rosetta (2004) · SSETI Express (2005) · CryoSat (2005) · Venus Express (2005) · Galileo (2005–2008) · MetOp-A (2006) · COROT (2006) · GOCE (2007) · Herschel (2007) · Planck (2007) · ADM-Aeolus (2007) · SMOS (2007) · HYLAS (2008) · LISA Pathfinder (2009) · SWARM (2009) · CryoSat-2 (2009) · Don Quijote (2011) · Gaia (2011) · BepiColombo (2012) · JWST (2013) · LISA (2013) · ExoMars (2014) · Darwin (2015) · Solar Orbiter (2015) · Mars Sample Return (ok. 2016)