Rycerze

Ten artykuł dotyczy sztuki teatralnej. Zobacz też: rycerz.

Rycerze (Ιππείς Hippeis) - druga zachowana komedia Arystofanesa, a czwarta pod względem kolejności powstania, wystawiona w 424 p.n.e. na Lenajach. Zajęła w konkursie pierwsze miejsce; była pierwszą sztuką, którą Arystofanes wystawił pod swoim nazwiskiem. Jak w poprzednich sztukach - niezachowanych Babilończykach i zachowanych Acharnejczykach, komediopisarz opowiada się przeciw strategowi Aten, Kleonowi, tym razem przedstawionemu jako Paflagon, jedna z głównych postaci.

Spis treści

[edytuj] Postacie

Sztuka charakteryzuje się wyjątkowo małą liczbą partii mówionych; występują tu tylko:

Kiełbaśnik (później Agorakritos);
Paflagon (Kleon);
Pan Lud (czyli cały lud ateński) i jego słudzy, rzeczywiści wodzowie ateńscy:
Sługa I (Demostenes);
Sługa II (Nikiasz);
i oczywiście obowiązkowy Chór - tytułowych Rycerzy.

[edytuj] Treść

Nowy sługa Pana Luda, Paflagon, zdołał go omamić i odsunąć od wpływu na niego dwoje pozostałych sług. Ci postanawiają się zwrócić o pomoc do innego człowieka, tak jak Paflagon-Kleon pochodzącego z dołów społecznych, wytwórcę kiełbas - Kiełbaśnika (przy czym Arystofanes wypomina Kleonowi zawód garbarza). Kiełbaśnik w końcu zwycięża, wyznaczając Kleonowi rolę taką, jaką on sam wcześniej pełnił, a sam odmładza Luda tak, aby ten przestał zajmować się sprawami sądowymi i zawarł wreszcie upragniony przez wszystkich pokój (pokój taki został zawarty przez występującego w sztuce Nikiasza w 421 p.n.e. i nazwany pokojem Nikiasza).

Najczęściej wypomina Arystofanes Kleonowi, oprócz niewłaściwego pochodzenia, oraz sprawę (rzekomego?) przywłaszczenia sobie zwycięstwa Demostenesa nad Spartą pod Pylos (bitwa pod Sfakterią, 425 p.n.e.).

[edytuj] Ciekawostki

jest to jedyna zachowana sztuka Arystofanesa, w której Chór stoi od początku do końca po stronie głównego bohatera (Kiełbaśnika);
ponoć żaden z ateńskich rzemieślników nie podjął się wykonania maski Paflagona, z obawy przed zemstą Kleona, toteż sam Arystofanes wystąpił w jego roli, smarując sobie zamiast tego twarz moszczem winnym;
występuje tu znacznie mniej cytatów i parafraz innych sztuk, niż to miało we wcześniejszych Acharnejczykach; nieliczne cytaty pochodzą z m.in. z zachowanej Medei i z niezachowanego Telefosa Eurypidesa;
komediopisarz pozytywnie przedstawia "starych" bohaterów i dowódców ateńskich, w szczególności Alkibiadesa, Peryklesa, także Formiona;
Rycerze są pierwszą sztuką Arystofanesa, która pojawiła się na deskach teatrów polskich - w Krakowie, w roku 1873, w przekładzie Józefa Szujskiego.

[edytuj] Tłumaczenia

Tłumaczeń dokonywali m.in. Józef Szujski, Bogusław Butrymowicz, Stefan Srebrny i Janina Ławińska-Tyszkowska; według tego ostatniego podane są imiona występujących postaci w tym artykule. Z wydań, najszerzej dostępna jest wersja Ławińskiej-Tyszkowskiej, z serii Biblioteka Antyczna, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001, ISBN 83-7255-104-9; dużo rzadsze są inne, jak np. wydanie Rycerzy w przekładzie Butrymowicza w serii BN: BN II 11.