SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii

SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii – książka napisana przez Sławomira Cenckiewicza i Piotra Gontarczyka, opublikowana 23 czerwca 2008 w Warszawie.

Publikacja podejmuje próbę wyjaśnienia relacji Lecha Wałęsy ze Służbą Bezpieczeństwa w tym kwestii ewentualnej współpracy. Okres do 1990 opracował Cenckiewicz, a po 1990 Gontarczyk. Wstęp napisał prezes Instytutu Pamięci Narodowej Janusz Kurtyka, a recenzentami byli: Andrzej Chojnowski, Marek Kamiński, Andrzej Nowak i Andrzej Zybertowicz.

Publikacja została wydana ze środków budżetowych Instytutu Pamięci Narodowej w serii "Monografie". Liczy 751 stron w tym 130 stron skanów i fotokopii dokumentów źródłowych^[1].

[edytuj] Tezy książki

• Lech Wałęsa był agentem SB o numerze ewidencyjnym 12535 zarejestrowanym 29 XII 1970 jako tajny współpracownik "Bolek" i zwerbowanym prawdopodobnie 19 XII 1970 na zasadzie dobrowolności przez kpt. SB Edwarda Graczyka. Wyrejestrowano go z ewidencji operacyjnej SB 19 VI 1976 z powodu "niechęci do współpracy".

• "Bolek" przekazywał SB m.in. informacje o nastrojach na wydziale W-4 stoczni, okolicznościach podpalenia siedziby PZPR w Gdańsku, o odszkodowaniach za grudzień 1970 r, o próbie zakłócenia pochodu 1 maja w 1971 r. Ponadto identyfikował na filmie uczestników protestu grudniowego

• "Bolek" donosił także na kolegów z pracy. Łącznie donosy objęły co najmniej 24 osoby, a przede wszystkim Józefa Szyllera. W rezultacie ofiary donosów były w rozmaity sposób prześladowane i szykanowane.

• "Bolek" kontaktował się trzema oficerami SB - kpt. Edwardem Graczykiem, kpt. Henrykiem Rapaczyńskim i kpt. Zenonem Ratkiewiczem. W spotkaniu kontrolnym z "Bolkiem" wziął również udział kpt. Czesław Wojtalik. Donosy przekazywane były także za pośrednictwem rezydenta SB na terenie Stoczni Gdańskiej kpt. Józefa Dąbka.

• "Bolek" był oceniany pozytywnie przez funkcjonariuszy SB. Zwracano uwagę na jego punktualność, zdyscyplinowanie, chęć współpracy, skrupulatność, pomysłowość i zaangażowanie. Wykonywał zadania operacyjne także w trakcie choroby.

• Zachowana dokumentacja dotycząca działalności TW "Bolek" jest na tyle skąpa, że nie pozwala na całościowy opis i ocenę jego aktywności.

• W latach 70. gdańska SB miała czterech agentów o kryptonimie "Bolek", ale tylko jeden z nich mieszkał w Gdańsku i pracował w Stoczni Gdańskiej

• W latach 1980-1981 Wałęsa utrzymywał poufne kontakty z władzami komunistycznymi, m.in. spotykał się skrycie z wiceministrem Spraw Wewnętrznych Adamem Krzysztoporskim.

• Podczas internowania Wałęsy w stanie wojennym zainicjowano działania operacyjne, których celem było skompromitowanie go ujawnieniem współpracy z SB w oczach podziemia oraz świata zachodniego (tak by nie dostał pokojowej Nagrody Nobla).

• W latach 90. z pomocą m.in. szefa MSW Andrzeja Milczanowskiego, zgromadzona na temat TW "Bolka" dokumentacja SB, została dwukrotnie wypożyczona do Kancelarii Prezydenta i zdekompletowana przez Lecha Wałęsę.

• W latach 90. zarzuty wobec Andrzeja Milczanowskiego, Jerzego Koniecznego i Gromosława Czempińskiego, dotyczące utraty dokumentów dotyczących sprawy TW "Bolka" (zarzuty zgodne z art. 262 d.kk), zostały prawomocnym postanowieniem umorzone. Działanie to było podyktowanie zmianami w prawie karnym.

• W latach 1992-1995 w miejsce niektórych oryginalnych dokumentów dotyczących sprawy TW "Bolka" pojawiły się fałszywki

• W roku 2000 Sąd Lustracyjny wadliwie ocenił dowody nt. Wałęsy i pominął ich część.

• Komplet informacji na temat agenturalnej przeszłości osób publicznych w Polsce dziś znajduje się zapewne tylko w jednym miejscu. Nie w Warszawie, bo tu znaczną część zniszczono, a w Moskwie. Najprawdopodobniej tam właśnie znajduje się oryginalna teczka "Bolka".

[edytuj] Krytyka

Przeciw wydaniu książki jako publikacji naukowej IPN zaprotestowała Maria Dmochowska, wiceprezes IPN, która uznała ją za daleką od misji, jaką ma spełniać Instytut^[2]. Krytycznie odniosła się też do faktu, że jest to pierwsza i jedyna publikacja o Lechu Wałęsie, którą IPN przygotował, zamiast podjęcia wysiłku opracowania wieloźródłowej, rzetelnej, pozbawionej elementów publicystycznych, monografii. Według Antoniego Dudka publikacja^[3] nie daje twardych bezpośrednich dowodów, że "Bolkiem" był Wałęsa, pomimo że zawiera dużą liczbę dowodów poszlakowych np. oryginalne dokumenty SB, w których wspomina się, że Lech Wałęsa był tajnym współpracownikiem. Ponadto autorzy nie przedstawili własnoręcznie pisanych donosów, czy podpisów na pokwitowaniu odbioru pieniędzy przez TW Bolka. Zaś jednoznacznie interpretują zebrane materiały na niekorzyść Wałęsy. Książkę jako jednostronną i nieobiektywną zrecenzował również Andrzej Friszke, który swoją opinię podtrzymał po polemice z jej autorami^[4][5][6]. Andrzej Paczkowski uznał publikację za rzetelną, zgłosił jednak wątpliwości co do wartości niektórych dokumentów i obiektywizmu autorów^[7].

Autorzy książki usiłowali skontaktować się z Lechem Wałęsą celem uzyskania jego opinii wobec zebranych materiałów źródłowych i ich opracowania, ale ich prośby o spotkanie kierowane do Lecha Wałęsy pozostały bez odpowiedzi.

[edytuj] Dane bibliograficzne

• Autorzy: Sławomir Cenckiewicz, Piotr Gontarczyk
• Seria: Monografie, tom 40
• Recenzenci: Andrzej Chojnowski, Marek K. Kamiński, Andrzej Nowak, Andrzej Zybertowicz
• Projekt graficzny serii: Krzysztof Findziński
• Redakcja: Gabriela Marszałek, Anna Karolina Piekarska
• Korekta: Przemek Gryc
• Skład komputerowy: Tomasz Szatkowski
• Indeks: Przemek Gryc
• Data wydania: 2008
• Miejsce wydania: Gdańsk, Warszawa, Kraków
• ISBN 978-83-60464-74-8

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Opis na stronach IPN
• Streszczenie książki – depesza Polskiej Agencji Prasowej z 18 czerwca 2008.