Muzyka brazylijska

Muzyka brazylijska, w porównaniu z tradycyjną muzyką innych państw, jest wyjątkowo zróżnicowana, co jest spowodowane otwarciem od samego początku na wpływy z zewnątrz. Odznacza się także powszechnym łączeniem elementów folklorystycznych i współczesnych.

Rozwój muzyki brazylijskiej jest ściśle związany z historią kolonizacji kraju od jego odkrycia przez Europejczyków w roku 1500. Swoje korzenie ma w muzyce dawnej potęgi kolonialnej, Portugalii, w tradycyjnej muzyce sprowadzonych do Brazylii afrykańskich niewolników oraz, choć w mniejszym stopniu, w muzyce rdzennych Indian zamieszkujących dzisiejszy obszar kraju. Rozległość terytorium Brazylii spowodowała duże zróżnicowanie muzyki regionalnej. Na muzykę współczesną mają silny wpływ tradycje muzyczne, zwłaszcza z obrzędów religii afrobrazylijskich i bazujące na muzyce afrykańskiej podkreślenie roli perkusji i rytmów synkopowanych.

Brazylijczycy dzielą muzykę na música erudita ("muzyka uczona"), obejmującą wszystkie formy muzyki profesjonalnej oraz música popular, odpowiadającą raczej definicji muzyki popularnej niż muzyki ludowej. W węższym znaczeniu stosuje się termin música popular Brasileira, MPB na współczesną muzykę większych miast. Osobliwością MPB jest to, że nie jest związana wyłącznie z kulturą młodzieżową, ale jest słuchana przez wszystkie grupy wiekowe.

Najbardziej znanym stylem muzycznym Brazylii jest samba, grana przede wszystkim w Rio de Janeiro i São Paulo. Dzięki bossa novie, która łączy elementy samby i jazzu, muzyka brazylijska zyskała w latach 50. i 60. międzynarodowy rozgłos. Od lat osiemdziesiątych coraz popularniejsza stawało się samba reggae z Bahii. Obecnie uznanie słuchaczy zdobywają style pochodzącej z północno-wschodniej części kraju, w szczególności z Pernambuco, łączące regionalne tradycje muzyczne z funkiem, hip-hopem i muzyką elektroniczną.

Z Brazylii pochodzą liczni uznani w świecie jazzu instrumentaliści. Mniejszą rolę odgrywa za to muzyka poważna i inna muzyka "profesjonalna".

[edytuj] Korzenie muzyki brazylijskiej

[edytuj] Dziedzictwo afrykańskie

Niewolnik gra na Berimbau. Litografia Jeana Baptiste'a Debreta (1826)

Większość ludności brazylijskiej to potomkowie afrykańskich niewolników, sprowadzanych od XVI do XIX wieku jako siła robocza na plantacje. Najczęściej pochodzili z kolonii portugalskich - Angoli i Mozambiku oraz z tzw. zatoki niewolników w zachodniej Afryce. Właśnie w Brazylii żyje dziś najwięcej ludzi afrykańskiego pochodzenia poza ojczystym kontynentem.

Zachodnioafrykańscy niewolnicy należeli przeważnie do ludów: Joruba, Fon, Ewe i Aszanti, sprowadzani z Angoli i Mozambiku byli przeważnie Bantu. Afrykańskie tradycje muzyczne nie zachowały się w czystej postaci, choćby z racji zróżnicowanego pochodzenia niewolników, a raczej wymieszały, podobnie jak na Kubie, Haiti itd. Europejczycy ograniczali kulturę niewolników, chociaż nie tak zdecydowanie, jak w Ameryce Płn..

[edytuj] Charakterystyka muzyki afrobrazylijskiej

Agogô (albo Cowbell) nadaje strukturę muzyce afrobrazylijskiej poprzez clave.

Uwypuklenie roli instrumentów perkusyjnych wywodzi się z muzyki afrykańskiej. Charakterystyczne są polirytmiczne struktury, synkopowane akcentowanie, schemat zawołanie-odpowiedź (call and response) i krótkie improwizacje.

Jak wszędzie, gdzie muzyka latynoamerykańska opiera się na tradycji afrykańskiej, strukturę utworów tworzy clave. W przeciwieństwie do Kuby, motyw ten nie jest grany na drewienkach claves, ale na podwójnych dzwonkach agogo albo na cowbell.

Podstawowym motywem rytmicznym w muzyce afrobrazylijskiej jest afro-clave, odpowiadający kubańskiemu son-clave. Afro-clave jest typowy m.in dla samba reggae i innych styli muzycznych z regionu Bahia oraz dla rytmu havamunha w muzyce candomblé:

[[Grafika:3-2 Son Clave.png|thumb|center|300px|[[Media:3-2 Son Clave.MID|Afro clave we współczesnej notacji w metrum 4/4 i w tradycyjnie używanym w Ameryce Łacińskiej metrum 2/4]] ^*]] W candomblé clave w metrum 6/8 jest najczęściej używanym rytmem dzwonków:

Clave na 6/8, znany także jako afro bell pattern ^*

Istotnym elementem rytmicznym samby jest partido alto. Na nim może się opierać cały akompaniament rytmiczny utworu, ale w przeciwieństwie do clave w węższym znaczeniu nie musi być grane dosłownie, może stanowić tylko bazę.

Jedna z popularnych wersji partido alto ^*

[edytuj] Muzyka religii afrobrazylijskich

Zespół gra Ilú w religii Xangô w Pernambuco.

[edytuj] Capoeira

Trzech kapoerzystów gra na berimbau. Na pierwszym planie pandeiro, za nim xekerê.

[edytuj] Dziedzictwo portugalskie

[edytuj] Dziedzictwo indiańskie

[edytuj] Brazylijskie instrumenty muzyczne

[edytuj] Instrumenty pochodzenia afrykańskiego

[edytuj] Instrumenty pochodzenia portugalskiego

[edytuj] Instrumenty pochodzenia tubylczego

[edytuj] Regionalne style muzyczne

[edytuj] Rio de Janeiro i São Paulo

Tancerki samby na sambodromie w Rio de Janeiro.

Karnawał ma swoje korzenie w portugalsko-katolickiej tradycji, afrobrazylijczycy świętują go od XIX wieku. Litografia Jeana Baptiste Debreta z ok.1826

Rio de Janeiro i São Paulo są głównymi centrami brazylijskiej gospodarki i przemysłu rozrywkowego. Właśnie dlatego w nich kształtują się mody muzyczne, obejmujące później całą Brazylię. Oba miasta przyciągają z drugiej strony muzyków z odległych regionów kraju, którzy popularyzują regionalne style muzyczne.

Odnosi się to także do samby, która powstała około 1920 roku w Rio de Janeiro i której głównymi ośrodkami dzisiaj są Rio i São Paulo. Sambę można więc traktować zarówno jako muzykę regionalną, jak i ponadregionalny styl muzyczny. Spośród wielu wariantów wybija się samba-enredo, prezentowana przez największe szkoły samby w okresie karnawału.

[edytuj] Karnawał w Rio

W latach pięćdziesiątych pochód szkół samby zdominował lokalny karnawał w centrum Rio. Współcześnie uważa się karnawał w Rio (carnaval carioca) za największy festyn świata. Pochód szkół, zwany desfile z setkami muzyków i tancerzy tańczących samba enredo transmituje telewizja. Regulamin zabrania grania na instrumentach dętych, jedynym instrumentem melodycznym towarzyszącym śpiewom jest cavaquinho.

Punktem kulminacyjnym jest wejście pochodu na sambodrom, zbudowany w 1984 przez Oscara Niemeyera i mieszczący 60 tys. widzów. Jury ocenia poszczególne grupy według ściśle wcześniej ustalonych kryteriów. Czołowe szkoły i kompozytor zwycięskiej samby cieszą się w całej Brazylii wysokim prestiżem, najgorzej ocenione szkoły "wypadają z rynku", a na ich miejscu pojawiają się kolejne.

W Rio istnieją 44 szkoły samby, liczące niekiedy po kilka tysięcy członków, które oprócz przygotowań do karnawału działają na rzecz lokalnych społeczności w dzielnicach albo fawelach. Ze względu na wysokie koszty organizacji pochodu, kosztowne kostiumy i bogato przyozdobione pojazdy, a także z powodu dużego zainteresowania turystów karnawał w Rio jest silnie skomercjalizowany i powiązany z mafią, która wykorzystuje szkoły samby do prania brudnych pieniędzy.

[edytuj] Bahia

Chociaż z geograficznego punktu widzenia Bahia należy do Północnego Wschodu, region ten nie jest zaliczany do música nordestina, ale traktowany jako osobny region kulturalny. Bahia jest tym obszarem Brazylii, w którym afrykańska spuścizna jest najwyraźniejsza - około 3/4 ludności określa się samemu jako Murzyni albo Mulaci. Spis powszechny przeprowadzony przez IBGE (Instituto Brasileiro da Geografia e Estatística) wykazał w 2000 roku dla kraju związkowego Bahia: 62% Mulatów (parda), 23% Białych (branca), 13% Murzynów (preta) i 5% Indian (indígena). ^[1] Centrum kulturalnym jest Salvador da Bahia, do 1763 roku stolica Brazylii.

W żadnym innym miejscu nie słychać tyle muzyki candomblé, co w Salvadorze. Na rytmie candomblé zwanym ijexá opiera się styl afoxé, grany podczas karnawału i z okazji świąt przez duże grupy perkusistów (blocos) na ulicach.

Ze stopienia afoxé i bahijskiej wersji samby z karaibskim reggae powstała w latach 80. XX w. samba reggae, jeden z najpopularniejszych gatunków muzyki brazylijskiej, także zagranicą. Odtąd wykorzystuje się także przenośne bębenki timba.

Salvador jest silnym ośrodkiem música popular brasileira - brazylijskiej muzyki popularnej. Stąd pochodzi wielu z najbardziej znanych brazylijskich muzyków, jak np. Dorival Caymmi, João Gilberto i Gilberto Gil. Nurt tropicália tworzyli przede wszystkim muzycy pochodzący z Bahii. Od wczesnych lat 90. określa się muzykę bahijską, która zyskała popularność w całym kraju, mianem axé.. Najbardziej znanym zespołem samba-reggae jest "Timbalada" z Carlinhos Brown, która czerpie także z funku i hip-hopu.

[edytuj] Karnawał w Salvador da Bahia

[edytuj] Muzyka Północnego Wschodu (música nordestina)

[edytuj] Karnawał w Recife i Olindzie

[edytuj] Amazonia

[edytuj] Muzyka z Sertão (música sertaneja)

[edytuj] Muzyka pasterzy gauczo (música gaúcha)

[edytuj] Minas Gerais

[edytuj] Style ponadregionalne: muzyka popularna (música popular brasileira)

[edytuj] Choro

[edytuj] Samba

[edytuj] Bossa Nova

[edytuj] Tropicália

[edytuj] Axé

[edytuj] Dub, drum’n’bass i muzyka elektroniczna

[edytuj] Funk i hip-hop

[edytuj] Rock i pop

[edytuj] Punk i metal

[edytuj] Muzyka chrześcijańska

[edytuj] Jazz i muzyka instrumentalna: vanguarda

[edytuj] Muzyka poważna (música erudita)

[edytuj] Początki muzyki poważnej w Brazylii

[edytuj] Wpływ folkloru na estetykę muzyczną

[edytuj] Nowa muzyka (música nova)

[edytuj] Muzyka i polityka