Kalisz

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 51°45'27" N 18°04'48" EGeografia

Kalisz
Herb
Herb Kalisza Flaga Kalisza
Dewiza: Poloniae urbs vetustissima
Województwo wielkopolskie
Powiat miasto na prawach powiatu
prezydent Janusz Pęcherz
(e-mail)
Powierzchnia 70 km²
Położenie 51° 45'27'' N
18° 04'48'' E
Liczba mieszkańców (2007)
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja
108 477[1]
1 563[1] os./km²
357 349
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 62
Kod pocztowy 62-800 do 62-821
Tablice rejestracyjne PK
Położenie na mapie Polski
Kalisz
Kalisz
Kalisz
Urząd miejski3
Główny Rynek 20
62-800 Kalisz
tel. 62 765-43-00; faks 62 764-20-32
(e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kalisz w Wikicytatach
Strona internetowa miasta
Panorama Kalisza
Panorama Kalisza
Panorama miasta
Panorama miasta
Most Kamienny w Kaliszu
Most Kamienny w Kaliszu
Szlak bursztynowy przez Wrocław–Kalisz–Toruń
Szlak bursztynowy przez Wrocław–Kalisz–Toruń
Zburzony pałac Weissów, 1914
Zburzony pałac Weissów, 1914
Pałac Karola Weigta (Belweder) i most Kamienny, przed 1939
Pałac Karola Weigta (Belweder) i most Kamienny, przed 1939

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, lit. Kališas, łot. Kališa, niem. Kalisch, ros. Калишъ), jedno z najstarszych miast w Polsce, położone na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Prosną, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej, stolica diecezji kaliskiej; drugi co do wielkości ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego; w latach 1975–1998 stolica województwa kaliskiego.

Zespół miejski Kalisza jest jednym z dwóch najsilniej zurbanizowanych obszarów województwa wielkopolskiego.

Zobacz więcej w osobnym artykule: aglomeracja kalisko-ostrowska.

Kalisz jest głównym ośrodkiem Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego, ważnym ośrodkiem produkcji maszyn i silników lotniczych (Pratt & Whitney, WSK PZL-Kalisz), koronek i firan (Wistil, Haft), koncentratów spożywczych (Winiary), przemysłu włókienniczego (Runotex, Polo), odzieżowego (Big Star) i spożywczego (Kaliszanka, Hellena).

Ośrodek kulturalny (Filharmonia Kaliska, Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego, Teatr Tańca Współczesnego, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej, Biuro Wystaw Artystycznych, Kaliskie Spotkania Teatralne, Międzynarodowy Festiwal Pianistów Jazzowych, festiwal Schola Cantorum). Dobrze rozwinięty rynek medialny (liczne gazety lokalne, radio, telewizja).

W Kaliszu urodził się także prezydent II Rzeczypospolitej, Stanisław Wojciechowski.

Spis treści

[edytuj] Historia

Liczne odkrycia rzymskich importów wskazują na to, że okolice Kalisza były ważnym ośrodkiem na trasie szlaku bursztynowego. To oraz podobieństwo średniowiecznej nazwy Kalisza do antycznej Kalisii/Calisii wzmiankowanej w II wieku n.e. przez Ptolemeusza z Aleksandrii było powodem ich utożsamiania przez niektórych historyków (cześć umiejscawia Calisię na terenie dzisiejszej Słowacji).

Osada kasztelańska z grodem od IX w. Nazwa pochodzi od archaizmu kał oznaczającego bagno, mokradło. Ze względu na liczne znaleziska wskazujące na obecność Celtów w okolicy Kalisza[2] istnieje również możliwość, że nazwa pochodzi od celtyckiego słowa cal, oznaczającego strumień lub rzekę. Prawa miejskie na bazie prawa magdeburskiego Kalisz otrzymał powtórnie między latami 1253-1260. W czasie rozbicia dzielnicowego (XIII w.) stolica osobnego księstwa. W czasach nowożytnych siedziba wojewody, ośrodek sukiennictwa i stolarstwa, w XIX wieku największy ośrodek przemysłowy w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym. Ośrodek naukowy i religijny, po opuszczeniu habsburskich Czech w pobliżu osiedliły się wspólnoty braci czeskich. Od 1800 r. nieprzerwanie działa teatr założony przez Wojciecha Bogusławskiego. W początkach XIX w. siedziba stronnictwa politycznego Kaliszan dążącego do reform gospodarczych.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kaliskie.

Kalisz był miastem wielonarodowościowym. W 1860 liczył 12 835 mieszkańców, w tym 47% Polaków, 34% Żydów i 19% Niemców[3].

W latach 1900–1902 wybudowano Kolej Warszawsko-Kaliską, w latach 1914–1917 powstała Kaliska Kolej Dojazdowa.

W dniach pomiędzy 7 a 22 sierpnia 1914 w czasie I wojny światowej miasto zostało prawie całkowicie zniszczone ostrzałem artyleryjskim i poprzez podpalenia przez wojska niemieckie pod dowództwem majora Hermanna Preuskera. Na Wzgórzu Wiatracznym dokonano mordu na 80 cywilach (decymacja 800 zatrzymanych mężczyzn). Niemiecka komisja oceniła straty poniesione przez miasto na 25 mln rubli w złocie.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kalendarium historii Kalisza.

[edytuj] Honorowi Obywatele miasta

[edytuj] Statystyki

Kamienice na Rynku
Kamienice na Rynku

[edytuj] Architektura

Cudowny obraz świętej rodziny w sanktuarium św. Józefa
Cudowny obraz świętej rodziny w sanktuarium św. Józefa
Kamieniczki na rynku
Kamieniczki na rynku
Ratusz miejski
Ratusz miejski
Sanktuarium św. Józefa nocą
Sanktuarium św. Józefa nocą
Teatr
Teatr
Most Kamienny
Most Kamienny
Główny Rynek
Główny Rynek
Baszta "Dorotka"
Baszta "Dorotka"
Rzeka Prosna w centrum Kalisza
Rzeka Prosna w centrum Kalisza

[edytuj] Zabytki

[edytuj] Architektura sakralna

  • katedra św. Mikołaja Biskupa z 1257, gotycka, z neogotycką wieżą z 1883
  • franciszkański zespół klasztorny:
    • kościół św. Stanisława Biskupa z 1257 r., gotycki z barokowym szczytem
    • przykościelna kaplica Męki Pańskiej, gotycka
    • klasztor z XIV w., obecnie barokowy
    • mur klasztorny, część murów miejskich, częściowo gotycki
  • pobernardyński zespół klasztorny:
    • kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z 1607 r., obecnie murowany, renesansowy, z rokokową polichromią
    • klasztor z 1622 r., barokowy
    • cmentarz przykościelny z murem z XVIII w., kolumna upamiętniająca żołnierzy francuskich z 1813 r.
    • brama klasztorna, barokowa
    • dzwonnica, barokowa
  • pojezuicki kościół św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa, bazylikowy, barokowy
    • nagrobek arcybiskupa Karnkowskiego z 1611 r.
  • bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z 1353, bazylikowy, barokowy z elementami gotyckimi:
    • poliptyk gotycki z 1500
    • rokokowe ołtarze boczne
    • dom parafialny z 1818, klasycystyczny
  • poreformacki zespół klasztorny z 1673:
    • kościół - sanktuarium Świętego Józefa i Świętego Piotra z Alkantary, barokowy z rokokowym wyposażeniem wnętrz oraz cudownym obrazem św. Rodziny
    • kaplica żołnierska
    • klasztor, barokowy z rokokowymi drzwi drewniane
    • cmentarz przykościelny z barokową kaplicą św. Jana Nepomucena
  • d. klasztor Kanoników Laterańskich z 1448 r., gotycki
  • kościół św. Wojciecha na Zawodziu, z XVIII w., drewniany, z barokowym ołtarzem

[edytuj] Cmentarze

[edytuj] Budynki użyteczności publicznej

[edytuj] Fortyfikacje

  • mury obronne z XIV w.:
    • baszta Dorotka
  • Polskie polowe schrony żelbetowe z 1939 roku 18 zachowanych

[edytuj] Koszary

  • d. koszary Szkoły Godebskiego z początku XIX w., klasycystyczne (zostały prawie całkowicie zniszczone w niedawnym pożarze)
  • d. koszary wojskowe z 1842 r., klasycystyczne
  • d. Korpus Kadetów:
    • sala musztry z 1825 r.

[edytuj] Zabudowa przemysłowa

[edytuj] Pałace

[edytuj] Mosty

Obecnie w Kaliszu jest 39 mostów, a ważniejsze z nich to:

  • Most Trybunalski
  • Most św. Wojciecha
  • Most Bursztynowy
  • Most Warszawski
  • Most Wojska Polskiego
  • Most Teatralny (Parkowy)
  • Most Kamienny
  • Most Majkowski
  • Most Rypinkowski
  • Most Bernardyński
  • Most Wiosenny (w Parku Miejskim)
  • Most Żelazny
  • Most Kanonicki
  • Most Ogrodowski

[edytuj] Pomniki

[edytuj] Parki i zieleńce w Kaliszu

Czaszki, Park Przyjaźni
Czaszki, Park Przyjaźni

oraz

[edytuj] Rezerwaty archeologiczne

  • rezerwat archeologiczny na Zawodziu:
    • grodzisko z IX-X w.
    • fundamenty kolegiaty św. Pawła
    • fragmenty grobowca Mieszka Starego
  • rezerwat architektoniczno-archeologiczny Zamek

[edytuj] Religia

Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Katedra św. Mikołaja Biskupa, widok z wieży ratusza
Katedra św. Mikołaja Biskupa, widok z wieży ratusza

[edytuj] Kościół Rzymskokatolicki

[edytuj] Kościół Prawosławny

[edytuj] Kościoły Protestanckie

[edytuj] Sanktuarium św. Józefa

Sanktuarium św. Józefa
Sanktuarium św. Józefa

Świątynia uznawana jest za krajowe miejsce kultu św. Józefa. Znajduje się tutaj obraz Świętej Rodziny, przed którym modlił się w czerwcu 1997 r. papież Jan Paweł II. Sanktuarium św. Józefa mieści się w centralnym punkcie Kalisza. Co roku świątynię odwiedza około 200 tysięcy pielgrzymów z całej Polski, głównie rzemieślników.

Liczba pielgrzymów odwiedzających Kalisz w ciągu roku stawia miasto na wysokiej pozycji miast pielgrzymkowych, zaraz za m.in. Częstochową, Licheniem czy Krakowem.

[edytuj] Cmentarze

[edytuj] Znane osoby związane z Kaliszem

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Kaliszem.

[edytuj] Gospodarka

Fabryka Pianin i Fortepianów Calisia
Fabryka Pianin i Fortepianów Calisia

Kalisz jest miastem handlowo-turystycznym, ośrodkiem przemysłowym i usługowo-kulturalnym dla regionu Wielkopolski południowej. Znajduje się tutaj podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

[edytuj] Handel

W ostatnich latach powstało w mieście dużo nowych sklepów, centrów handlowych, stacji benzynowych, hurtowni, banków. W Kaliszu znajduje się wiele salonów samochodowych: Alfa Romeo, Audi, Chevrolet, Citroen, Dacia, Fiat, Hyundai, Kia, MAN, Mitsubishi, Nissan, Opel, Peugeot, Renault, Skoda, Suzuki, Toyota i Volkswagen. W Opatówku jest Ford i Honda, a w Ociążu (koło Skalmierzyc) Mercedes i Seat.
Planowana jest też budowa salonu Volvo w Kaliszu.

Hipermarkety
Hipermarkety
Centrum Handlowe Pod Zegarem
Centrum Handlowe Pod Zegarem

W Kaliszu działają sklepy należące do dużych sieci handlowych. Są to między innymi:

W mieście funkcjonuje też wiele supermarketów i marketów m.in.: Rossmann (2 markety), Schlecker (2 markety), Drogerie Natura (3 sklepy), Black Red White, Bodzio, Meble Kler, Avans RTV AGD (2 sklepy), Domar Bydgoszcz, Media Expert, Neonet, Netto, OKAY RTV AGD, RTV AGD Centrum - SALONY CENTRUM, RTV Euro AGD (2 markety), Biedronka (2 markety), Lidl, Plus Discount, Polo Market (3 markety), Polski Market Kosmos, Tesco (supermarket, dawny Leader Price - 3 markety), PSS Społem, Żabka (11 sklepów), Komfort, EMPiK, Stokrotka

[edytuj] Przyszłość i rozwój miasta

Rozbudowa obiektów UAM przy Nowym Świecie
Rozbudowa obiektów UAM przy Nowym Świecie
Hala Sportowo-Widowiskowa na Dobrzecu
Hala Sportowo-Widowiskowa na Dobrzecu

Kalisz w ostatnich latach rozwija się w sposób zadowalający o czym świadczyć mogą wysokie pozycje miasta w różnych rankingach m.in. w "Gazecie Wyborczej", "Rzeczpospolitej" czy "Wprost" a także liczne inwestycje miejskie. Szybka rozbudowa dzielnicy mieszkaniowej Dobrzec, oddanie do użytku dwóch wewnętrznych obwodnic miasta (Trasy Stanczukowskiego oraz Trasy Bursztynowej), rozwój firm: Winiary, Kaliszanka, Pratt & Whitney, budowa centrum handlowego - Galeria Kalisz, nowych bloków i osiedli, Hali Widowiskowo-Sportowej "Winiary Arena" na Dobrzecu.

Wybrane inwestycje:

  • Budowa biblioteki akademickiej dla kaliskiego Wydziału Pedagogiczno - Artystycznego UAM, a także rozbudowa całego kaliskiego kompleksu UAM (w budowie)
  • Budowa rezerwatu archeologicznego na Zawodziu, który ma stać się największą atrakcją turystyczną miasta (ukończona)
  • Budowa regionalnej biblioteki publicznej (planowana)
  • Budowa 7 km obwodnicy Nowych Skalmierzyc (w granicach administracyjnych Kalisza znajdzie się około 2 km tej obwodnicy wraz z wiaduktem) (w budowie)
  • Budowa aquaparku (planowana)
  • Budowa drugiego odcinka Trasy Bursztynowej i czwartego odcinka Zachodniej Obwodnicy (planowane)
  • Budowa nowych centrów handlowych m.in. Galerii Tęcza, galerii w miejscu dworca PKS (Galeria Amber), galerii w miejscu zajezdni autobusowej KLA (planowane)
  • Budowa nowego dworca PKS (w budowie)
  • Budowa krytego lodowiska (planowana)

[edytuj] Transport

[edytuj] Koleje

Szynobus SA108 na stacji Kalisz
Szynobus SA108 na stacji Kalisz

Przez Kalisz przechodzi linia kolejowa Łódź Kaliska–Forst.

Stacje i przystanki kolejowe:

W Kaliszu rozpoczynał się odcinek Kaliskiej Kolei Dojazdowej Kalisz–Turek (zlikwidowany).

11 grudnia 2005 uruchomiono połączenie szynobusowe na trasie Kalisz–Leszno.

Istnieją plany budowy linii szybkiej kolei łączącej Warszawę z Wrocławiem i Poznaniem, która miałaby przebiegać w pobliżu Kalisza (linia "Y"). Pierwszy etap budowy miałby rozpocząć się w 2007 r. i połączyć stolicę Dolnego Śląska z Kaliszem. Kolejny etap szybkiej kolei miałby połączyć Kalisz z Łodzią. Na zachód od miasta znalazłoby się także rozwidlenie linii w kierunkach Poznania i Wrocławia. Według jednego z wariantów planu nowej linii dworzec szybkiej kolei znalazłby się w północnej części miasta i nosiła nazwę Kalisz Północ. W ten sposób podróż z tej stacji do Wrocławia trwałaby ok. 50 minut, a do Warszawy ok. 90 minut. Niestety budowa linii kolejowych dużych prędkości w Polsce rozpocznie się po 2010 roku.

[edytuj] Drogi

Kalisz, ulica Górnośląska
Kalisz, ulica Górnośląska

W Kaliszu krzyżują się drogi krajowe:

oraz drogi wojewódzkie:

Kalisz posiada 293 km dróg i 552 ulice. Na lata 2009 – 2011 zapowiadana jest realizacja 70-kilometrowego traktu „kalisko–wieluńskiego” łączącego Kalisz z Wieluniem i Częstochową.

Dworce autobusowe:

[edytuj] Obwodnice

Zachodnia Obwodnica
Zachodnia Obwodnica

Pierwszy odcinek miejskiej obwodnicy Kalisza (Trasy Stanczukowskiego) powstał w 1994 r. Kolejne odcinki powstały w 2000 i 2004 r. kiedy to nadano jej nazwę Zachodnia Obwodnica. 16 września 2005 r. otwarto I odcinek śródmiejskiej obwodnicy Kalisza – Trasy Bursztynowej. W planach jest realizacja kolejnego etapu Zachodniej Obwodnicy, jak i wybudowanie drugiej miejskiej obwodnicy Kalisza.

Więcej: Zachodnia Obwodnica, Trasa Bursztynowa, Druga Obwodnica Kalisza

[edytuj] Komunikacja miejska

MAN NG 272 w barwach Kaliskich Linii Autobusowych
MAN NG 272 w barwach Kaliskich Linii Autobusowych

Konieczność budowy tramwaju elektrycznego w Kaliszu pojawiła się w 1902 po wybudowaniu Kolei Warszawsko-Kaliskiej i gwałtownej rozbudowie miasta w kierunku dworca kolejowego. Rozpoczęte w 1912[5] prace projektowe zostały przerwane w 1914 w wyniku zburzenia i wyludnienia miasta w czasie I wojny światowej.

W dwudziestoleciu międzywojennym linie autobusowe łączyły Śródmieście i dworzec kolejowy. Podobnie jak przed I wojną światową plan budowy tramwaju elektrycznego w mieście nie został zrealizowany[6].

Po zakończeniu II wojny światowej komunikację miejską uruchomiono ponownie 29 maja 1945. W 1957 Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne obsługiwało 11 linii autobusowych[7], w 1980 Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej obsługiwało 29 linii, w 1992 Miejski Zakład Komunikacyjny obsługiwał 32 linie, w tym trzy linie pospieszne (A, M, P) i dwie nocne (101, 102).

W 1994 Miejski Zakład Komunikacyjny przekształcono w Kaliskie Linie Autobusowe.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kaliskie Linie Autobusowe.

W 2007 w mieście i na obszarze zespołu miejskiego Kaliskie Linie Autobusowe obsługiwały 24 linie, w tym linie podmiejskie do Gołuchowa, Nowych Skalmierzyc, Opatówka, Ostrowa Wielkopolskiego, Pleszewa i Stawiszyna (linię pospieszną M obsługiwał MZK Ostrów Wlkp.).

[edytuj] Komunikacja lotnicza

Najbliższe porty lotnicze to (po ok.120 km od Kalisza): Łódź-Lublinek (międzynarodowy), Wrocław-Strachowice (międzynarodowy) i Poznań-Ławica (międzynarodowy). Kalisz miałby się także znajdować w obszarze oddziaływania przyszłego lotniska międzynarodowego Łódź-Łask. Spośród lotnisk regionalnych komunikację zapewnia, znajdujące się w Michałkowie pod Ostrowem Wielkopolskim, lotnisko sportowe Aeroklubu Ostrowskiego. Kalisz partycypuje w kosztach rozbudowy ostrowskiego lotniska w ramach Fundacji Rozwoju Lotniska Wielkopolska Południowa.

[edytuj] Edukacja

[edytuj] Przedszkola

  • 28 publicznych państwowych przedszkoli
  • Przedszkole Integracyjne Sióstr Felicjanek
  • Publiczne Przedszkole Sióstr Nazaretanek

[edytuj] Szkoły podstawowe

  • 28 państwowych publicznych szkół podstawowych
  • Szkoła Podstawowa Specjalna dla Dzieci Słabo Słyszących i Niesłyszących
  • Szkoła Podstawowa Niepubliczna min Szkoła Podstawowa Sióstr Nazaretanek

[edytuj] Gimnazja

  • 14 publicznych gimnazjów prowadzonych przez Miasto Kalisz (w tym najnowocześniejsze Gimnazjum w wielkopolsce)
  • Gimnazjum Specjalne dla Dzieci Słabo Słyszących i Niesłyszących
  • Gimnazja niepubliczne m.in. Gimnazjum Sióstr Nazaretanek

[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne i placówki oświatowe

I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka
I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka
  • II Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki
  • III Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika
  • IV Liceum Ogólnokształcące im. Ignacego Jana Paderewskiego (Widok)
  • V Liceum Ogólnokształcące im. Króla Jana III Sobieskiego (Piskorzewie)
  • VI Liceum Ogólnokształcące im. św. Jana Bosco (Tyniec)
  • VII Liceum Ogólnokształcące Sióstr Nazaretanek
  • Liceum Plastyczne
  • Zespół Szkół Ekonomicznych
  • Zespół Szkół Włókienniczych
  • Zespół Szkół Technicznych
  • Zespół Szkół Budowlanych
  • Zespół Szkół Samochodowych
  • Technikum Budowy Fortepianów
  • Centrum Kształcenia Ustawicznego
  • Centrum Kształcenia Praktycznego
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Ośrodku Dokształcania Zawodowego
  • Zespół Szkół Mechaniczno - Elektrycznych
  • Zespół Szkół Techniczno-Elektronicznych
  • Medyczne Studium Zawodowe im. Marii Skłodowskiej Curie
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 1
  • Zespół Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich
  • warsztaty gastronomiczne
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3
  • Zespół Szkół (Tyniec)
  • Zakład Doskonalenia Zawodowego
  • Specjalny Ośrodek Wychowawczy im św. Alojzego Orione
    Główny gmach PWSZ
    Główny gmach PWSZ

[edytuj] Szkoły wyższe

Wyższe Seminarium Duchowne na Piskorzewiu
Wyższe Seminarium Duchowne na Piskorzewiu

W mieście kształci się około 15 tys. studentów.

[edytuj] Szkoły biznesowe

[edytuj] Kolegia języków obcych