RzÄ…d

Ten artykuł dotyczy organu władzy. Zobacz też: rząd (ujednoznacznienie).

Ten artykuł przedstawia sytuację tylko z polskiej perspektywy. Zajrzyj na stronę dyskusji i pomóż go poprawić.

Ten artykuł jest częścią serii Polityka Polski
Prawo
Konstytucja Polskie prawo
WÅ‚adza wykonawcza
Prezydent Lech Kaczyński Prezes Rady Ministrów Donald Tusk Rada Ministrów
WÅ‚adza ustawodawcza
Sejm Senat Zgromadzenie Narodowe
WÅ‚adza sÄ…downicza
Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Trybunał Stanu Naczelny Sąd Administracyjny
SamorzÄ…d terytorialny
Samorząd w Polsce Samorząd gminny Samorząd powiatowy Samorząd województwa
Kluby parlamentarne
PO PiS Lewica PSL
Wybory
Wybory w Polsce (od 1989): prezydenckie: 1990 1995 2000 2005 parlamentarne: 1989 1991 1993 1997 2001 2005 2007 samorzÄ…dowe: 1990 1994 1998 2002 2006 europejskie: 2004 referenda: 1996 1997 2003

Rada Ministrów zwana popularnie rządem – organ kolegialny władzy wykonawczej w większości krajów, w których funkcjonuje parlamentarno-gabinetowy system polityczny. Przewodniczący rady ministrów jest zazwyczaj nazywany premierem (pierwszym ministrem), choć w niektórych krajach (np: Niemcy) jest tradycyjnie nazywany kanclerzem.

W krajach o systemie parlamentarno-gabinetowym rząd jest wyłaniany i odpowiedzialny przed parlamentem. W systemie prezydenckim pracami rządu kieruje prezydent lub osoba mianowana przez prezydenta wedle własnego uznania. W takim systemie rząd nie jest odpowiedzialny przed parlamentem, tylko przed prezydentem.

[edytuj] Rada Ministrów wg Konstytucji z 1997

[edytuj] Organizacja

Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów oraz ministrów. W skład Rady Ministrów mogą być powoływani Wiceprezesi Rady Ministrów oraz przewodniczący określonych w ustawach komitetów. Prezes oraz Wiceprezesi Rady Ministrów mogą pełnić także funkcję ministra lub przewodniczącego komitetu (art. 147 Konstytucji).

Organizację i tryb pracy Rady Ministrów reguluje Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz.U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.)

[edytuj] Kompetencje

Rada Ministrów:

• prowadzi politykÄ™ wewnÄ™trznÄ… i zagranicznÄ… Rzeczypospolitej Polskiej (art. 146 ust. 1 Konstytucji),
• kieruje administracjÄ… rzÄ…dowÄ… (art. 146 ust. 3 Konstytucji),
• w zakresie i na zasadach okreÅ›lonych w Konstytucji i ustawach, na podstawie art. 146 ust. 4 Konstytucji, w szczególnoÅ›ci:
  • zapewnia wykonanie ustaw,
  • wydaje rozporzÄ…dzenia,
  • koordynuje i kontroluje prace organów administracji rzÄ…dowej,
  • chroni interesy Skarbu PaÅ„stwa,
  • uchwala projekt budżetu paÅ„stwa,
  • kieruje wykonaniem budżetu paÅ„stwa oraz uchwala zamkniÄ™cie rachunków paÅ„stwowych i sprawozdanie z wykonania budżetu,
  • zapewnia bezpieczeÅ„stwo wewnÄ™trzne paÅ„stwa oraz porzÄ…dek publiczny,
  • zapewnia bezpieczeÅ„stwo zewnÄ™trzne paÅ„stwa,
  • sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi paÅ„stwami i organizacjami miÄ™dzynarodowymi,
  • zawiera umowy miÄ™dzynarodowe wymagajÄ…ce ratyfikacji oraz zatwierdza i wypowiada inne umowy miÄ™dzynarodowe,
  • sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronnoÅ›ci kraju oraz okreÅ›la corocznie liczbÄ™ obywateli powoÅ‚ywanych do czynnej sÅ‚użby wojskowej,
  • okreÅ›la organizacjÄ™ i tryb swojej pracy.

Do Rady Ministrów należą sprawy polityki państwa nie zastrzeżone dla innych organów państwowych oraz samorządu terytorialnego (art. 146 ust. 2 Konstytucji).

[edytuj] Procedura utworzenia

Obowiązująca Konstytucja przewiduje następującą procedurę utworzenia rządu:

• Wariant I
  • W ciÄ…gu 14 dni od pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjÄ™cia dymisji poprzedniej Rady Ministrów Prezydent Rzeczypospolitej desygnuje Prezesa Rady Ministrów, tj. wskazuje osobÄ™ (zwykle wytypowanÄ… wczeÅ›niej przez partiÄ™ politycznÄ… majÄ…cÄ… wiÄ™kszość w Sejmie lub koalicjÄ™ partii), która otrzymuje misjÄ™ sformowania rzÄ…du (art. 154 ust. 1 zd. 1 in principio Konstytucji).
  • Osoba desygnowana na Prezesa Rady Ministrów w ciÄ…gu 14 dni proponuje Prezydentowi skÅ‚ad Rady Ministrów (art. 154 ust. 1 zd. 1 in fine Konstytucji).
  • Prezydent powoÅ‚uje Prezesa Rady Ministrów oraz pozostaÅ‚ych czÅ‚onków Rady Ministrów oraz odbiera przysiÄ™gÄ™ od nowo powoÅ‚anej Rady Ministrów (art. 154 ust. 1 zd. 2 Konstytucji).
  • W ciÄ…gu 14 dni od powoÅ‚ania przez Prezydenta Rady Ministrów w trybie art. 154 ust. 1 zd. 2 Konstytucji, Prezes Rady Ministrów przedstawia Sejmowi program dziaÅ‚ania Rady Ministrów (exposé) z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania. Sejm uchwala wotum zaufania bezwzglÄ™dnÄ… wiÄ™kszoÅ›ciÄ… gÅ‚osów w obecnoÅ›ci co najmniej poÅ‚owy ustawowej liczby posłów (art. 154 ust. 2 Konstytucji).
• Wariant II
  • W razie niepowoÅ‚ania Rady Ministrów w przedstawionym wyżej trybie lub nieudzielenia jej wotum zaufania przez Sejm, w ciÄ…gu 14 dni od upÅ‚ywu terminów okreÅ›lonych w art. 154 ust. 1 lub 2 Konstytucji, Sejm wybiera Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego czÅ‚onków Rady Ministrów bezwzglÄ™dnÄ… wiÄ™kszoÅ›ciÄ… gÅ‚osów w obecnoÅ›ci co najmniej poÅ‚owy ustawowej liczby posłów. Prezydent powoÅ‚uje tak wybranÄ… RadÄ™ Ministrów i odbiera od niej przysiÄ™gÄ™ (art. 154 ust. 3 Konstytucji).
• Wariant III
  • W razie niepowoÅ‚ania Rady Ministrów w trybie art. 154 ust. 3 Konstytucji Prezydent w ciÄ…gu 14 dni powoÅ‚uje Prezesa Rady Ministrów i na jego wniosek pozostaÅ‚ych czÅ‚onków Rady Ministrów oraz odbiera od nich przysiÄ™gÄ™ (art. 155 ust. 1 zd. 1 Konstytucji). (W praktyce ustrojowej, 11 czerwca 2004 roku, doszÅ‚o uprzednio do desygnowania Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 154 ust. 1 zd. 1 Konstytucji.)
  • W ciÄ…gu 14 dni od powoÅ‚ania przez Prezydenta Rady Ministrów w trybie art. 155 ust. 1 zd. 1 Konstytucji, Prezes Rady Ministrów przedstawia Sejmowi program dziaÅ‚ania Rady Ministrów (exposé) z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania. Sejm uchwala wotum zaufania zwykÅ‚Ä… wiÄ™kszoÅ›ciÄ… gÅ‚osów w obecnoÅ›ci co najmniej poÅ‚owy ustawowej liczby posłów (art. 155 ust. 1 zd. 2 Konstytucji).
  • W razie nieudzielenia Radzie Ministrów wotum zaufania w trybie okreÅ›lonym w art. 155 ust. 1 zd. 2 Konstytucji, Prezydent skraca kadencjÄ™ Sejmu i zarzÄ…dza wybory (art. 155 ust. 2 Konstytucji).

Zgodnie z art. 158 ust. 1 in fine Konstytucji, możliwe jest także powołanie nowej Rady Ministrów w trybie tzw. konstruktywnego votum nieufności. Sejm wyraża Radzie Ministrów votum nieufności większością ustawowej liczby posłów na wniosek złożony przez co najmniej 46 posłów, w którym imiennie powinien być wskazany kandydat na Prezesa Rady Ministrów. W sytuacji przyjęcia takiej uchwały przez Sejm, Prezydent ma obowiązek przyjąć dymisję Rady Ministrów i powołać wybranego przez Sejm Prezesa Rady Ministrów, a na jego wniosek pozostałych Ministrów.

[edytuj] Dymisja rzÄ…du

Prezydent przyjmuje dymisję Rady Ministrów:

• na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu (art. 154 ust. 1 zd. 2 Konstytucji),
• w razie niewyrażenia jej przez Sejm wotum zaufania w trybie art. 154 ust. 2 lub art. 155 ust. 1 Konstytucji),
• w razie wyrażenia jej przez Sejm konstruktywnego wotum nieufnoÅ›ci w trybie art. 158 ust. 1 Konstytucji (wówczas Sejm wybiera nowego Prezesa Rady Ministrów oraz na jego wniosek czÅ‚onków Rady Ministrów, których nastÄ™pnie powoÅ‚uje Prezydent odbierajÄ…c od nich przysiÄ™gÄ™),
• w razie rezygnacji Prezesa Rady Ministrów (art. 162 ust. 2 pkt 3 Konstytucji)
• w razie Å›mierci Prezesa Rady Ministrów (interpretacja wyprowadzona z art. 147 ust. 1 Konstytucji).

Dyskusyjne jest, czy Prezydent powinien udzielić dymisji Radzie Ministrów - bez uprzedniego wniosku Prezesa Rady Ministrów po niekorzystnym dla rządu głosowaniu - w sytuacji nieudzielenia jej przez Sejm wotum zaufania w trybie art. 160 Konstytucji.

Prezydent Rzeczypospolitej, przyjmując dymisję Rady Ministrów, powierza jej dalsze pełnienie obowiązków do czasu powołania nowej Rady Ministrów w trybie art. 154 ust. 1 zd. 2, art. 154 ust. 3 zd. 2 lub art. 155 ust. 1 zd. 1 Konstytucji. Prezydent może odmówić przyjęcia dymisji Rady Ministrów złożonej w trybie art. 162 ust. 2 pkt 3 Konstytucji (art. 162 ust. 4 Konstytucji). Zdarzyło się tak 6 maja 2005 kiedy prezydent Kwaśniewski nie przyjął dymisji drugiego rządu Marka Belki.

Przyjęcie dymisji Rady Ministrów jak i odmowa jej przyjęcia następuje postanowieniem Prezydenta RP publikowanym w Monitorze Polskim a wchodzącym w życie z chwilą podpisania.

[edytuj] Śmierć Prezesa Rady Ministrów

Obowiązujące przepisy ustrojowe nie regulują następstw prawnych śmierci urzędującego Prezesa Rady Ministrów.

Art. 6 ustawy o Radzie Ministrów z 1996 reguluje stan fizycznej nieobecności premiera na posiedzeniu rządu lub też jego czasową niemożność wykonywania obowiązków np. z powodu choroby. Wówczas z mocy prawa w Radą Ministrów kieruje jej wiceprezes wcześniej wyznaczony przez premiera lub jeden z ministrów, w wypadku gdy rząd funkcjonuje bez wicepremierów. Wiceprezes Rady Ministrów wykonuje, w imieniu Prezesa Rady Ministrów, zadania i kompetencje w zakresie powierzonym przez Prezesa Rady Ministrów.

Interpretacja wyprowadzona z art. 147 ust. 1 i 2 Konstytucji, który stwierdza, że Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów (i fakultatywnie wiceprezesów) pozwala uzasadnić twierdzenie, że Rada Ministrów nie może formalnie istnieć bez Prezesa Rady Ministrów. Oznacza to, że śmierć premiera jest formalnym końcem rządu. Rodzi to stan nieprzewidziany przez polskie prawo konstytucyjne. W takim wypadku Prezydent RP jest zobligowany w trybie art. 154 konstytucji do niezwłocznego desygnowania kandydata na premiera wraz z jego powołaniem oraz zaprzysiężeniem nowego składu Rady Ministrów.

Szerzej na temat Rady Ministrów:

• L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykÅ‚adu, wyd. 9., Warszawa 2005, s.289-318 (ISBN 83-7206-122-X)
• B. Banaszak, Egzekutywa w Polsce — stan obecny i uwagi de lege fundamentali ferenda, "PrzeglÄ…d Sejmowy" 2006, nr 3, s.9-27 ([1])

[edytuj] Organy wewnętrzne Rady Ministrów

Tematowi temu poświęcony jest rozdział 3 ustawy o Radzie Ministrów z 8 sierpnia 1996. Organy takie mogą zostać powołane przez Prezesa Rady Ministrów w drodze zarządzenia na wniosek członka Rady Ministrów lub z inicjatywy samego premiera. Organami takimi mogą być w szczególności:

• komitety (staÅ‚e lub powoÅ‚ywane do rozpatrzenia okreÅ›lonej kategorii spraw lub konkretnej sprawy) (np. Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów)
• rady i zespoÅ‚y opiniodawcze lub doradcze w sprawach należących do kompetencji Rady Ministrów lub Prezesa Rady Ministrów

Prezes Rady Ministrów tworząc organy pomocnicze określa jednocześnie ich nazwę, skład, zakres działania oraz tryb postępowania. Innymi organami pomocniczymi, o których mówi ustawa mogą być powoływane w drodze rozporządzenia komisje do opracowywania projektów kodyfikacji określonych dziedzin prawa, komisje wspólne, w skład których wchodzili by członkowie rządu oraz reprezentanci określonych instytucji lub środowisk, których rozpatrywana sprawa by dotyczyła. Przy Prezesie Rady Ministrów działa także Rada Legislacyjna oraz Rządowe Centrum Legislacji .

[edytuj] Rada Ministrów Unii Europejskiej

Rada Ministrów lub Rada Ministrów Unii Europejskiej to inna nazwa (już nieużywana) dla Rady Unii Europejskiej.

[edytuj] Obecny skład Rady Ministrów

Obecny rząd został zaprzysiężony przez Prezydenta RP 16 listopada 2007 roku, a uzyskał wotum zaufania 24 listopada 2007 roku.