Nemo iudex in causa sua

Nemo iudex in causa sua (łac. Nikt nie może być sędzią we własnej sprawie) – podstawowy warunek bezstronności organu rozstrzygającego sprawę. W sytuacji, w której bezstronność organu budzi uzasadnioną wątpliwość, może zostać on wyłączony z toczącego się postępowania.

Wszystkie główne polskie ustawy proceduralne (kpk, kpc, kpa) zawierają stosowne regulacje.

Istnieją dwa zasadnicze tryby usunięcia sędziego (a także pracownika czy organu w kpa):

ex lege – z mocy prawa (iudex inhabilis),
na wniosek strony (iudex suspectus) lub oświadczenie sędziego do akt sprawy

Np. Kodeks postępowania karnego przewiduje wyłączenie sędziego w sprawach dotyczących go bezpośrednio, jego małżonka, krewnego bądź powinowatego, gdy był on świadkiem czynu, brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone, pozostaje w takim stosunku osobistym z jedną ze stron, że zachodzą wątpliwości co do jego bezstronności.