Straszęcin

Ostrzeżenie

Zawartość tej strony może naruszać prawa autorskie

Jeżeli oznaczyłeś tę stronę jako podejrzaną o naruszenie praw autorskich, dodaj link do sekcji zgłoszone artykuły na WP:NPA:

=== [[Straszęcin]] ===
* źródło: http://www.straszecin.yoyo.pl/historia.html. ~~~~

Tekst źródłowy prawdopodobnie pochodzi ze strony:

http://www.straszecin.yoyo.pl/historia.html

Link do tej strony został dodany do Wikipedia:Lista NPA.

Wskazówki i informacje

Nie usuwaj tego szablonu. Zostanie on usunięty, jeżeli prawa autorskie tego artykułu zostaną wyjaśnione.
Jeżeli potrafisz, napisz artykuł tak, aby nie naruszał praw autorskich.
Jeżeli posiadasz prawa autorskie do tej treści lub posiadasz zgodę na publikację zgodną z naszą licencją, proszę, napisz o tym fakcie na stronie dyskusji tego artykułu i na stronie Wikipedia:Lista NPA oraz zastosuj procedurę zamieszczania haseł wcześniej opublikowanych.
Jeśli status praw autorskich tego artykułu nie zostanie wyjaśniony, strona ta zostanie usunięta.

Wklejanie materiałów chronionych prawami autorskimi – bez zezwolenia właściciela tych praw – jest pogwałceniem obowiązującego prawa, jest też sprzeczne z ustaleniami Wikipedii. Osobom, które regularnie wklejają takie materiały, może zostać odebrane prawo edycji Wikipedii.

Współrzędne: 50°03'51" N 21°21'33" E50.0641667 21.3591667 (Straszęcin)

Straszęcin
Województwo	podkarpackie
Powiat	dębicki
Gmina	Żyraków
Położenie	50° 03' 51'' N 21° 21' 33'' E
Ludność (2006) • liczba ludności	1500
Strefa numeracyjna (do 2005)	14
Kod pocztowy	39-218
Tablice rejestracyjne	RDE
Położenie na mapie Polski Straszęcin

Straszęcin – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim, w gminie Żyraków.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Spis treści

[edytuj] Geografia

Miejscowość usytuowana jest w odległości 3 km od Dębicy nad rzeką Grabinianką (kiedyś Czarny Potok, obecnie również nazywana Czarną). Zajmuje powierzchnię około 832 ha i liczy 1746 mieszkańców.

Charakterem zabudowy wieś przypomina małe miasteczko.

[edytuj] Historia

Nazwa wsi pochodzi od słowa "straszyć". Z przekazu ustnego dowiadujemy się, że ludziom ukazywały się na tych terenach dziwne zjawy i stwory. Na rozstajach dróg stawiano nawet krzyże, które miały chronić przed złymi mocami.

Wieś powstała prawdopodobnie w XI w. Był to początkowo gród z licznymi jak się przypuszcza fortyfikacjami, po których nie ma jednak śladów. Pierwsza wzmianka o Straszęcinie pochodzi z roku 1239 i znalazła się w dokumencie, z którego dowiadujemy się, że wieś należała wcześniej do wojewody krakowskiego Teodora Gryfity, który to przekazał ją klasztorowi Cystersów w Ludźmierzu. Wtedy była już osadą dobrze rozwiniętą i zagospodarowaną. Jednak wdowa po bracie Marku, wraz z synami Klemensem i Andrzejem dokonała zamiany. Oddała cystersom wieś Droginię k. Dobczyc, w zamian otrzymując Straszęcin.

W latach 1354-1357 Straszęcin był siedzibą dekanatu. Przypuszcza się, że parafia powstała jeszcze przed rokiem 1324. W tym czasie była ona najludniejszą jednostką parafialną w regionie dębickim. Zamieszkiwało ją 870 ludzi. W XV wieku wzniesiono tu drewniany kościółek, który podczas działań wojennych w roku 1944 został doszczętnie spalony. Budowa nowego rozpoczęła się w roku 1934, później została jednak przerwana. Prace przy wznoszeniu świątyni wznowiono dopiero w latach 1947-1950.

W XV wieku właścicielem wsi był Henryk Emeryk Rozpierski, pochodzący z rodziny Bąków herbu Zadora. W 1460 roku przekazał jednak Straszęcin wraz z innymi wsiami w zastaw bratu Zbigniewowi z Góry. Wykupił je trzy lata później za 300 grzywien od Jakuba Trzecieskiego, po czym oddał je ponownie Zbigniewowi. Musiał je jednak znów odzyskać, skoro w roku 1470 sprzedał je ponownie Jakubowi z Gorzkowic.

Syn Jakuba z Gorzkowic, Zbigniew Bąk będąc dziedzicem Straszęcina musiał w roku 1490 stoczyć bitwę o swoje dobra z Aleksandrem Trzecieskim z Dębicy, który to najechał po śmierci stryja Henryka Rozpierskiego na czele 16 ludzi na Straszęcin i zabrał 100 woluminów z biblioteki zmarłego Henryka. Majątek przypadł jednak Zbigniewowi Bąkowi, który po zawarciu ugody i spłaceniu spadkobierców Henryka powiększył swoje włości i w 1508 roku oprócz Góry Motycznej i Straszęcina posiadał spore dobra w okolicach Dębicy. Członkowie rodziny zrzekli się nie tylko swoich części wsi, w tym Straszęcina, ale również prawa patronatu kościoła w Straszęcinie. Zbigniew zapłacił im za to 900 florenów.

Wśród późniejszych właścicieli Straszęcina pojawiają się tak znane nazwiska jak Radziwiłłowie czy Raczyńscy (w miejscu dawnego cmentarza podobno stał zamek Radziwiłłów). Jedyną pozostałością po znamienitych rodach jest usytuowany obok głównej drogi osiemnastowieczny pałac, dawna siedziba szlachecka. W wieku XVIII Straszęcin był jednym z większych ośrodków tkackich w regionie.

Lata osiemdziesiąte ubiegłego stulecia to czas największego rozkwitu Straszęcina. Tu jedną ze swoich głównych baz miał znany w całej Polsce Kombinat Rolno-Przemysłowy "IGLOOPOL". Modernizowano drogi, powstawały nowe obiekty, a wśród nich ośrodek rekreacyjno-wypoczynkowy wraz z zapleczem sportowym i hotelowym. Obecnie jest on wizytówką regionu o znaczeniu ponadgminnym. Tu odbywają się zgrupowania piłkarskie kadry narodowej, ważne spotkania na szczeblu wojewódzkim, a nawet państwowym. Wieś przez krótki okres czasu posiadała linię trolejbusową łączącą ją z Dębicą. Niestety początek lat 90-tych to okres upadku kombinatu. Dziś część majątku jest własnością Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, część natomiast przejęła gmina Żyraków.

Na terenie miejscowości działają także takie instytucje jak: Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej, poczta, przedszkole, gimnazjum, szkoła podstawowa i nowo powstały kompleks obiektów, w którym mieści się Oddział Chorób Układu Nerwowego.

Pałac w Straszęcinie został wybudowany w końcu XVIII wieku (ganek na początku XX w.), w stylu klasycystycznym. Ściany i sklepienia zbudowane są z cegły, natomiast stropy i wiązania dachu drewniane, dach pokryty jest blachą. Powierzchnia dworku wynosi ok. 200 metrów kwadratowych.

Przebudowany w pierwszej połowie XIX wieku przez Raczyńskich, ówczesnych właścicieli Zawady oraz dwukrotnie w początkach XX w. Po tych przebudowach zatarły się nieco cechy stylowe. Wejście do dworku poprzedza mały ganek okolony kolumnami, nad którym zawieszony jest niewielki balkon-taras. Dodatkową ozdobą są umieszczone w dachu budynku tzw. lukarny czyli małe okienka. Budowla posiada dwie kondygnacje, 12 izb mieszkalnych, 6 innych pomieszczeń, 1 piwnicę. Pierwotnie pełniła funkcje mieszkalne, później biurowe. Dwór otoczony jest parkiem ze starym drzewostanem o powierzchni ok. 2 ha. Rosną tu jawory, topole, lipy, sosny, cisy, modrzewie, tuje i leszczyny. Całość otacza wysoki parkan i rząd tui. Dwór w latach 80-tych był własnością IGLOOPOLU, w 1986 roku przeszedł kompleksowy remont w celu adaptacji na hotelik i ośrodek konferencyjny. Dziś dzierżawiony jest od AWRSP przez Edwarda Brzostowskiego, twórcę i długoletniego dyrektora nieistniejącego już dziś IGLOOPOLU.