Salwator (Kraków)

Pętla tramwajowa na Salwatorze

Kościół Najświętszego Salwatora

Kaplica św. Małgorzaty i św. Judyty

Kościół i Klasztor Sióstr Norbertanek

Salwator – niewielkie osiedle willowe z początku XX w. położone na zachód od centrum Krakowa na terenie dawnej wsi Zwierzyniec, obecnie wchodzące w skład Dzielnicy VII Zwierzyniec, nie stanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy, na samym końcu długiego grzbietu, opadającego ku Wiśle, w miejscu, gdzie wpada do niej Rudawa. Osiedle to zajmuje szczytowe partie końcowego wzniesienia Pasma Sowińca, jego wschodniego masywu Sikornika. W skład Salwatora wchodzą domy znajdujące się przy ulicach św. Bronisławy, Anczyca i Gontyna. U podnoża tego wzgórza znajduje się końcowa pętla tramwajowa o nazwie Salwator.

Spis treści

[edytuj] Historia

W rejonie Salwatora stwierdzono ślady osadnictwa począwszy od środkowego paleolitu (115-40 tys. lat p.n.e.), a także górnego paleolitu (40-10 tys. lat p.n.e.), kiedy to na wzniesieniu otoczonym wówczas rozlewiskami co zapewniało bezpieczeństwo mieli swoje szałasy łowcy mamutów.

Znacznie później miała istnieć tu osada z pogańską świątynią. Owe czasy przywołuje nazwa jednej z bardziej malowniczych ulic dzisiejszego Salwatora – Gontyna. Według niektórych badaczy istniejący tutaj kościoła Najświętszego Salwatora miał być również jedną z pierwszych świątyń chrześcijańskich na terenie Polski.

W tym czasie Zwierzyniec, podkrakowska wieś, należał do książąt rezydujących na Wawelu. Od II połowy XII w. przeszedł on pod administrację klasztoru katolickiego żeńskiego zakonu kontemplacyjnego Zgromadzenia Sióstr Kanoniczek Regularnych Zakonu Premonstratensów, zwanych Norbertankami, zakonnicami św. Norberta, a przez krakowski lud również Pannami Zwierzynieckimi. Założyły one tam szkołę, szpital i dbały o gospodarczy rozwój osady. Były świetnymi gospodyniami Zwierzyńca aż do 1910 r., kiedy to z inicjatywy ówczesnego prezydenta Krakowa, Juliusza Lea, wieś włączona została do Krakowa.

Ok. 1910 na terenie niewielkiego wzgórza koło kościoła Najświętszego Salwatora wybudowano niewielkie osiedle, od sąsiedztwa z tym kościółem nazwane Salwatorem. Składa się ono z ok. 25 willi w większości wybudowanych w tym samym okresie. Osiedle to jest uważane za symbol "miasta-ogrodu". Dla jego zaprojektowania zorganizowany został konkurs.
Mimo niewielkich rozmiarów tego osiedla i niespełna 100 lat istnienia zamieszkiwało tu wyjątkowo wiele wybitnych postaci. Ok. 50 z nich to tzw. postaci encyklopedyczne (występujące w wielu drukowanych encyklopediach i leksykonach). Mieszkali tu m.in. Jacek Malczewski, Feliks Koneczny, prof. Emanuel Rostworowski, Marek Rostworowski.

Ostatnio, ze względów komercyjnych, nazwę Salwator próbuje się (wbrew faktom) rozciągnąć na wielokroć większy obszar, traktując ją jako odpowiednik znacznej części dawnej dzielnicy noszącej nazwę Zwierzyniec, w skład której obok Zwierzyńca wchodziło też Półwsie Zwierzynieckie.

[edytuj] Atrakcje i obiekty na Salwatorze

Przez Salwator prowadzi ul. św. Bronisławy i Aleją Waszyngtona bardzo popularna trasa spacerowa pod Kopiec Kościuszki, a dalej – w kierunku Lasu Wolskiego i Bielan, szczególnie tłumnie uczęszczana w weekendy.
Dawniej u podnóża Salwatora odbywał się coroczny odpust Emaus, który od szeregu lat organizowany jest po obu stronach rzeki Rudawy czyli przy kościele Sióstr Norbertanek oraz na terenie Półwsia Zwierzynieckiego.
Dom Jacka Malczewskiego przy ul. Anczyca.
Ważną atrakcją jest położony ok. 1 km na zachód od Salwatora Kopiec Kościuszki znajdujący się na wzgórzu błogosławionej Bronisławy (333 m n.p.m.). Stara nazwa kopca brzmi: Mogiła Kościuszki. Prace związane z budową kopca rozpoczęto w 19 października 1820 r. Sypanie kopca zakończono w dniu 25 października 1823 r. Wydatki na budowę zostały pokryte przez dobroczyńców z całego kraju. Wysokość kopca wynosi 34,1 m. Kopiec jest otwarty dla odwiedzających.

[edytuj] Zabytki i inne obiekty na Salwatorze

Kościół Najświętszego Salwatora
Kaplica św. Małgorzaty i św. Judyty z pomnikiem papieża Jana Pawła II (ustawionym na stoku przed kaplicą w końcu marca 2008 r.).

w bezpośrednim sąsiedztwie Salwatora znajdują się jeszcze:

[edytuj] Komunikacja MPK przy Salwatorze

Linie tramwajowe kursujące do pętli Salwator: 1, 2, 6
Linie autobusowe kursujące do pętli Salwator: 100, 109, 209, 229, 239, 249, 259, 269, 409 (wspomagająca).
Linie PKS i S, Mal – busy, Super – busy i inne prywatne.