Ladino (dialekt judeo-hiszpański)

Ladino, Djudeo-espanyol
Obszar	Izrael, Curaçao, Turcja
Liczba mówiących	ok. 110 tys.
Ranking	poza rankingiem
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie Języki romańskie Języki zachodnioromańskie Języki zachodnioiberyskie **Ladino
Pismo	łaciński lub hebrajski
Status oficjalny
Język urzędowy	nigdzie
Regulowany przez	Alliance Israelite Universelle
Kody języka
ISO 639-1	brak
ISO 639-2	lad
SIL	LAD
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata Judeo-hiszpańska wersja językowa Wikipedii W Wikisłowniku: Słownik języka ladino

Ladino (לאדינו; zwany także dżudezmo, dżudio, spaniol, hakitia, judeo-hiszpański - גודיאו-איספאנייול) - jest językiem żydowskim, powstał jako dialekt języka hiszpańskiego po wygnaniu Żydów sefardyjskich z Półwyspu Iberyjskiego w latach 1492-1497; zapisywany obecnie głównie alfabetem łacińskim.

Spis treści

[edytuj] Historia

Do czasu wygnania Żydów z Hiszpanii pod koniec XV wieku język, jakim posługiwali się zamieszkujący Półwysep Iberyjski Żydzi nie różnił się od tego, jakim mówili tamtejsi chrześcijanie. Konieczność emigracji i oderwanie Żydów od hiszpańskiej literatury doprowadziły jednak z czasem do powstania znacznych różnic pomiędzy językami mówionymi przez obydwie społeczności. Pogłębiały się one tam, gdzie Żydzi znajdowali się w większej izolacji, głównie na terenie Imperium Ottomańskiego. We Włoszech, Holandii i - w późniejszym okresie - Anglii, gdzie Sefardyjczycy mieli możliwość utrzymywania aktywnych kontaktów z Hiszpanią, ich język nie odbiegał zbytnio od oficjalnego hiszpańskiego.

[edytuj] Ladino dzisiaj

Choć wzbogacone o znaczną liczbę zapożyczeń z hebrajskiego, dzisiejsze ladino w dużej mierze przypomina piętnastowieczny hiszpański, zwłaszcza pod względem słownictwa, i jako takie jest zrozumiałe dla osób hiszpańskojęzycznych. Choć historycznie zapisywane było głównie alfabetem hebrajskim (ale czasem także greckim i cyrylicą), dzisiaj stosuje się niemal wyłącznie łaciński. Na całym świecie językiem tym posługuje się dzisiaj około 200 tysięcy osób, głównie w Izraelu, ale liczba ta wciąż się zmniejsza i przyszłość ladino jest niepewna.

[edytuj] Język judeo-hiszpański a język hiszpański

Ladino, choć jest zrozumiałe dla przeciętnego Hiszpana jest jednak całkiem odmiennym językiem. Różni się sposobem zapisu, gramatyką i przede wszystkim słownictwem.

Pisownia judeo-hiszpańska odzwierciedla wymowę w większym stopniu niż hiszpańska:
- Dźwięk /k/ zapisywany jest jako k (w hiszpańskim zapisywane c)

Hiszpańskiemu spójnikowi y odpowiada judeo-hiszpański i.
Hiszpańska litera c:
- Czytana jak k przechodzi w słowach judeo-hiszpańskich w k: hiszp. cosa, cuando - lad. koza, kuando.
- Przed e lub i przechodzi w słowach judeo-hiszpańskich w s: hiszp. solicitado, perfección - lad. solisitado, perfeksion.
Hiszpańska litera h na początku wyrazów zanika w słowach judeo-hiszpańskich: hiszp. hombre, hijo - lad. ombre, ijo.
Hiszpańska grupa ll przechodzi w słowach judeo-hiszpańskich w y: hiszp. llamar, caballero - lad. yamar, cavayero.
W języku judeo-hiszpańskim nie używa się znaków diakrytycznych:
- W judeo-hiszpańskim brak litery ñ (dwuznak ny): hiszp. soñar, año - lad. sonyar, anyo.
- Judeo-hiszpańskie odpowiedniki wyrazów hiszpańskich, w których występują znaki akcentów nad samogłoskami, mają te same znaki, ale bez zaznaczonych akcentów: hiszp. también, sólo - lad. tambien, solo. Tak się też dzieje w przypadku í między spółgłoskami: hiszp. política - lad. politika, ale po samogłosce pisze się w ladino yi, a po spółgłosce iy: hiszp. país, poesía - lad. payis, poeziya.