Szkarłupnie

Szkarłupnie
Przedstawiciele szkarłupni: rozgwiazdy i jeżowce
Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Nadtyp	wtórouste
Typ	szkarłupnie
Nazwa systematyczna
Echinodermata
Klein, 1734
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Jeżowiec Rozgwiazda

Szkarłupnie (Echinodermata, z gr. echinos - jeż + derma - skóra) – halobiontyczne zwierzęta wtórouste. Najstarsze skamieniałości znane z osadów kambru. Ich przodkami były zwierzęta dwubocznie symetryczne. Większość prowadzi osiadły tryb życie, choć niektóre są biernie przenoszone przez wodę.

Spis treści

[edytuj] Występowanie

Z reguły ciepłe wody morskie o pełnym zasoleniu, głównie strefa denna.

[edytuj] Pochodzenie i ewolucja

najstarsze szczątki datowane są na kambr
ich przodkami prawdopodobnie były robakokształtne mające wtórną jamę ciała (celomę) podzieloną na segmenty
po przejściu do osiadłego trybu życia utraciły symetrię dwuboczną
prawie większość szkarłupni wymarło pod koniec paleozoiku
najstarszą gromadą, która przetrwała z tamtego okresu są - liliowce

[edytuj] Cechy charakterystyczne

pięciopromienna symetria (wtórna), ewolucja regresywna
brak głowy u dorosłych osobników
larwy typu dipleuruli (zmodyfikowana trochofora), mają różny wygląd i nazwy, np. u rozgwiazd - bipinaria, u strzykw - auricularia, u jeżowca - pluteus (zawsze dwuboczna symetria)
wewnętrzny szkielet wapienny (pochodzenia mezodermalnego) tworzący na powierzchni ciała kolce i igły
układ wodny (ambulakralny), szkielet hydrostatyczny
układ krwionośny otwarty (zwany hemalnym), brak serca
prymitywny układ nerwowy
posiadają nóżki ambulakralne
rozdzielnopłciowość
brak układu wydalniczego
duża zdolność regeneracji

[edytuj] Pokrycie ciała

Ciało szkarłupni od zewnątrz pokrywa orzęsiony nabłonek komórkowy / syncytialny. Pod nim znajduje się tkanka łączna (dermis). Pod nią często jest warstwa mięśni. Od wewnątrz ścianę ciała wyściela orzęsiony nabłonek perytonealny.

[edytuj] Układ nerwowy i narządy zmysłów

W układzie nerwowym szkarłupni nie występują ośrodki nadrzędne - zwoje. Układ ten składa się z trzech części połączonych siecią komórek:

ektoneuralnej

Znajduje się na stronie oralnej (gębowej) i ma znaczenie czuciowe.

hiponeuralnej

Znajduje się na stronie oralnej pod tkanką łączną. Unerwia ścianę ciała, nóżki ambulakralne i układ krwionośny. Część ta nie występuje u strzykw.

endoneuralnej

Znajduje się na stronie aboralnej w nabłonku perytonealnym. Jej funkcją jest unerwianie mięśni łączących elementy szkieletowe w promieniach ambulakralnych.

Narządy zmysłów szkarłupni są słabo wykształcone. Jeżowce posiadają prymitywne oczka i statocysty; rozgwiazdy - tylko oczka; strzykwy - tylko statocysty.

[edytuj] Jama ciała

Jama ciała szkarłupni składa się z trzech woreczków celomatycznych:

procelu (aksocelu)
mezocelu (hydrocelu)
metacelu (somatocelu)

[edytuj] Rozmnażanie

Rozgwiazdy i wężowidła rozmnażają się wegetatywnie lub płciowo. U lilowców, jeżowców, kołonic i strzykw występuje tylko rozmnażanie płciowe. Niektóre strzykwy i kołonice są żyworodne, reszta jest jajorodna.

Są zwierzętami rozdzielnopłciowymi, bez zaznaczonego dymorfizmu płciowego. Zapłodnienie zawsze jest zewnętrzne, a rozwój złożony. Mają planktoniczną larwę o dwubocznej symetrii ciała.

[edytuj] Systematyka

Do szkarłupni zalicza się 6 gromad:

rozgwiazdy (Asteroidea)
liliowce (Crinoidea)
jeżowce (Echinoidea)
wężowidła (Ophiuroidea)
strzykwy (Holothurioidea)
Somasteroidea

[edytuj] Znaczenie

jako bioindykatory - ich obecność wskazuje czystą wody
mogą niszczyć rafy koralowe - korona cierniowa (Acanthaster plancki) zagraża Wielkiej Rafie Barierowej
w gospodarce człowieka - poławiane w celach kulinarnych (strzykwy Holothuria edilus) powstaje z nich trepang