Karol X Burbon

Karol X w stroju koronacyjnym

Karol X Filip (ur. 9 października 1757, Wersal - zm. 6 listopada 1836, zamek Graffenberg koło Gorycji, Austria) - hrabia d'Artois, król Francji od 1824 do 1830. Brat Ludwika XVI i Ludwika XVIII, z dynastii Burbonów oraz Madame Klotyldy i Madame Elżbiety.

W młodości Karol był znanym kobieciarzem. Przyjaźnił się we swoją szwagierką Marią Antoniną Austriaczką, plotki głosiły, że był jej kochankiem i ojcem jej najstarszej córki. Karol i Maria Antonina mieli podobne upodobania, oboje grywali amatorsko w teatrze w Petit Trianon. Karol uważany był za najprzystojniejszego w całej rodzinie królewskiej, jego romanse były na ustach wszystkich. Jego najwierniejszą kochanką była piękna Ludwika de Polastron (urodzona d'Esparbès de Lussan) (1764–1804). Ludwika była szwagierką przyjaciółki Marii Antoniny - Yolande de Polastron, później towarzyszyła Karolowi do swojej śmierci nawet w czasie emigracji.

[edytuj] Panowanie

Tabliczka na domu przy 72 South Audley Street, w Londynie, gdzie Karol mieszkał w latach 1805–1814

W czasie rewolucji francuskiej, po upadku Bastylii jego brat Ludwik XVI nakazał mu opuścić Francję. Karol udał się do Rzeszy Niemieckiej, tam przygotowywał wojnę przeciwko rewolucyjnej Francji, potem mieszkał również w Anglii, gdzie gościny udzialił mu król Jerzy III Hanowerski. Po powrocie w 1814 przewodził radykalnej partii ultrasów. Przejął tron po śmierci swojego brata Ludwika XVIII, został koronowany 28 maja 1825 w Reims. Wraz z jego rządami, ograniczono prawa wyborcze do szlachty i bogatych, zastosowano cenzurę wobec lewicowej prasy, dawna emigracja arystokratyczna otrzymała miliard franków odszkodowania na wykup znacjonalizowanej ziemi. Nastąpił również wzrost znaczenia Kościoła dzięki działalności zakonu jezuitów, bractw, misji i pielgrzymek, wprowadzono karę śmierci za świętokradztwo, zawieszono wykłady liberalnych profesorów itp.

Wszystkie te działania spowodowały szybki wzrost liberalnej i republikańskiej opozycji. Gdy więc 26 lipca 1830 król Karol X obalił nowo wybrany gabinet ministrów oraz zawiesił wolność prasy, a policja rozpoczęła niszczenie prorepublikańskich drukarni - w następnym dniu wybuchła w Paryżu tzw. rewolucja lipcowa. Powtórzyły się elementy pierwszej rewolucji: barykady, szturm i zdobycie ratusza, wskrzeszono Gwardię Narodową, a na jej czele stanął znów, jak w 1789, gen. La Fayette. Wojsko przeszło na stronę powstańców, do ruchu ludowego przyłączyli się posłowie i politycy burżuazyjni, powstały nowe władze Paryża. Wreszcie król Karol X w przebraniu kobiecym uciekł do Anglii, abdykując wcześniej na rzecz swego wnuka, Henryka, który jednak nie objął tronu.

[edytuj] Emigracja i śmierć

Po emigracji Karola X, we Francji utrzymała się monarchia konstytucyjna (określana mianem Monarchii Lipcowej); monarchą został Ludwik Filip I (1830-1848) - jako król Francuzów (nie król Francji).

Po pobycie w Anglii, Karol udał się do Pragi (w ówczesnym Cesarskie Austriackim, teraz w Czechach). Zmarł na cholerę 6 listopada 1836 w Schloss Graffenberg, pałacu hrabiego Michała Coronini von Cronberg (w obecnym mieście Goriza, w dzisiejszych Włoszech). Został pochowany w klasztorze franciszkanów z Castagnavizza, w Nowej Goricy (w dzisisiejszej Słowenii, tuż przy granicy włoskiej). Wiele razy rozważano sprowadzenie jego prochów do bazyliki Saint-Denis, ale zawsze władze francuskie były temu przeciwne.

[edytuj] Małżeństwo i potomstwo

16 listopada 1773 poślubił Marię Teresę Sabaudzką (1756-1805), księżniczkę Sardynii i Piemontu. Piąte dziecko (trzecią córkę) króla Wiktora Amadeusza III i Marii Antonietty Burbon, infantki hiszpańskiej (córki Filipa V i Elżbiety Farnese). Miał z tego związku dwóch synów i dwie córki (zmarłe w dzieciństwie):

• Ludwika Antoniego (ur. 1775 - zm. 1844) - księcia d'Angoulême, późniejszego delfina de Viennois,
• Zofię (1776-1783),
• Karola Ferdynanda (ur. 1778 - zamordowanego 1820) - księcia de Berry,
• Marię Teresę (1783).

[edytuj] Wywód przodków

[edytuj] Bibliografia

• José Cabanis, Karol X. Król-ultras, PIW, Warszawa 1981

[edytuj] Zobacz

• Burbonowie,
• Historia Francji

Poprzednik Ludwik XVIII

król Francji 1824-1830

Następca Ludwik XIX

Poprzednik Ludwik XVIII

król Nawarry 1824-1830

Następca Napoleon III

Poprzednik Ludwik XVIIII

Legitymistyczny pretendent do tronu 1830-1836

Następca Ludwik (XIX)

Poprzednik Ludwik XVI

Książę Andory 1824

Następca tytuł się przekształcił

Poprzednik tytuł dopiero powstał

Król Andory 1824-1830

Następca Napoleon III Bonaparte