Lublin

Ten artykuł dotyczy miasta Lublin. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Panorama Lublina

Współrzędne: 51°14'53" N 22°34'13" E51.2480556 22.5702778 (Lublin)

Lublin
Herb Lublina Flaga Lublina
Dewiza: "Fidelitatem et Constantiam" Wierność i Stałość
Województwo	lubelskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina  - rodzaj	Lublin miejska
Prawa miejskie	1317
Prezydent miasta	Adam Wasilewski (e-mail)
Powierzchnia	147[1] km²
Położenie	51° 14'53'' N 22° 34'13'' E
Wysokość	168-228 m n.p.m.
Liczba mieszkańców (2007)  - liczba ludności  - gęstość  - aglomeracja	353 483[1] 2 397[1] os./km² ok. 400 000
Strefa numeracyjna (do 2005)	+(48) 81
Kod pocztowy	20-001 do 20-999
Tablice rejestracyjne	LU
Położenie na mapie Polski Lublin
Urząd miejski3 Plac Łokietka 1 20-109 Lublin tel. (+48) 81 443-55-00; faks (+48) 81 44-35-735
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Lublin w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Lublin (jid. לובלין, ukr. Люблін, lit. Liublinas, ros. Люблин) – największe polskie miasto po wschodniej stronie Wisły, stolica województwa lubelskiego (nieprzerwanie od 1474 roku) oraz Lubelszczyzny. Jest 9. miastem w kraju pod względem liczby ludności (353 483 mieszkańców) oraz 15. pod względem powierzchni (147 km²,^[1]).

Miasto położone na Wyżynie Lubelskiej (na granicy Płaskowyżu Nałęczowskiego i Płaskowyżu Świdnickiego), nad rzeką Bystrzycą – lewobrzeżnym dopływem Wieprza. Na terenie miasta do Bystrzycy wpadają dwie strugi: Czerniejówka i Czechówka. Prócz tego przepływa przez miasto czwarta rzeka – Nędznica zwana również Krężniczanką.

Lublin jest członkiem Unii Metropolii Polskich.

[edytuj] Warunki naturalne

[edytuj] Położenie

Lublin leży na północnym skraju Wyżyny Lubelskiej, mniej więcej na środkowym wschodzie Polski, a dolina Bystrzycy dzieli miasto na dwie odmienne krajobrazowo części – lewobrzeżną z urozmaiconą rzeźbą terenu, głębokimi dolinami i starymi wąwozami lessowymi oraz prawobrzeżną, płaską, będącą częścią płaskowyżu świdnickiego. Kilkanaście kilometrów na północ od miasta roztacza się już Niż Polski. Historycznie miasto położone jest w Małopolsce i jest stolicą Lubelszczyzny.

[edytuj] Klimat

Średnia roczna temperatur powietrza wynosi +8,0°C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnią temperatur +18,7°C, najzimniejszym styczeń –5,0°C. Okresy letni i wegetacyjny trwają dość długo (odpowiednio 100-110 i 210-220 dni). Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 550 mm, przy największym natężeniu w miesiącach letnich (220 mm), a najmniejszym w zimowych. Czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 80 dni.

[edytuj] Przyroda

Zakole Zalewu Zemborzyckiego

W swoich granicach Lublin posiada trzy lasy: największy Las Dąbrowa położony przy zbudowanym w 1974 sztucznym zbiorniku zwanym Zalewem Zemborzyckim, Stary Gaj położony na zachodzie miasta (jego częścią jest rezerwat brzozy czarnej w podlubelskim Stasinie Polnym) i najdalej na południe wysunięty Las Prawiedniki.

W Lublinie znajduje się także kilka parków. Najstarszy z nich Ogród Saski (nazwa od 1860 na wzór warszawski) położony przy al. Racławickich został założony w 1837 na pięknie pofałdowanych terenach należących do lubelskich dominikanów. Pracami nad jego powstaniem kierował Feliks Łodzia Bieczyński. Początkowo ogrodzony i ekskluzywny, jednak na początku XX wieku pod presją społeczną stał się ogólnie dostępny. Obecnie ponownie ogradzany (na wzór ogrodzenia z XIX w.). Drugim pod względem wieku parkiem w mieście jest Park Bronowicki (Miejski) na dawnej rogatce zamojskiej. Obecnie zaniedbany. W dzielnicy Węglin znajduje się Park Węglin stanowiący pozostałość lasu.

Po II wojnie światowej na podmokłych terenach nad Bystrzycą stworzono Park Ludowy. W jego południowo-wschodniej części znajduje się hala Lubelskich Targów Wschodnich. Bardzo ważnym ośrodkiem jest lubelski Ogród Botaniczny UMCS na Sławinku, wejście od al. Solidarności, przy trasie W-Z. Pierwotnie ogród botaniczny mieścił się przy obecnym Miasteczku Akademickim przy ul. Głębokiej. Obecnie znajduje się tam park z kilkoma osobliwościami takimi jak największy Platan zachodni (Platanus occidentalis) w Lublinie.

Innymi terenami zielonymi spełniającymi funkcje parków są: wąwóz pomiędzy dzielnicami LSM i Czuby (częściowo zagospodarowany przez ogródki działkowe), Górki Czechowskie, wąwóz pomiędzy Kalinowszczyzną a os. XXX lecia, teren zielony pomiędzy ul. Lipińskiego a Kompozytorów Polskich.

[edytuj] Topografia

Schematyczny plan Lublina z nowymi dzielnicami

Od 23 lutego 2006 Lublin dzieli się na 27 dzielnic. W centrum miasta znajdują się najstarsze dzielnice Lublina – Stare Miasto, Śródmieście (funkcje głównie turystyczne, handlowe i usługowe), Wieniawa i Czwartek (funkcje mieszkalne). Dookoła rozciągają się nowsze osiedla, budowane głównie w latach 1945-1989 – na północy jedne z największych osiedli mieszkaniowych – Czechów i Kalinowszczyzna, na zachodzie – Czuby i osiedla Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (położone wzdłuż ul. Zana), na wschodzie – Tatary i Bronowice. Na południu w bezpośrednim sąsiedztwie Zalewu Zemborzyckiego wybudowano Osiedle Nałkowskich. Najdalej wysunięte na wschód jest lubelskie osiedle Felin, znacznie oddalone od centrum miasta. Oprócz bloków mieszkalnych, mieści się tam część budynków Akademii Rolniczej i gospodarstwo hodowlane uczelni. W planach jest stworzenie tam parku technologicznego.

Przemysł skupia się głównie w części północno-wschodniej miasta (Zadębie, Majdan Tatarski) oraz w okolicach dworca kolejowego (na południu).

Osiedla domków jednorodzinnych (Choiny, Zimne Doły, Ponikwoda, Osiedle Świt, Szerokie, Sławinek, Sławin, Botanik, Węglin, Konstantynów, Dziesiąta, Abramowice, Zemborzyce) przeplatają się wśród osiedli bloków mieszkalnych.

Tereny rekreacyjne skupiają się wokół Zalewu Zemborzyckiego i Starego Lasu.

Zwarty obszar stanowi teren Miasteczka Akademickiego UMCS wraz z przyległymi terenami innych lubelskich uczelni (KUL i Akademii Rolniczej. Około kilometr dalej znajduje się miasteczko Politechniki.

p • d • e

Dzielnice i osiedla Lublina

Abramowice (Abramowice Kościelne, Wólka Abramowicka) • Bronowice (Osiedle Motor, Osiedle Pogodna) • Czechów Południowy (Osiedle Lipińskiego, Osiedle Moniuszki, Osiedle Nowowiejskiego, Osiedle Wieniawskiego) • Czechów Północny (Choiny, Osiedle Chopina, Osiedle Karłowicza, Osiedle Paderewskiego, Osiedle Szymanowskiego) • Czuby Południowe (Osiedle Górki, Osiedle Poręba, Osiedle Widok) • Czuby Północne (Osiedle Błonie, Osiedle Łęgi, Osiedle Ruta, Osiedle Skarpa) • Dziesiąta (Osiedle Kruczkowskiego, Wyzwolenie Południe) • Felin (Osiedle Jagiellońskie) • Głusk (Dominów) • Hajdów – Zadębie (Hajdów, Jakubowice Murowane, Marianówka, Trześniów, Zadębie, Zadębie Stare) • Kalinowszczyzna (Osiedle Niepodległości, Osiedle Daszyńskiego, Osiedle Kolejarz) • Konstantynów • Kośminek (Osiedle Maki) • Ponikwoda (Bazylianówka, Bursaki, Rudnik) • Rury (LSM: Osiedle Konopnickiej, Osiedle Krasińskiego, Osiedle Mickiewicza, Osiedle Piastowskie, Osiedle Prusa, Osiedle Sienkiewicza, Osiedle Słowackiego) • Sławin (Dębówka, Dzbenin, Osiedle Botanik, Wola Sławińska) • Sławinek • Stare Miasto • Szerokie (Dąbrowica, Helenów, Lipniak, Rury Brygidkowskie, Zimne Doły) • Śródmieście (Czwartek) • Tatary (Majdan Tatarski, Majdanek) • Węglin Południowy (Osiedle Świt, Węglinek) • Węglin Północny • Wieniawa (Osiedle Unia, Miasteczko Akademickie UMCS) • Wrotków (Majdan Wrotkowski, Osiedle Nałkowskich) • Za Cukrownią (Piaski) • Zemborzyce

 

Zachód słońca nad lubelskim Starym Miastem.

Kalinowszczyzna – rondo na skrzyżowaniu ulic Lwowskiej i Andersa.

[edytuj] Demografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Lublina.

Lublin jest dziewiątym w kolejności z największych miast w Polsce. Mieszka tu obecnie 353 tys. mieszkańców (przy stanie 357 tys. kobiet było 190 tys., a mężczyzn 167 tys.). Dużą grupę niezaliczaną do populacji Lublina stanowią przyjezdni studenci. Według szacunków opracowanych po Rekrutacji 2007, liczba przyjezdnych studentów, kształtuje się na poziomie zbliżonym do 100 tysięcy (Sam UMCS kształci około 46-50 tysięcy studentów wszystkich lat). W 2006 stopa bezrobocia w Lublinie wynosiła 8,9% (dane wg GUS), i konsekwentnie obniża się.

Zmiana liczby ludności w ostatnich latach:

• 1970 – 238 500
• 1980 – 304 400
• 1990 – 351 400
• 2000 – 355 800
• 2004 – 355 998
• 2006 – 354 967 (dane wg GUS)
• 2007 – 353 483 (dane wg GUS w corocznym przekroju terytorialnym dla Polski)^[1]
• 2007 – 352 786 (dane kwartalne wg GUS, stan na 30 VI)

Lublin jest najludniejszą gminą, gminą o największej gęstości zaludnienia oraz największą terytorialnie gminą miejską województwa lubelskiego.

[edytuj] Transport

[edytuj] Tranzyt

Przez Lublin przebiegają dwie ważne drogi krajowe i międzynarodowe – droga nr 17 z Warszawy do Kijowa oraz droga nr 19 z Białegostoku do Rzeszowa i droga nr 82 z Lublina do Włodawy. Planowana jest także północna obwodnica miasta (Obwodnica Lublina z Konopnicy do osiedla Felin), która zlikwiduje problemy komunikacyjne w centrum miasta (szczególnie na tranzytowej trasie W-Z). Będzie częścią planowanej do budowy trasy ekspresowej S-17, priorytetowej jako połączenie polskiej Warszawy z ukraińskim Kijowem mając na względzie Euro 2012.

[edytuj] Komunikacja miejska

Trolejbus na Placu Łokietka przed Bramą Krakowską.

Dworzec PKP.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Trolejbusy w Lublinie.

Komunikację miejską w Lublinie obsługuje komunalne Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Lublin Sp. z o.o. oraz prywatni przewoźnicy zrzeszeni w Autobusowym Konsorcjum Lubelskim. Lublin jest jednym z 3 miast w Polsce, w których jeżdżą trolejbusy (obecnie 8 linii). W Lublinie istnieje też ok. 45 linii autobusowych zwykłych, 3 linie autobusowe nocne, 2 linie autobusowe sezonowe i 9 bezpłatnych linii hipermarketowych.

Władze miasta stawiają na rozwój ekologicznej i oszczędnej trakcji trolejbusowej. Dnia 17 grudnia 2007 do użytku oddana została trasa w ciągu ulic: Roztocze, Orkana, Armii Krajowej, Bohaterów Monte Cassino, Wileńskiej do Głębokiej. W najbliższych latach istniejąca trakcja ma zostać zmodernizowana, oprócz tego spodziewane jest przedłużenie istniejących tras: z terenów Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Czuby, a także z Abramowic do Dominowa i z Majdanka do Felina.

[edytuj] Kolej

Zobacz więcej w osobnym artykule: Lublin (stacja kolejowa).

Lublin jest ważnym węzłem kolejowym. Przez miasto przebiega linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą państwa w Dorohusku, a dalej z Kijowem. Dwie inne linie wybiegają z Lublina w kierunkach: południowym (do Przeworska przez Stalową Wolę) oraz północnym (do Łukowa – obecnie nieużywana w ruchu pasażerskim).

Miasto posiada bezpośrednie połączenia kolejowe ze stolicą i większością większych miast w kraju (Kraków, Katowice, Wrocław, Łódź, Radom, Kielce, Poznań, Bydgoszcz, Szczecin, Gdańsk i inne) a także Berlinem, Kijowem i Odessą.

W granicach administracyjnych miasta znajdują się trzy dworce kolejowe: Lublin, Lublin Północ (przesiadkowy), Lublin-Zemborzyce (przesiadkowy), a także stacja towarowa Lublin Tatary. Dodatkowo istnieją 2 nieużywane przystanki kolejowe: Rudnik Przystanek i Lublin Zalew (obecnie nie pozostał po nim ślad). W zachodniej części miasta, na jego granicy funkcjonuje przystanek kolejowy Stasin Polny.

Polskie Koleje Państwowe planują uruchomienie w Lublinie szybkiej kolei miejskiej, która łączyć będzie stację Lublin Główny z istniejącymi obecnie stacjami kolejowymi Lublin Północ, Lublin Zemborzyce, Rudnik Przystanek i Lublin Zemborzyce, a także z planowaną stacją kolejową Lublin Zachodni na lubelskich Czubach.

[edytuj] Komunikacja autobusowa

Lublin jest ważnym węzłem komunikacji autobusowej. Posiada dwa dworce autobusowe: Dworzec Główny na Podzamczu (w centrum miasta) oraz Dworzec Południowy (obok Dworca Głównego PKP). Zdecydowana większość autobusów odjeżdża z Dworca Głównego – dworzec południowy utrzymuje jedynie połączenia do Świdnika, Bychawy,Biłgoraja oraz mniejszych miast w południowej części województwa lubelskiego. Połączenia autobusowe obsługiwane są przez PKS, Transped, Polski Express oraz firmy prywatne. Najważniejsze kierunki to: Warszawa (80 połączeń dziennie), Łódź (6), Kraków (21), Białystok (3), Lubliniec (1), Ostrowiec Świętokrzyski (8), Wrocław (2), Szczecin (1), Poznań (2), Gdańsk (1), Zakopane (5), Radom (30) Rzeszów (25), Krynica (1), Kielce (25), Częstochowa (3), Siedlce (8), Biała Podlaska (50), Puławy (80), Chełm (50), Zamość (60), Kraśnik (80), Przemyśl (10), Tarnobrzeg (5), Stalowa Wola (8). Z lubelskich dworców autobusowych odjeżdżają także autobusy do Londynu, Paryża, Rzymu, Lwowa, Łucka, Kijowa i Wiednia.

[edytuj] Lotnisko

Lublin nie ma żadnego lotniska komunikacyjnego. W bezpośrednim sąsiedztwie istnieją w tej chwili dwa małe lotniska przeznaczone dla drobnego ruchu lotniczego: należące do Aeroklubu Lubelskiego sportowe lotnisko Lublin-Radawiec w pobliskim Radawcu Dużym i przemysłowe lotnisko Świdnik przy WSK PZL Świdnik w pobliskim Świdniku, gdzie lądują głównie awionetki i helikoptery. Oba posiadają trawiaste pola wzlotów (o długości 950 m w Radawcu i 1200 m w Świdniku).

Brak lotniska uniemożliwia Lublinowi dalszy rozwój gospodarczy. Dlatego też, po latach debaty nad wariantami, w tym wybudowaniu nowego portu lotniczego w szczerym polu w Niedźwiadzie lub dostosowaniu do potrzeb cywilnych pełnowymiarowych lotnisk wojskowych w raczej oddalonym Dęblinie (funkcjonujące) czy nawet odległej Białej Podlaskiej (nieczynne), postanowiono, z poparciem Komisji Europejskiej (przy zatwierdzonych dotacjach unijnych przeznaczonych na ten cel) by do 2010 powstał międzynarodowy port lotniczy Lublin z grubsza na terenach istniejącego lotniska w Świdniku, z dokupionym terenem i wykarczowanym lasem, gdzie powstanie utwardzona droga startowa o długości 2520 m, co pozwoli na rejsową obsługę samolotów używanych przez tanich przewoźników m.in. Boeing 737 czy Airbus A320.

[edytuj] Nazwa

Nazwa znana jest już od najstarszych zapisków z 1228 (Lublin). Pochodzi ona od nazwy osobowej Lubla utworzonej od imienia Lubomir, poprzez dodanie dawniej pieszczotliwego przyrostka -la.^[2]

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Lublina.

Staropolska pieczęć Lublina z 1401 r.

Unia lubelska (1569)

Pożar Lublina 1719

Lublin jest jednym z najstarszych miejsc osadnictwa w Polsce. Lubelscy archeolodzy odkryli na Sławinie cmentarzyska z monumentalnymi grobowcami sprzed 5 tysięcy lat^[3]. Początki osadnictwa na terenie miasta sięgają VI w. (osada na wzgórzu Czwartek, która potem rozprzestrzeniła się na sąsiednie wzgórza). Obecnie na Wzgórzu Czwartek wznosi się kościół pw. św. Mikołaja, przypuszczalnie^[4] wybudowany w X w. z fundacji Mieszka I, w miejscu dawnej pogańskiej świątyni. Z tego okresu pochodzi drewniana budowla obronna na Wzgórzu Zamkowym, która w XII w. zyskała miano kasztelanii.

Pierwsze wzmianki o Lublinie pochodzą z 1198 r. Miasto lokowano na prawie magdeburskim prawdopodobnie za czasów Bolesława Wstydliwego ok. 1257 r., jednak nie zachował się akt lokacyjny. Udokumentowanej lokacji 15 sierpnia 1317 dokonał Władysław I Łokietek. W 1341 Kazimierz III Wielki odniósł pod Lublinem zwycięstwo nad Tatarami, a rok później nadał miastu tzw. przywilej regulacyjny, na mocy którego otoczono je murami. Andrzej (biskup kijowski) w 1420 przywiózł do Lublina dużych rozmiarów relikwie Krzyża Świętego do kościoła Dominikanów. W 1474 Kazimierz Jagiellończyk ustanowił tu stolicę nowo powstałego województwa lubelskiego.

W wiekach XV-XVI miasto przeżywało rozkwit dzięki szlakowi handlowemu znad Morza Czarnego na zachód Europy. W 1569 w Lublinie zawarto unię lubelską. 19 lipca 1569 na sejmie w Lublinie książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern złożył hołd lenny Zygmuntowi II Augustowi, co obecny wówczas Jan Kochanowski opisał w utworze Proporzec albo hołd pruski. W 1588 r. biskup łucki Bernard Maciejowski ufundował Kolegium jezuickie w Lublinie.

W połowie XVII wieku Lublin uległ zniszczeniu w wyniku wojen (najazdy kozackie, potop szwedzki) oraz epidemii (5 tys. ofiar dżumy w 1630). W XVI i XVII wieku był głównym ośrodkiem reformacji. Działała tu jedna z ważniejszych gmin braci polskich oraz zbór kalwiński. Na fali ogólnopolskich konfliktów narodowościowych i gospodarczego zastoju, upadają słynne jarmarki lubelskie. Po 1650 r. z miasta wyemigrowała większość europejskich kupców. W 1655 Lublin splądrowały wojska rosyjsko-kozackie, a w 1656 miasto złupili Szwedzi, dopełniając aktu zniszczeń lubelskiej zabudowy i dziesiątkując populację. W 1686 zaczęto grać Hejnał Miasta Lublina. Kolejne lata przyczyniły się do dalszego upadku miasta, głównie za sprawą wojny północnej (początek XVIII wieku). W 1703 August II nadał miastu przywilej zrównujący je w prawach do miasta Krakowa.

8 sierpnia 1707 roku rozpoczęła obrady Rada Lubelska, ale w związku z rabunkami i innymi nadużyciami wojsk rosyjskich, Sejm zaczął popierać Ferenca Rákóczego, kandydata Elżbiety Sieniawskiej.

Po wojnach północnych nastąpił okres rozbudowy miasta, głównie siedzib magnackich i dóbr kościelnych. Ukształtował się dzisiejszy układ Krakowskiego Przedmieścia i pl. Litewskiego, jednak zabudowa miasta prezentowała się nadal ubogo. W okresie oświecenia (1780) powstała fundacja "Boni Ordinis"^[5], której działania doprowadziły do restauracji kamienic miejskich, wybrukowania ulic i odnowy ratusza.

Pierwszym prezydentem miasta został Teodor Gruell-Gretz (po ogłoszeniu Konstytucji 3 Maja). W 1792 na rozkaz carycy Katarzyny II miasto zajęły wojska rosyjskie, kończąc okres krótkotrwałej prosperity.

Upadek Rzeczypospolitej w 1795 r. spowodował, że Lubelszczyzna wraz z innymi ziemiami polskimi po Pilicę, Wisłę i Bug znalazła się pod zaborem austriackim. Terytorium to otrzymało nazwę Galicji Zachodniej. Na tym terenie Lublin stanowił największe po Krakowie miasto, liczące u schyłku XVIII w. ok. 9 tys. mieszkańców. Umilkł gwar zjazdów trybunalskich i sejmikowych, do przeszłości należały słynne ongiś jarmarki. Szlachta opuściła miasto i przeniosła się na wieś. Pojawili się obcy urzędnicy. Opustoszały i zniszczony Lublin przedstawiał przygnębiające wrażenie. Sytuacje tę przerwały wydarzenia 1809 r. 10 maja oddziały polskie pod dowództwem płk Dominika Dziewanowskiego weszły do miasta, kładąc kres panowaniu austriackiemu. Mieszkańcy Lublina powitali wojsko polskie z ogromnym entuzjazmem. Natychmiast zorganizowano tymczasowe władze polskie, a miasto na kilka miesięcy stało się stolicą wyzwolonego kraju. 6 listopada działający tu Centralny Rząd Galicyjski przeprowadził reorganizację władz miejskich. Prezydentem został mianowany Beniamin Finke de Finkenthal, wiceprezydentem Teodor Gruell-Gretz, dawny prezydent miasta w okresie po Konstytucji 3 Maja. Reaktywowane władze polskie złożyły przysięgę na wierność Napoleonowi. Po pokoju w Schönbrunn cała Lubelszczyzna znalazła się w granicach Księstwa Warszawskiego. Na początku 1810 r. Lublin został stolicą nowo utworzonego departamentu lubelskiego.

W 1815 znalazło się w Królestwie Kongresowym w zaborze rosyjskim, w 1837 zostało stolicą guberni.

Około roku 1850 miasto liczyło 21.000 mieszkańców o strukturze wyznaniowej: 56,08% Żydzi, 42,3% katolicy, 1,09% ewangelicy, 0,29% prawosławni i 0,24% unici i zajmowało powierzchnię 863 ha. W Lublinie działało wówczas: 14 hoteli i zajazdów, 8 restauracji, 6 traktierni i garkuchni, 6 cukierni, 5 sal bilardowych, 16 handli win i towarów kolonialnych, 2 składy sukna, 28 sklepów, 3 składy płótna, 10 magazynów strojów damskich, 15 krawców męskich i 4 damskich, 35 szewców, 2 składy cementu, 5 składów wapna, 3 cegielnie, 6 kantorów loterii, 10 kapitalistów i wymieniaczy listów zastawnych i 14 faktorów^[6].

Przedwojenny Lublin

Po powstaniu styczniowym nastąpiła kasata Klasztoru ojców Kapucynów w Lublinie. Ludność miasta w 1873 wynosiła 28,9 tys., a w 1897 wzrosła do 50,2 tys. W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie miasta przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy w mieście.

W 1914 r. pojawił się projekt państwa "od morza do morza" – Federacji Wschodnioeuropejskiej – której stolicą podobno miał być Lublin. W 1918 założono Katolicki Uniwersytet Lubelski. W nocy z 6 na 7 listopada 1918 w mieście utworzono pierwszy rząd odradzającej się Rzeczypospolitej Polskiej pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego. Miasto ponownie stało się stolicą województwa. W 1939 Lublin liczył 120 000 mieszkańców.

[edytuj] Okupacja niemiecka

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Lublin (KL), Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" w Lublinie.

Pomnik Walki i Męczeństwa wg projektu Wiktora Tołkina

Od września 1939 do lipca 1944 miasto znalazło się pod okupacją niemiecką jako część Generalnego Gubernatorstwa. W lipcu 1939 roku, w związku z zaostrzającą się sytuacją międzynarodową postanowiono, że w razie wybuchu wojny Lublin stanie się tymczasową siedzibą Prezydenta RP, a okoliczne miasteczka – poszczególnych ministerstw. Z końcem sierpnia rozpoczęto budowę schronów, organizowano prowizoryczną obronę przeciwlotniczą oraz przeprowadzono kilka prób zaciemniania miasta. Pierwszy atak lotniczy na miasto nastapił 2 września rano. Głównym celem była Lubelska Wytwórnia Samolotów. Miasto zalała fala uciekinierów z różnych części kraju. 5 września przeniesiono do miasta ministerstwa oraz (na krótko) skarb państwa. Tego samego dnia ze wszelkich sił gromadzących się nad Wisłą „między Modlinem a Sandomierzem”, na mocy rozkazu naczelnego wodza utworzona została Armia Lublin, na czele której stanął gen. dyw. Tadeusz Piskor. Prezydent Lublina Bolesław Liszkowski zgodnie z zarządzeniem ówczesnego premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego opuścił Lublin 9 września 1939 r. i wyjechał do Ru­munii. Już 23 września 1939 rozstrzelano tu 23 przedstawicieli polskiej inteligencji. Pod koniec października 1939 Niemcy zamknęli Katolicki Uniwersytet Lubelski, szkoły i teatry, wstrzymali wydawanie polskiej prasy.

Pierwsza publiczna łapanka miała miejsce 9 listopada 1939, następnie rozpoczęły się aresztowania wśród miejscowej inteligencji, urzędników, nauczycieli, profesorów, prawników, wojskowych, księży, studentów, młodocianych harcerzy. 11 listopada 1939 Sicherheitspolizei wkroczyła na teren KULu, aresztując 14 profesorów oraz księży z seminarium duchownego. Wszystkich księży z Lublina, z Chełma i z innych miejscowości więziono na Zamku Królewskim w Lublinie. 17 listopada 1939 r. aresztowano biskupów Mariana Fulmana i bł. Władysława Gorala, których wywieziono do obozu Sachsenhausen. Od czerwca do sierpnia 1940, w ramach Akcji AB, rozstrzelano ok. 500 Polaków w pobliskich Rurach Jezuickich. 1 października 1942 odbyła się wielka łapanka uliczna. Od 1943 na ulicach zaczęły pojawiać obwieszczenia z listami Polaków skazanych na karę śmierci przez niemieckie tzw. sądy doraźne. W latach 1943-44 mordowano mieszkańców na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej.

Hitlerowcy utworzyli ciężkie więzienie Gestapo na Zamku w Lublinie. Więźniów torturowano i dręczono w Katowni Gestapo "Pod Zegarem", a wielu aresztowanych Polaków wywożono po krótkim pobycie do obozu koncentracyjnego na Majdanku i Ravensbrück. W 1944 z masowych rozstrzeliwań więźniów ocalało jedynie 60 osób.

[edytuj] Zagłada

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Żydów w Lublinie.

Represje wymierzone wobec obywateli polskich narodowości żydowskiej miały miejsce od końca 1939 r. 12 lutego 1940 na cmentarzu żydowskim rozstrzelano 180 Żydów. W czasie okupacji Niemcy utworzyli w Lublinie obóz koncentracyjny – Majdanek oraz getto dla ludności żydowskiej, zlikwidowane w 6 tygodni na wiosnę 1942. Podczas Zagłady, w ramach Akcji Reinhard, zginęło około 40 tys. lubelskich Żydów, stanowiących przed 1939 ponad 1/3 ludności miasta. Zniknęło także całe tzw. Miasto Żydowskie i niemal cała dzielnica Wieniawa, zamieszkana głównie przez Żydów oraz cmentarze żydowskie.

[edytuj] Po 1945

Plan Lublina z 1957

22 lipca 1944 r. do miasta wkroczyły wojska sowieckie. Od 23 lipca 1944 przez następne 164 dni Lublin był stolicą Polski w ramach PKWN. Między lipcem 1944 a październikiem 1956 r. stworzono tu i wprowadzono podstawy systemu totalitarnego – pojawiła się cenzura oraz akty prawne, skazujące patriotów na śmierć za zdradę ojczyzny. Na Zamku działało więzienie, przez które do 1954 r. przeszło ok. 35 tys. Polaków, a 333 osoby straciły w nim życie.

Na Majdanku Rosjanie natychmiast po wkroczeniu utworzyli obóz filtracyjny NKWD dla żołnierzy AK i NSZ, wykorzystując w tym celu infrastrukturę hitlerowską. W nocy 23 sierpnia 1944 r. 250 oficerów i podoficerów z Majdanka wywieziono na Wschód. 4 sierpnia 1944 aresztowano Komendanta Okręgu ZWZ AK Lublin Kazimierza Tumidajskiego. Po przesłuchaniu przewieziono go do Moskwy i osadzono bez procesu sądowego w więzieniu lefortowskim, później przebywał jeszcze w wielu obozach.

Od 3 lipca 1949 do jesieni miały miejsce wydarzenia związane z "Cudem lubelskim"^[7], podczas których aresztowano ok. 300 osób. Jan Paweł II w 1988 r. wyraził zgodę na koronację cudownego obrazu, której 26 czerwca 1988 r. dokonał Prymas Polski Józef Glemp przy udziale 21 biskupów i 350.000 wiernych. 6 listopada 1994 w Syrakuzach podczas poświęcenia Sanktuarium Matki Bożej Płaczącej papież wspomniał o Lubelskim Cudzie.

[edytuj] PRL

W okresie PRL nastąpił gwałtowny rozwój miasta. W 1944 powstał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Zbudowano szereg zakładów przemysłowych, m.in. Fabrykę Samochodów Ciężarowych (FSC) i fabrykę helikopterów w Świdniku (WSK PZL Świdnik). Do 1989 ludność miasta wzrosła ponad trzykrotnie w stosunku do 1939.

Główne obchody Millenium w Lublinie odbyły się 2-6 czerwca 1966. Podczas Mszy na placu Katedralnym kazanie wygłosił ks.bp. Karol Wojtyła w obecności Prymasa Polski ks. Kard. Stefana Wyszyńskiego. Na czas uroczystości studenci przenieśli na ramionach obraz Matki Boskiej Częstochowskiej z Lubelskiej Katedry na KUL w wielkiej procesji. Po opuszczeniu Lublina obraz został "zaaresztowany" przez SB. Odtąd po Polsce peregrynowały puste ramy obwiązane drutem kolczastym, odczytywane jako wymowny symbol komunizmu.

1 marca 1968 odbył się wiec studencki przed "Chatką Żaka" – pochód ruszył w stronę gmachu Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Część uczestników wiecu zatrzymano i wykreślono z listy studentów. W lipcu 1980 r. w Lublinie i Świdniku rozpoczęły się pierwsze strajki robotnicze, zapowiadające strajki na Wybrzeżu w sierpniu 1980 r.

9 czerwca 1987, w drugim dniu pielgrzymki do Polski Jan Paweł II odwiedził Lublin (modlitwa w Mauzoleum na Majdanku, Katedra, poświęcenie kamienia węgielnego pod budowę nowego Kolegium KUL, msza św. w dzielnicy Czuby).

p • d • e

Prezydenci Lublina

I Rzeczpospolita	Sebastian Fabian Klonowic • Franciszek Ksawery Makarowicz • Teodor Gruell-Gretz
Królestwo Polskie	Dymitr Władycha • Beniamin Finke de Finkenthal • Eduard von Toll
I wojna światowa	Edward Kołaczkowski • Wacław Bajkowski • Józef Dworski (komisarz)
II Rzeczpospolita	Jan Turczynowicz • Czesław Szczepański • Antoni Pączek • Seweryn Czerwiński (komisarz) • Józef Piechota • Bolesław Liszkowski
II wojna światowa	Roman Slaski • Kazimierz Janicki
III Rzeczpospolita	Sławomir Janicki • Leszek Bobrzyk • Paweł Bryłowski • Andrzej Pruszkowski • Adam Wasilewski

 

[edytuj] Zabytki i atrakcje turystyczne

Zobacz więcej w osobnym artykule: Zabytki i atrakcje turystyczne w Lublinie.

Zamek w Lublinie, kaplica Trójcy Świętej i XIII-wieczny donżon podczas Nocy Kultury 2008.

Brama Krakowska

Zamek Lubelski

Lublin jest jednym z najstarszych miast Polski. Dzięki temu można znaleźć tu pamiątki z wszystkich epok począwszy od zarania polskiej państwowości, poprzez średniowiecze i renesans, który stanowił złoty okres w rozwoju Lublina, a następnie barok i klasycyzm. Swoje materialne ślady pozostawili tu zarówno zaborcy jak i działacze niepodległościowi. Również XX wiek dostarczył wiele ciekawych obiektów. Atrakcje te uzupełniają bogate zbiory muzeów, oferta kulturalna teatrów i kin.

Architektura Lublina to nie tylko Stare Miasto, zabytkowe kamienice miasta, ale również architektura kościelna. Budowle sakralne prezentują różne okresy stylowe od gotyku do czasów współczesnych.

Budowę grodu na wzgórzu zamkowym przypisuje się Bolesławowi Chrobremu. Najstarszymi zachowanymi budowlami są: kościół św. Trójcy oraz donżon, znajdujący się również na zamku. Czasy budowy i rozbudowy zamku pamięta również baszta obronna znajdująca się obok Bramy Krakowskiej. W pobliżu zamku usytuowane są natomiast dawne zabudowania szpitala św. Łazarza i kościół św. Wojciecha.

Osoby preferujące wypoczynek nad jeziorem moga mile spędzić czas nad Zalewem Zemborzyckim w granicach administracyjnych Lublina. Obiekt oferuje wiele atrakcji: wyciąg nart wodnych, baseny, wypożyczalnie sprzętu wodnego i sportowego, quady, dobra gastronomię i miejsca noclegowe.

[edytuj] Nowe technologie

[edytuj] Branża IT

Lublin jest miastem prężnie rozwijającym się w kierunku technologii informatycznych. Głównym dostawcą internetu dla miasta jest LubMAN UMCS Sp. z o.o., ponadto funkcjonuje kilkadziesiąt lokalnych sieci osiedlowych.

Wydziały z kierunkami informatycznymi na wyższych uczelniach

• Politechnika Lubelska: Wydział Elektrotechniki i Informatyki
• Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II: Wydział Matematyczno-Przyrodniczy
• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki
• Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji: Wydziału Transportu

i Informatyki, Wydział Ekonomii

Technologie Społeczeństwa Informacyjnego

• Lubelskie Centrum Transferu Technologii (LCTT)
• Instytut Matematyki i Informatyki KUL: Katedra Technologii Społeczeństwa Informacyjnego
• Lubelska Fundacja Rozwoju

Producenci oprogramowania

• Asseco Bussines Solutions SA (w tym Safo Systemy Informatyczne)
• Asseco Systems SA
• Comarch Systemy Informatycze (oddział w Lublinie)
• ZETO Lublin Sp. z o.o.
• COMTRONIC Sp. z o.o. Systemy Informatyczne

Producenci sprzętu komputerowego

• ICom

Akademie Cisco

• Akademia Cisco UMCS
• Akademia Cisco WSPA

[edytuj] Telekomunikacja

Lublin ma swój duży udział w światowej telekomunikacji. To w Lublinie przez pracowników naukowych UMCS pod koniec lat 70. został zaprojektowany i stworzony pierwszy na świecie kabel światłowodowy. Technologia ta niestety została sprzedana Amerykanom.

Instytuty naukowe

• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: Zakład Technologii Światłowodów

Producenci sprzętu

• TP S.A. Ośrodek Techniki Optotelekomunikacyjnej

[edytuj] Technika

• Instytut Zastosowań Techniki Sp. z o.o.

[edytuj] Odnawialne źródła energii

• Energia słoneczna

Firma SolarEnTech w współpracy z naukowcami z Politechniki Lubelskiej planuje w najbliższym czasie utworzenie w Lublinie pierwszej w Polsce fabryki baterii słonecznych. Moduły będą wytwarzane z krzemu. Docelowo zatrudnienie ma znaleźć ok. 350 specjalistów

[edytuj] Lubelski Park Naukowo-Technologiczny

Centrum naukowo-badawcze, będące miejscem spotkań dla instytucji naukowych z przedsiębiorstwami. W Projekt ten włączyły się wszystkie lubelskie uczelnie wyższe, samorząd miasta i województwa. Celem są wspólne inwestycje w innowacyjne technologie. Budowa ruszyła w 2003 r. Obecnie do użytku oddany został jeden budynek. Zakończenie budowy planuje się na 2012 r.

[edytuj] Gospodarka

[edytuj] Lubelska Specjalna Strefa Ekonomiczna

Lubelska strefa obejmuje grunty przy al. Witosa w rejonie ul. Doświadczalnej.

Firmy wchodzące w obszar strefy:

• Ball Packaging Europe – fabryka puszek aluminiowych, będzie produkować ok. 750 milionów puszek rocznie i zatrudniać 100-150 osób. Budowa fabryki ruszyła w kwietniu 2008 r.

Do lubelskiej strefy kandyduje wiele firm, w tym:

• Comarch – technologie informatyczne
• SolarEnTech – produkcja ogniw fotowoltaicznych
• Asseco Business Solutions – produkcja oprogramowania dla sektora finansowego