Małgorzata I

Małgorzata I (ur. w 1353 w Søborg, Dania, zm. 28 października 1412 we Flensburgu) - władczyni Danii, Norwegii i Szwecji.

Córka króla duńskiego Waldemara IV (panował w latach 1340 - 1375). W roku 1397 w Kalmarze doprowadziła do zjednoczenia Danii, Norwegii i Szwecji (unia kalmarska).

Spis treści

[edytuj] Powiązania rodzinne i wielka polityka

Małgorzata była córką jednego z wybitniejszych władców średniowiecznej Danii - Waldemara Atterdaga (Odnowiciela), który po latach chaosu i bezkrólewia usunął rządzących Danią Holsztyńczyków i odnowił potęgę królestwa. W tym czasie władcą Szwecji i Norwegii był Magnus Eriksson. Władca ten po porażce w starciu z potężną Lubeką, która wspierała Waldemara IV, został zmuszony w 1343 roku przez norweskich możnych na koronację młodszego syna, 3-letniego Haakona na króla Norwegii. Jednak rosnąca potęga Hanzy (na czele której stała Lubeka) jak i osłabienie rządów Magnusa, który musiał dopuścić do współrządów także drugiego syna - Eryka, zbliżyły dawnych wrogów. Pertraktacje zakończyły się ogłoszeniem sojuszu, który przypieczętowany został zaręczynami Małgorzaty z królem Norwegii Haakonem Magnussonem (1357). Już trzy lata później sojusze się odwróciły gdy Waldemar niespodziewanie najechał Skanię i odzyskał ją dla Danii (Szwecja była w jej posiadaniu od zakupu w roku 1332). Zaręczyny zostały więc zerwane. Kolejne sukcesy ojca Małgorzaty (zajęcie Olandii i Gotlandii) pchnęły Szwecję do sojuszu z Holsztynem i Hanzą. Jednak zaborcza polityka Lubeki, która rujnowała gospodarkę Norwegii i wspierała niemieckich kupców w Sztokholmie jak i klęska jaką hanzeaci ponieśli na morzu w roku 1361 zachęciły królów Norwegii i Szwecji do pogodzenia się ze stratą Skanii i podjęcia się próby obalenia supremacji gospodarczej Niemców na Bałtyku. Tak powstał sojusz trzech królestw skandynawskich przypieczętowany małżeństwem Haakona VI z Małgorzatą (1363). Ślub ten miał zadecydować o losie Małgorzaty jak i całej Skandynawii. Rezygnacja ze Skanii została w Szwecji uznana za zdradę króla Magnusa. Część szwedzkich możnych, którzy już wcześniej tworzyli silną opozycję przeciw królowi powołała na tron jego siostrzeńca Albrechta Meklemburskiego (najstarszy syn Magnusa - Eryk zmarł w 1359). Hanza wsparła niemieckiego kandydata, który pokonał Magnusa i już w 1363 r. Albrecht koronował się na króla Szwecji. Był to poważny cios dla polityki duńskiej. Teraz Dania miała przeciwko sobie nie tylko Hanzę, ale także Szwecję, Holsztyn i Meklemburgię, za sojusznika zaś tylko słabą Norwegię, gdzie rządził wciąż mąż Małgorzaty, ostatni syn Magnusa - Haakon VI. Hanza zdobyła wkrótce przewagę w wojnie i 24 maja 1370 r. w pokoju w Strzałowie zmusiła duńskiego króla do ustępstw gospodarczych. Najbardziej upokarzającym warunkiem pokoju była jednak klauzula, która dawała Hanzie prawo głosu w sprawie następstwa duńskiego tronu.

[edytuj] Objęcie rządów

Gdy w 1375 zmarł Waldemar Atterdag jedynym żyjącym jego dzieckiem była Małgorzata. Ponieważ jednak w Danii tradycyjnie kobieta nie mogła zasiąść na tronie, powołano na króla jej syna, dziedzica korony norweskiej - Olafa Haakonssona. Hanza obawiając się wzrostu potęgi Meklemburgów zgodziła się na ten wybór. Regentką została Małgorzata. Pięć lat później, w r. 1380, zmarł Haakon VI i oba królestwa połączyła unia personalna: Olaf był bowiem królem Danii (jako Olaf II) i Norwegii (jako Olaf IV). Małgorzata objęła regencję również w Norwegii, jako tamtejsza królowa-wdowa. Królowa starała się zachować poprawne stosunki z Hanzą potwierdzając jej wszystkie przywileje, zakończyła również walkę z Holsztynem oddając ich księciu w lenno Szlezwik. Tymczasem rządy Albrechta w Szwecji stawały się coraz mniej popularne. Król otaczał się Niemcami, starał się też obsadzać nimi urzędy ziemskie i oddawał w zarząd zamki. Wkrótce wyrosła przeciw niemu silna opozycja, na czele której stanął najbogatszy człowiek Szwecji, właściciel 1/3 rycerskiej ziemi w królestwie - Bo Jonsson Grip. W swym testamencie zapisał swój olbrzymi majątek radzie złożonej ze Szwedów, której zadaniem było wykupienie z rąk niemieckich wszystkich zastawionych przez króla dóbr (1386). Ponieważ Albrecht usiłował podważyć testament, Szwedzi zwrócili się w 1388 r. do Małgorzaty o wykonanie testamentu, jako "pani i gospodyni Szwecji". W 1389 r. wojska królowej pokonały armię Albrechta pod Falkoping - wszystkie trzy królestwa znalazły się pod panowaniem Małgorzaty. Ponieważ jednak dwa lata wcześniej zmarł jedyny syn królowej i ostatni król z dynastii Folkungów, 17-letni Olaf II należało znaleźć nowego następcę tronu. Został nim wnuk siostry królowej - Eryk Pomorski, którego w 1389 roku Małgorzata adoptowała i koronowała na króla Norwegii.

[edytuj] Władczyni trzech królestw

Wojna z Albrechtem trwała aż do roku 1395, kiedy to za pośrednictwem Lubeki zawarto pokój. Albrecht, który przez cały ten czas utrzymał się w Sztokholmie wydał go na 3 lata w ręce Hanzy, jako gwarancję wypłacenia okupu. Ponieważ nie wywiązał się z umowy, Hanza w 1398 roku przekazała miasto Małgorzacie. W tym samym czasie plagą na Bałtyku stali się korsarze wspierający Meklemburczyka w walce przeciw królowej. Ich główną bazą była Gotlandia. Walkę z nimi podjął wielki mistrz zakonu krzyżackiego Konrad von Jungingen i w 1398 roku zajął wyspę. Krzyżacy zwrócili ją dopiero w obliczu konfrontacji z Polską i Litwą w roku 1408. Sukcesy polityczne Małgorzaty przyniosły w Skandynawii długo oczekiwaną stabilizację. Królowa chcąc zapewnić trwały pokój pomiędzy trzema państwami zorganizowała w 1397 roku zjazd delegatów królestw w Kalmarze na którym podpisano tzw unię kalmarską. W rzeczywisości były to dwa dokumenty: list koronacyjny i list unijny. Pierwszy z nich stwierdzał, że państwa skandynawskie będzie łączyć osoba dziedzicznego władcy. List unijny, podpisany zaledwie przez 17 delegatów, zapewniał niezależność prawną królestw, a także potwierdzał "wieczysty" sojusz i wspólną politykę zagraniczną trzech królestw. W Kalmarze na króla unii został koronowany Eryk Pomorski. Jednak rządy wciąż sprawowała Małgorzata, nawet po osiągnięciu przez Eryka pełnoletności w roku 1401. Królowa umacniała pozycję monarchy we wszystkich trzech królestwach. Nie zwoływała przedstawicielstw stanowych, a opróżnione stanowiska państwowe nie obsadzała nowymi ludźmi otaczając się zaufanymi doradcami. Jej rządy przyniosły stabilizację, ale także hegemonię Danii w unii. O ile w słabej Norwegii, gdzie miejscowa arystokracja stopiła się z duńską, nie budziło to oporu, o tyle w Szwecji nie podobało się obsadzanie stanowisk kościelnych i państwowych przez Duńczyków. Jednak zręczna i pojednawcza polityka Małgorzaty wobec szwedzkiej rady królewskiej i umocnienie pozycji królestw wobec Hanzy umożliwiło utrzymanie pokoju. Jednak po jej śmierci w 1412 r. nieudolne rządy jej następców miały doprowadzić do rozkładu jej dzieła politycznego.