Kalendarium historii Krakowa

Kalendarium historii Krakowa.

[edytuj] Prehistoria

• 200 000 lat p.n.e.
  • Pierwsze ślady człowieka w grotach w okolicy Ojcowa.
  • Ślady człowieka w jaskiniach Jury Krakowsko-Częstochowskiej, do których należą także jaskinie pod wzgórzem wawelskim.
  • Przejście od formy stada ludzkiego do wspólnoty pierwotnej.
  • Z tego okresu znaleziono narzędzia przy ul. Królowej Jadwigi, na Sowińcu i na wzgórzu wawelskim.
• 90 000 – 40 000 lat p.n.e.
  • Środkowa epoka kamienia łupanego.
  • Pojawienie się plemion zbieracko-łowieckich.
  • Ślady bytności człowieka z tego okresu odkryto w Borku Fałęckim.
• 40 000 lat p.n.e. – Ślady osad paleolitycznych na terenie Wawelu i Zwierzyńca.
• 40 000 – 8 000 lat p.n.e.
  • Młodsza epoka kamienia łupanego.
  • Początki rolnictwa, garncarstwa, tkactwa.
  • Obozowiska łowców mamutów w rejonach między Zwierzyńcem, a Laskiem Wolskim.
  • Osadnictwo schyłkowo-paleolityczne w rejonie Borku Fałęckiego, Kobierzyna, Tyńca.
• 8 000 – ok. lat p.n.e. – Osady zaliczane do "kultury komornickiej" w Borku Fałęckim i Zakrzówku.
• 5 300 – ok. 2 200 lat p.n.e. – Osady neolityczne na terenach Mogiły, Nowej Huty, Bieńczyc, Wyciąża.
• XVIII – VIII w. p.n.e.
  • Epoka brązu, rozwija się przemysł hutniczy i ceramiczny.
  • Z tego okresu w wykopaliskach znaleziono formy do wytapiania narzędzi i ozdób.
  • Wzrost znaczenia starszyzny rodowej w kulturze wspólnoty pierwotnej.
• XIV w. p.n.e.
  • Początek okresu kultury łużyckiej związanej z ludami prasłowiańskimi.
  • Osady rolniczo-hodowlane m.in. na Wawelu.
  • Rejon Krakowa jest już stosunkowo gęsto zaludniony.
  • Cmentarz grobów ciałopalnych oraz osada w Prokocimiu.
• VIII – V w. p.n.e.
  • Epoka żelaza, w początkowym tzw. Halsztackim okresie.
  • Początek upadku kultury łużyckiej. Prawdopodobną przyczyną był najazd Scytów i Celtów.
• V w. p.n.e. – Pojawienie się ludności kultury pomorskiej w Małopolsce.

[edytuj] Starożytność

• IV w. p.n.e.
  • Ślady kultury celtyckiej na terenie Polski południowej; osady rolnicze.
  • Prawdopodobne wprowadzenie koła garncarskiego.
  • Początek rozwoju przemysłu hutniczego – z tego okresu pochodzą dymarki w Igołomii, Podłężu i Wyciążu.
• III – V w. p.n.e. – Osada kultury mierzanowickiej i trzcinieckiej w Mogile.
• I – IV w. – Kontakty handlowe z kupcami rzymskimi (w wykopaliskach z tego okresu znajdowane są m.in. monety rzymskie).
• I – V w. – Silny ośrodek przemysłu hutniczego w okolicach Krakowa – Igołomia, Tropiszów oraz tereny dzisiejszej Nowej Huty.
• III – V w. – Zakłady garncarskie w rejonie Igołomi i Tropiszowa.
• IV – VII w. – Wyludnienie terenów dzisiejszej Małopolski i upadek kultury, związane z najazdem Hunów i wędrówkami ludów.
• VI – VII w. – Opanowanie terenów Małopolski przez Słowian.
• VII – VIII w. – Prawdopodobne powstanie kopców Krakusa i Wandy.
• VIII w. – Osadnictwo na Wawelu.

[edytuj] Lata 800-1137 – okres powstawania państwa polskiego

• 801–850 – Powstanie pierwszej osady otoczonej palisadą.
• 955–965 – Kraków znalazł się pod panowaniem czeskim.
• 965/966 – Najstarsza wzmianka o Krakowie, wypowiedziana przez arabskiego podróżnika Ibrahima ibn Jakuba.
• 986–989 – Kraków wchodził w obręb państwa Piastów.
• 990–992 – Mieszko I, wraz z żoną Odą, poddał opiece Stolicy Apostolskiej swoje państwo.
• 1000 – Podporządkowanie biskupa krakowskiego Poppona arcybiskupowi gnieźnieńskiemu podczas wizyty cesarza Ottona III w Polsce.^[1]
• 1013 – Prowincja krakowska oddana przez Bolesława I Chrobrego synowi Mieszkowi II. Budowa rezydencji książęcej i nowych obiektów sakralnych na Wawelu.
• 1020 – Bolesław Chrobry rozpoczął budowę pierwszej Katedry Wawelskiej.
• 1025, 17 czerwca – Śmierć Bolesława I Chrobrego, pierwszego koronowanego władcy Polski, panującego również nad Małopolską.
• 1039 – Kazimierz Odnowiciel zajął Wielkopolskę i dawną ziemię Wiślan wraz z Krakowem.
• 1040 – Kraków zaczął pełnić funkcję stolicy Polski, po zrujnowanym przez Brzetysława I Poznaniu.
• 1041 – Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę ze zniszczonego Gniezna do Krakowa (Kraków stał się oficjalnie stolicą Polski).
• 1044 – Fundacja pierwszego klasztoru na ziemiach polskich w Tyńcu pod Krakowem.
• 1046 – Pierwszy metropolita Polski Aaron, którego siedziba znajduje się w Krakowie.
• 1. połowa XI w. – Budowa drewnianego kościoła św. Wojciecha.
• 1072 – Biskupem Krakowa został Stanisław ze Szczepanowa.
• 1076
  • 25 grudnia – koronacja na króla Polski Bolesława II Śmiałego w Katedrze Gnieźnieńskiej.
  • Powołanie mennicy państwowej w Krakowie.
• 1079
  • Rozpoczęcie budowy Kościoła św. Andrzeja, z fundacji palatyna Sieciecha. Kościół ten był główną świątynią osady Okół. Budowę ukończono w roku 1098.
  • 11 kwietnia – zabójstwo biskupa Stanisława ze Szczepanowa przez króla Bolesława II Śmiałego.
  • Ucieczka Bolesława II Śmiałego na Węgry związana z zabójstwem biskupa Stanisława oraz buntem możnych przeciw prowadzonej przez niego polityce.
  • Objęcie tronu przez Władysława I Hermana. Kraków przestał być stolicą państwa na rzecz Płocka.
• 1085 – Początek budowy kościoła św. Idziego.
• 1088 – Przeniesienie ciała biskupa Stanisława ze Skałki do Katedry Wawelskiej.
• ok. 1090 – Król Władysław I Herman rozpoczął budowę drugiej, romańskiej katedry na Wawelu.
• 1102 – Zajęcie Krakowa przez Bolesława III Krzywoustego.
• 1113 – Gall Anonim rozpoczął pisanie pierwszej kroniki polskiej, w której przedstawił dzieje Polski od początku dynastii Piastów po czasy mu współczesne. Kronikę ukończył w 1116 r.
• 1115 – Konsekracja krypty św. Leonarda w Katedrze Wawelskiej przez biskupa krakowskiego Maura.
• 1123 – Pierwsza historyczna wzmianka o Prądniku Białym, nosił nazwę Prutnic i należał do biskupów krakowskich.
• 1125 – Pierwszy udokumentowany pożar miasta.

[edytuj] Przypisy

1. ↑ Na prawdopodobieństwo istnienia biskupstwa krakowskiego przed rokiem 1000 wskazują wzmianki o biskupach Prohoriuszu (970 r.) i Prokulfie (986 r.).

[edytuj] Lata 1138-1319 – okres rozbicia dzielnicowego

• 1138
  • Bolesław III Krzywousty ustanowił, w statucie sukcesyjnym, Kraków stolicą dzielnicy senioralnej i siedzibą księcia zwierzchniego (princepsa). Kraków odzyskał status stolicy Polski.
  • 28 października – śmierć Bolesława III Krzywoustego, księciem zwierzchnim został Władysław II Wygnaniec. (Polska w okresie rozbicia dzielnicowego)
• 1142 – Konsekracja drugiej Katedry Wawelskiej (Hermanowskiej) przez biskupa krakowskiego Roberta.
• 1146
  • Ucieczka do Niemiec Władysława II Wygnańca po klęsce w wojnie z "juniorami".
  • Władzę w Krakowie przejął Bolesław IV Kędzierzawy, książę mazowiecki.
• 1162
  • Sprowadzone zostały z Czech do Krakowa siostry zakonu Norbertanek. Jaksa z Kopanicy ufundował dla nich klasztor.
  • Jaksa z Kopanicy, zamożny szlachcic, późniejszy założyciel zakonu bożogrobców, podarował klasztorowi norbertanek łąkę między Zwierzyńcem a Łobzowem – dzisiejsze Błonia.
• 1173, 5 stycznia – zmarł w Krakowie Bolesław IV Kędzierzawy, pierwszy władca z dynastii Piastów pochowany w Krakowie na Wawelu. Księciem zwierzchnim został Mieszko III Stary, książę Wielkopolski.
• 1177 – W Małopolsce wybuchł bunt możnowładztwa przeciwko Mieszkowi III Staremu. Mieszko Stary został wygnany z kraju, a na tron krakowski powołany Kazimierz II Sprawiedliwy, najmłodszy syn Bolesława III Krzywoustego, który łamiąc postanowienia senioratu zalegalizował swe rządy na zjeździe w Łęczycy.
• 1184 – Sprowadzenie do Krakowa ciała św. Floriana.
• 1185 – Rozpoczęcie budowy kościoła św. Floriana. W 1216 roku kościół konsekrował biskup krakowski i kronikarz Wincenty Kadłubek.
• 1191 – Tymczasowe opanowanie Krakowa przez Mieszka III Starego.
• 1194 – Władzę w Krakowie przejął małoletni Leszek Biały, książę krakowski. W rzeczywistości rządy sprawowała regencja, na której czele stanęła Helena znojemska. Współregentami zostali wojewoda krakowski Mikołaj i biskup krakowski Pełka.
• 1198
  • Na mocy porozumienia o opiece nad Leszkiem Białym, władzę przejął Mieszko III Stary.
  • Pierwsza pisana wzmianka o wsi Bawół obok kościoła św. Wawrzyńca. Wieś ta stała się jednym z zalążków późniejszego miasta Kazimierz.
• 1200, 5 maja – trzęsienie ziemi w Krakowie.
• 1202, 13 lub 14 marca – śmierć Mieszka III Starego w Kaliszu. Objęcie rządów przez jego syna Władysława III Laskonogiego.
• 1202 lub 1206 – Obalenie przez możnych Władysława III Laskonogiego. Powołanie na tron krakowski Leszka Białego.
• 1208 – Wincenty Kadłubek, autor Kroniki Polskiej (Chronica Polonorum), wybrany został na biskupa krakowskiego. Był pierwszym biskupem powołanym na to stanowisko z wyboru kanonicznego.
• 1210, 9 czerwca – Mieszko I Plątonogi objął rządy, po przywróceniu przez papieża Innocentego III zasady senioratu.
• 1212, 11 maja – pierwsza udokumentowana wzmianka o Bieżanowie. Był to rodzinny zapis testamentowy mówiący o rycerzu Radwanie, który swej bratowej zwraca dobra Bieżanowa.
• 1218, 29 września – Iwo Odrowąż, po wyborze przez kapitułę, został zatwierdzony na biskupa krakowskiego przez papieża Honoriusza III.
• 1220
  • Biskup krakowski Iwo Odrowąż założył, na Prądniku Białym, pierwszy szpital na terenie dzisiejszego Krakowa, prowadzony przez Zakon Kanoników Ducha Świętego (De Saxia, Duchacy), przeniesiony do Krakowa w 1244 r.
  • Poświadczony po raz pierwszy włodarz Krakowa. Oznacza to początki organizacji krakowskiej gminy miejskiej.
• 1222
  • Powstanie w Krakowie zgromadzenia dominikanów. Ten pierwszy polski zakon wziął w posiadanie kościół św. Trójcy (obecny dominikanów), parafia miejska została przeniesiona do kościołów, Mariackiego i Wszystkich Świętych.
  • Biskup krakowski Iwo Odrowąż sprowadził cystersów i osadził ich we wsi Mogiła, ufundował również kościół. Powstało tam, istniejące do dziś, opactwo z klasztorem i kościołem.
• 1223 – Z inicjatywy biskupa Iwo Odrowąża, powstała pierwsza w mieście szkoła parafialna.
• 1225 – Nieudana próba opanowania Krakowa przez Henryka Brodatego.
• 1227
  • 24 listopada – Zbrodnia gąsawska. Książę Leszek Biały został zamordowany w Gąsawie.
  • Pierwsza lokacja, w czasie swego panowania (1194–1198, 1199, 1206–1210 i 1211–1227) Leszek Biały nadał prawa miejskie rejonowi między Wawelem, a obecnym placem Wszystkich Świętych.
• 1228
  • Początek walk o Kraków książąt Konrada mazowieckiego, Władysława Laskonogiego i Henryka Brodatego.
  • Z tytułu opieki nad małoletnim Bolesławem V Wstydliwym władzę przejął Władysław Laskonogi. Osłabiony konfliktem w Wielkopolsce, przekazał rządy Henrykowi Brodatemu.
• 1229 – Krótkotrwałe opanowanie Krakowa przez Konrada I mazowieckiego.
• 1230 – Pożar kościoła katedralnego.
• 1237
  • Książę Henryk Pobożny sprowadził franciszkanów z Pragi.
  • Doprowadzenie do Krakowa w okolice dzisiejszego klasztoru oo. reformatów wody rzeki Rudawa, za pomocą koryta Młynówki Królewskiej.
  • Powstały Górne Młyny Królewskie, przedsiębiorstwo działające w rejonie rozwidlenia dzisiejszych ulic Łobzowskiej i Garbarskiej.^[1]
• 1238, 19 marca – śmierć Henryka I Brodatego w Krośnie Odrzańskim, władzę przejął jego syn Henryk Pobożny.
• 1239 – Kunegunda (Święta Kinga), córka króla Węgier Beli IV została zaślubiona księciu Bolesławowi Wstydliwemu według kanonicznej formy sponsalia de futuro.
• 1241
  • 18 marca – bitwa z Tatarami pod Chmielnikiem, zakończona klęską rycerstwa krakowskiego i sandomierskiego.
  • 28 marca – Tatarzy zdobyli i ograbili Kraków.
  • 31 marca – spalenie Krakowa. Ocalał jedynie kamienny kościół św. Andrzeja i Wawel. Zginęło ok. 3 tys. ludzi.
  • 1 kwietnia – połączenie sił tatarskich w rejonie Krakowa – Batu-chan ruszył na Śląsk (Bitwa pod Legnicą).
  • 9 kwietnia – Książę Henryk Pobożny zginął w bitwie pod Legnicą.
  • 10 lipca – Książę Konrad mazowiecki wkroczył do zniszczonego przez Tatarów Krakowa.
• 1244 – Z Prądnika pod Krakowem do Krakowa, za sprawą biskupa Jana Prandoty, zostali sprowadzeni "Duchacy" (Zakon Kanoników Ducha Świętego).^[2]
• 1243, 25 maja – Małopolanie pobili pod Suchodołem upominającego się o Kraków Konrada mazowieckiego. Władzę nad Małopolską objął syn Leszka Białego, Bolesław Wstydliwy.
• 1246 – Ostatni, nieudany najazd na Kraków pod wodzą Konrada mazowieckiego.
• 1249 – Konsekracja kościoła św. Franciszka w Krakowie.
• 1254
  • Biskup Jan Prandota powitał na Błoniach poselstwo z Asyżu przekazujące bullę kanonizacyjną biskupa Stanisława ze Szczepanowa, zamordowanego w 1079 r. przez króla Bolesława II Śmiałego.
  • maj – Uroczystości kanonizacyjne biskupa Stanisława w Krakowie. Na uroczystości przybyło wielu książąt piastowskich, wśród nich książę krakowski Bolesław Wstydliwy, książę wielkopolski Przemysł I, książę kujawski Kazimierz, książę mazowiecki Siemowit oraz książę opolski Władysław. W związku z kanonizacją katedra wawelska otrzymała szereg przywilejów odpustowych.
• 1257
  • Przed 1257, a więc przed lokacją – Budowa fundamentów murowanego kościoła Najświętszej Panny Marii, na miejscu przyszłego Rynku.
  • Przed 1257, a więc przed lokacją – Powstanie ul. Grodzkiej, wychodzącej z Rynku nie pod kątem prostym, czyli niezgodnie z zasadami prawa lokacyjnego.
  • Przed 1257, a więc przed lokacją – Powstanie ul. Brackiej, Kanoniczej, Mikołajskiej. Ulice te zachowały krzywizny w celu uniknięcia już istniejących obiektów, czyli niezgodne z zasadami prawa lokacyjnego.
  • Przed 1257, a więc przed lokacją – Powstanie kościołów św. Jana i św. Wojciecha, stojących ukośnie do wszystkich osi, czyli niezgodnie z zasadami prawa lokacyjnego.
  • 5 czerwca – lokacja Krakowa na prawie magdeburskim. Książę sandomierski i krakowski, Bolesław zwany Wstydliwym, ogłosił uroczyście akt lokacji Krakowa, w przytomności matki księcia, Grzymisławy, jego świątobliwej małżonki Kunegundy, duchownych i świeckich dostojników…
  • Wytyczenie Rynku krakowskiego.
  • Z inicjatywy Bolesława Wstydliwego sprowadzeni zostali do Polski zakonnicy reguły św. Augustyna – "Markowie".
• 1259
  • 31 stycznia – trzęsienie ziemi w Krakowie.
  • Początek budowy na wzgórzu wawelskim zamku kamiennego.
  • Drugi najazd tatarski, pod wodzą chana Burondy, na Polskę, Kraków zdobyty, ocalał tylko Wawel. Książę Bolesław V Wstydliwy schronił się na Węgrzech przed najeźdźcami. Walki trwały do 1260 r.
• 1265 – Początek budowy drewnianego grodu na wzgórzu wawelskim.
• 1267 – Zaczęto prowadzić Rocznik kapituły krakowskiej – bezcenne źródło informacji o tym okresie.
• 1270, 17 sierpnia – rozpoczęła się trzydniowa pielgrzymka króla węgierskiego Stefana V do Krakowa.
• 1282 – Biskup Paweł z Przemiankowa i wojewoda sandomierski Janusz Starży stanęli na czele buntu możnowładztwa przeciw Leszkowi Czarnemu.
• 1285
  • Drugi bunt możnowładztwa przeciw Leszkowi Czarnemu.
  • Z inicjatywy Leszka Czarnego, Kraków zaczęto otaczać fortyfikacjami obronnymi w postaci fos oraz budowli drewniano-ziemnych.^[3]
• 1287 – Trzeci najazd Tatarów pod wodzą Tole Buki i Nogaj-chana. Dzięki wybudowanym fortyfikacjom miasto nie zostało zdobyte. Oblężenie trwało do 1288 r.
• 1288
  • 30 września – władca Polski książę Leszek Czarny zmarł bezpotomnie w Krakowie.
  • Zajęcie Krakowa przez księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego, który był desygnowany przez Leszka Czarnego, jego rządy trwały do 1290 r.
• 1290
  • Za panowania Przemysława II Kraków na krótko stracił status stolicy, stolicę stanowił ponownie Poznań.
  • Na miejscu drewnianej świątyni, rozpoczęto budowę Kościoła Mariackiego, kościół został ukończony w roku 1300.
  • Wacław II Czeski, późniejszy król polski, wybrany został przez możnowładztwo na tron krakowski.
  • Władysław Łokietek, na krótko, zajął Kraków.
• 1291 – Kraków został zajęty przez wojska czeskie na okres 15 lat.
• 1294 – Jan Muskata, poplecznik czeskich królów i zagorzały przeciwnik Władysława Łokietka, objął biskupstwo w Krakowie.
• 1296 – Za panowania Wacława II Czeskiego, Kraków stał się ponownie stolicą Polski.
• 1298 – Z inicjatywy Wacława II Czeskiego rozpoczęto budowę murowanych z kamienia fortyfikacji oraz poszerzono miasto ku północy, do dzisiejszej Bramy Floriańskiej (wzmiankowane w 1306).
• 1299 – Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 2 000.
• 1300
  • sierpień – Koronacja na króla polskiego, Wacława II Czeskiego w katedrze gnieźnieńskiej. Koronacji dokonał arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka, dotychczasowy przeciwnik rządów czeskich w Polsce.
  • Podjęto prace przy rozbudowie zamku wawelskiego.
  • Pierwsze wzmiankowanie Rynku krakowskiego pod nazwą Ring.^[4]
• 1304 – Pierwsza wzmianka o Żydach zamieszkujących Kraków i o ulicy Żydowskiej, obecnie ul. św. Anny.
• 1305
  • 21 czerwca – w Pradze zmarł Wacław II Czeski, objęcie rządów przez jego syna Wacława III Czeskiego (tytularny król polski – niekoronowany).
  • Pożar strawił katedrę wawelską.
• 1306
  • 4 sierpnia – Wacław III Czeski został zamordowany w Ołomuńcu.
  • Zajęcie Krakowa przez Władysława Łokietka, który nadał miastu przywileje podatkowe i handlowe (m.in. prawo składu), oraz potwierdził autonomiczność miasta.
• 1311
  • Bunt wójta Alberta przeciw Władysławowi Łokietkowi.
  • Połączenie podgrodzia Okół z resztą miasta Krakowa, po rozebraniu murów od strony Wawelu. Stopniowo nowe mury podciągnięto po Wawel tworząc miasto i zamek.
• 1312 – Po stłumieniu buntu niemieckiego mieszczaństwa pod wodzą wójta Alberta, Władysław Łokietek cofnął przywileje nadane Krakowowi w 1306 r. i ograniczył samorząd miejski.

[edytuj] Przypisy

1. ↑ Późniejszy system wodny młynówek założony został za czasów panowania króla Władysława Łokietka. System ten został zniszczony w okresie najazdów szwedzkich na Kraków.
2. ↑ Zbudowane przez nich szpitale i Kościół na Placu św. Ducha przetrwały aż do drugiej połowy XIX wieku.
3. ↑ Jest też możliwe, że już wtedy postawiono część murów Krakowa, ale za czas budowy właściwych murów miejskich przyjmuje się okres rządów Wacława II Czeskiego, króla Czech i Polski.
4. ↑ Później używana była także nazwa Circulum Forum. Od 1882 pod obecną nazwą.

[edytuj] Lata 1320-1385 – okres Zjednoczonego Królestwa Polskiego

• 1320
  • 20 stycznia – koronacja Władysława Łokietka i jego żony, Jadwigi, w ocalałej po pożarze części katedry wawelskiej. Od tego momentu Kraków stał się miejscem koronacji królów Polski. Koronacja Władysława Łokietka kończy okresu rozbicia dzielnicowego Polski.
  • Z inicjatywy biskupa Nankiera rozpoczęta została budowa nowej gotyckiej, trzeciej z kolei, katedry wawelskiej (1 – przedromańska, 2 – romańska, 3 – gotycka). Budowa została zakończona w roku 1364.
• 1322 – Sąd ziemski przysądził kapitule katedralnej wieś Bawół, której grunty weszły później w obręb miasta Kazimierz.
• 1324 – Umowa handlowa z Koszycami.
• 1331 – Władysław Łokietek nadał Krakowowi przywileje wolności od ceł na terenie całego państwa.
• 1333
  • 2 marca – zmarł Władysław Łokietek. Był pierwszym władcą Polski pochowanym w katedrze na Wawelu, która od tego momentu zaczęła pełnić rolę nekropolii królewskiej.
  • 25 kwietnia – Kazimierz Wielki i jego żona Aldona Anna Giedyminówna zostali koronowani w katedrze na Wawelu.
• 1335 – Król Kazimierz Wielki założył przy Krakowie miasto, któremu nadał własne imię (Kazimierz).
• 1338 – Przywilej królewski Kazimierza Wielkiego dla kupców krakowskich.
• 1342
  • Dokument Kazimierza Wielkiego określający zasady sprzedaży sukna w Krakowie. Przywożone sukno mogło być sprzedawane tylko w kramach, później zwanych sukiennicami.
  • Kazimierz Wielki sprowadził z Czech do Krakowa zakon augustianów. Augustianie objęli później kościół św. Katarzyny.
• 1345 – Pod Kraków podeszły wojska Jana Luksemburczyka, króla czeskiego, ale zostały odrzucone od miasta i pobite.
• 1347 – Dekret Kazimierza Wielkiego zwany "Statutem Żup Krakowskich", regulujący przemysł górniczy.
• 1348 – Epidemia dżumy (czarnej śmierci), która trwała do 1351.
• 1349, 13 grudnia – Kazimierz Wielki nakazał utopić w Wiśle kaznodzieję i wikarego katedry wawelskiej, księdza Marcina Baryczkę. Za ten czyn król został obłożony klątwą przez papieża Klemensa VI.
• 1350 – Papież nakazał Kazimierzowi Wielkiemu, w celu zdjęcia klątwy nałożonej za zabójstwo księdza Baryczki, budowę szeregu kościołów. W tych okolicznościach powstały na Kazimierzu kościoły św. Katarzyny i Bożego Ciała.
• 1352 – Król pożyczył od rajców wielką kwotę 1600 kop groszy.
• 1353 – Dekret królewski zabraniający korzystania z drogi na Ruś obcym kupcom. Dekret ten stworzył krakowianom monopol na handel.
• 1354 – Dekret królewski zabraniający handlu w Krakowie pomiędzy kupcami nie krakowskimi (tzw. Dekret handlu "gościa gościem").
• 1355 – Z fundacji Mikołaja Wierzynka (starszego) rozpoczęta została budowa prezbiterium Kościoła Mariackiego w Krakowie. Budowa zakończona została w 1365 r.
• 1356
  • 5 października – Kazimierz Wielki powołał do życia Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim.
  • 5 października – Kazimierz Wielki ustanawił Sąd Sześciu Miast, w którym ławnicy z Wieliczki zasiadali na równi z ławnikami z Krakowa, Olkusza, Kazimierza, Sącza i Bochni.
• 1357 – Na terenach podkrakowskiej wsi Łobzów, Kazimierz Wielki wzniósł zamek, przekształcony później przez Stefana Batorego w renesansowy pałac.
• 1358
  • Przywilej Kazimierza Wielkiego nadany miastu Kraków, regulującego zasady funkcjonowania instytucji miejskich.
  • Kazimierz Wielki zrzekł się na rzecz miasta Krakowa prawa do większości należących do króla obiektów na Rynku krakowskim.
• 1360 – Zaraza i głód w Krakowie.
• 1362 – Książę austriacki Rudolf IV uzgodnił z Kazimierzem Wielkim warunki kontaktów handlowych pomiędzy Krakowem i Wiedniem.
• 1363 – Poselstwo polskie w Awinionie przedstawiło papieżowi Urbanowi V prośby króla Kazimierza Wielkiego, a wśród nich postulat założenia w Krakowie uniwersytetu.
• 1364
  • 28 marca – w obecności króla Kazimierza Wielkiego dokonano uroczystej konsekracji katedry wawelskiej, co kończyło rozpoczętą 44 lata wcześniej budowę.
  • 12 maja – Kazimierz Wielki powołał do życia Akademię Krakowską.
  • 1 września – papież Urban V wydał bullę powołującą do życia Akademię Krakowską.
  • wrzesień – zjazd monarchów w Krakowie, na którym miano rozstrzygnąć konflikt pomiędzy Habsburgami i Andegawenami dotyczącego patriarchatu akwilejskiego. W zjedzie udział wzięli: cesarz Karol IV, król Węgier Ludwik Andegaweński, Waldemar Duński, król Cypru Piotr, Rudolf IV książę Austrii, Siemowit III książę mazowiecki, Władysław Opolczyk książę opolski, Bogusław V Pomorski książę słupski oraz książę Bolko Świdnicki. Według legendy monarchów miał podejmować ucztą patrycjusz krakowski Mikołaj Wierzynek (młodszy), bankier króla Kazimierza Wielkiego.
  • Kazimierz Wielki nadał prawa miejskie Skawinie.
• 1366
  • Kazimierz Wielki założył przy Krakowie miasto na prawie magdeburskim, któremu nadał nazwę Florencja, pochodzącą od wezwania kościoła parafialnego. W XV w. pierwotną nazwę wyparła nazwa Kleparz (Clepardia).
  • Siostry Norbertanki zawarły umowę z magistratem Krakowa, zamieniając ziemię dzisiejszych Błoń krakowskich na kamienicę przy ulicy Floriańskiej.
• 1367
  • Kazimierz Wielki przeprowadził reformę monetarną i wprowadził do obiegu grosz krakowski.
  • Kazimierz Wielki nadał przywileje Żydom małopolskim.
  • Wielki pożar Krakowa.
• 1368 – Kazimierz Wielki mianował bankiera żydowskiego Lewko, na żupnika największego zakładu przemysłowego w ówczesnej Europie – Żupy krakowskiej.
• 1370
  • 5 listopada – król Kazimierz Wielki umarł o wschodzie słońca.
  • 17 listopada – Ludwik Andegaweński został koronowany na Wawelu na króla Polski (Polska Andegawenów).
  • Zaraza morowa.
• 1373 – Władze miejskie Krakowa wydały zarządzenie o obowiązku utrzymywania w czystości ulic przez właścicieli przyległych kamienic.
• 1374 – Rada miejska Krakowa uchwaliła pierwszy porządek ogniowy obowiązujący w mieście.
• 1376 – Pierwsza pisana wzmianka o osadzie Stradom.
• 1378
  • Ludwik Andegaweński potwierdził przywileje miasta Krakowa w zamian za prawo do sukcesji tronu polskiego.
  • Konsekracja kościóła św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty przez biskupa krakowskiego Jana.
• 1380 – Początek przebudowy krakowskich Sukiennic, wybudowanych w okresie panowania w Krakowie księcia Bolesława Wstydliwego. Prace zakończono w roku 1400, Sukiennice uzyskały charakter budowli gotyckiej.
• 1382, 10 września – w Trnawie zmarł król Polski i Węgier, Ludwik Andegaweński.
• 1383 – Ukończona została budowa Wieży Ratuszowej w Krakowie.
• 1384, 15 października – Jadwiga została koronowana na króla Polski, na zamku w Krakowie, przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę.
• 1385 – Przybycie poselstwa wielkiego księcia litewskiego Jagiełły z prośbą o rękę Jadwigi (Unia w Krewie).

[edytuj] Lata 1386-1453 – okres panowania pierwszych Jagiellonów

• 1386
  • 15 lutego – Władysław Jagiełło ze swoim bratem Wiguntem przyjęli chrzest w kościele św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.
  • 18 lutego – Jadwiga i Władysław Jagiełło uroczyście zawarli związek małżeński w katedrze na Wawelu.
  • 4 marca – Koronacja Władysława Jagiełły na króla Polski przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę.
• 1387 – Kraków jest poświadczony jako miasto członkowskie Hanzy.
• 1388 – Miasto Kraków zakupiło wieś Grzegorzowice (Grzegórzki), a w roku następnym wieś Dąbie.
• 1389 – Z inicjatywy Kongregacji Kupieckiej, został ustanowiony pierwszy w Krakowie cennik na towary rzemieślnicze.
• 1392 – Rozpoczęcie przebudowy kościoła Wniebowzięcia Maryi Panny (kościoła Mariackiego) z typu halowego na bazylikowy. Przebudowa ukończona została w 1397 r.
• 1393 – Królowa Jadwiga założyła przy katedrze bractwo psałterzystów.
• 1394 – Mieszczanin Piotr Gerardorf nabył kamienicę zwaną Lapidea Magna, prawdopodobnie na zlecenie króla. Kamienica ta, uwolniona od długów i zobowiązań wobec żydowskich sąsiadów, stała się zalążkiem i siedzibą Collegium Maius.
• 1395
  • Władysław Jagiełło i jego żona Jadwiga ufundowali kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z klasztorem Karmelitów Trzewiczkowych na Garbarach.
  • Kulminacja sporu między Krakowem a Lwowem.
• 1397
  • 11 stycznia – dzięki staraniom Jadwigi Andegaweńskiej, Akademia Krakowska uzyskała zezwolenie papieskie na organizację wydziału teologicznego.
  • Jadwiga Andegaweńska i Władysław Jagiełło sprowadzili do Krakowa zakon Karmelitów.
• 1399
  • 17 lipca – na skutek komplikacji poporodowych zmarła Jadwiga Andegaweńska, królowa Polski. Na krótko przed śmiercią powiedziała przebywającemu w Krakowie krzyżackiemu komturowi: Dokąd ja żyję, potrwa pokój, ale kiedy umrę, macie pewną wojnę z Polską.^[1]
  • Pierwsza pisemna wzmianka o miejskim wodociągu "rurmusie", zasilanym wodami rzeki Rudawy.
• 1400
  • 24 lipca – w Collegium Maius odbyły się pierwsze wykłady akademickie.
  • 26 lipca – Władysław Jagiełło nadał przywilej Akademii Krakowskiej, reaktywując działalność uczelni. Fundusze na uczelnię pochodziły ze sprzedaży klejnotów zmarłej królowej Jadwigi.
• 1402, 29 stycznia – Ślub Władysława Jagiełły z Anną Cylejską w katedrze wawelskiej.
• 1403
  • 25 lutego – koronacja Anny Cylejskiej, drugiej żony Władysława Jagiełły.
  • Trzęsienie ziemi w Krakowie.
• 1405 – Władysław Jagiełło sprowadził z Kłodzka zakon Kanoników Regularnych i osadził ich przy Kościele Bożego Ciała w podkrakowskim Kazimierzu.
• 1406, 7 grudnia – ścięto oskarżonego o kradzież pieniędzy miejskich Andrzeja Wierzynka, rajcę, potomka znanej i bogatej rodziny kupieckiej Wierzynków.
• 1407 – Zajścia antyżydowskie w Krakowie.
• 1409
  • Przybyły z Pragi w roku 1400, Mikołaj Isner, uczony i pedagog, założył w Krakowie bursę dla ubogich studentów z Litwy i Rusi.
  • Delegacja Uniwersytetu Krakowskiego wzięła udział w soborze w Pizie.
• 1410
  • Władysław Jagiełło opuścił Kraków, udając się na wojnę z Zakonem krzyżackim (Bitwa pod Grunwaldem).
  • Kongregacja Kupiecka, składająca się w większości z osadników niemieckich, wsparła finansowo wyprawę króla.
• 1411 – W katedrze wawelskiej zawieszono chorągwie zdobyte podczas wojny z Zakonem Krzyżackim.
• 1414 – Wystąpienie Pawła Włodkowica, rektora Akademii Krakowskiej, na soborze w Konstancji.
• 1417
  • 19 grudnia – koronacja Elżbiety Pileckiej, trzeciej żony Władysława Jagiełły.
  • Decyzja Władysława Jagiełły o rozbudowie Akademii Krakowskiej.
  • Całkowite zaćmienie słońca widoczne w Krakowie.
• 1418 – Władysława Jagiełło nadał prawo patronatu nad kościołem św. Anny mistrzom Akademii Krakowskiej oraz opatowi mogilskiemu. Od tego moment kościół ten stał się kościołem akademickim.
• 1419 – Wielka powódź w Krakowie, która rozniosła drewno składowane w krakowskim porcie rzecznym.
• 1420 – Powstanie najstarszej udokumentowanej pieczęci Akademii Krakowskiej.
• 1422
  • 27 września – Kraków świadkował na akcie pokoju melneńskiego, zawartego z Zakonem Krzyżackim.
  • 4 października – akt fundacyjny Kapituły Krakowskiej, ustanawiający parafię w Bieżanowie. W dokumencie tym jest mowa o budowie kościoła drewnianego i o wyznaczeniu dochodu dla plebana.
  • Władysław Jagiełło zezwolił na budowę fosy wokół Kazimierza.
• 1423 – Biskupem krakowskim został Zbigniew Oleśnicki, znany ze wzmacniania wpływów kościoła na politykę państwa.
• 1424
  • 12 lutego – koronacja Zofii Holszańskiej, czwartej żony Władysława Jagiełły.
  • 31 października – urodził się syn Władysława Jagiełły, Władysław, zwany później Warneńczykiem.
• 1425 – Chrzest syna Jagiełły, Władysława Warneńczyka w katedrze wawelskiej.
• 1427, 30 listopada – urodził się syn Władysława Jagiełły, Kazimierz, zwany później Jagiellończykiem.
• 1428, 14 lutego – Chrzest syna Władysława Jagiełły, Kazimierza Jagiellończyka.
• 1431
  • Kilkudniowa dysputa przedstawicieli środowiska uniwersyteckiego z husytami na Zamku Wawelskim.
  • Zmarł Stanisław ze Skalbmierza, pierwszy rektor odnowionej w 1400 roku Akademii Krakowskiej, prawnik, kanonik kapituły katedralnej na Wawelu.
• 1432
  • Władysław Jagiełło nadał przywilej zezwalający Radzie Miejskiej Krakowa ustanowić trzy jarmarki, w maju, w czerwcu i wrześniu.
  • Ukończona została budowa fosy wokół Kazimierza.
• 1433
  • 9 stycznia – Władysław Jagiełło ogłosił w Krakowie tzw. drugi wielki przywilej dla szlachty.
  • Wykłady humanistyczne Grzegorza z Sanoka na Akademii Krakowskiej.
• 1434
  • 1 czerwca – w Gródku Jagiellońskim zmarł Władysław Jagiełło.
  • czerwiec – uroczystości pogrzebowe króla Władysława Jagiełły. Król został pochowany na Wawelu.
  • 25 lipca – koronacja Władysława III Warneńczyka na króla Polski, przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski Wojciecha Jastrzębca.
• 1435
  • Król Władysław III Warneńczyk zatwierdził Krakowowi zwolnienia podatkowe z lat 1428 i 1431.
  • Zmarł Paweł Włodkowic, rektor Akademii Krakowskiej.
• 1438 – Przyjazd do Krakowa poselstwa czeskiego z wiadomością o elekcji nieletniego Kazimierza IV Jagiellończyka na tron czeski.
• 1439 – Spłonęły ulice św. Anny, Szewska, Szczepańska i św. Mikołaja w Krakowie.
• 1440 – Poselstwo węgierskie powołało uroczyście Władysława III Warneńczyka na króla Węgier.
• 1443, 5 czerwca – trzęsieniem ziemi w Krakowie. W jego wyniku zawaliło się m.in. sklepienie kościoła św. Katarzyny.
• 1444, 10 listopada – śmierć Władysława III Warneńczyka w bitwie pod Warną nad Morzem Czarnym.
• 1447
  • 25 czerwca – po trzyletnim bezkrólewiu, odbyła się koronacja Kazimierza IV Jagiellończyka na króla Polski, dokonana przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski Wincentego Kota.
  • Jan z Ludziska, profesor katedry wymowy Akademii Krakowskiej (był oficjalnym mówcą uniwersyteckim), wygłosił mowę w obronie chłopów.
• 1448 – Marcin Król z Żurawicy ufundował na Uniwersytecie krakowskim pierwszą katedrę astrologii.
• 1449 – Działał Jędrzej Gałka, zwolennik poglądów Jana Husa, autor Pieśni o Wiklefie i traktatów łacińskich.
• 1451 – Wybuch epidemii w Krakowie.
• 1452 – Wielka epidemia w Krakowie.
• 1453 – Kazania Jana Kapistrana, franciszkanina, włoskiego kaznodzieji, wzywające do walki z innowiercami.

[edytuj] Przypisy

1. ↑ Jadwiga Andegaweńska kanonizowana została 8 czerwca 1997 przez papieża Jana Pawła II.

[edytuj] Lata 1454-1795 – okres I Rzeczypospolitej

• 1454
  • 10 lutego – koronacja Elżbiety Rakuszanki, żony Kazimierza IV Jagiellończyka.
  • 6 marca – ogłoszenie przez króla Kazimierza IV Jagiellończyka aktu inkorporacji Prus. Początek wojny trzynastoletniej.
  • Kazimierz Jagiellończyk wydał przywilej cerekwicko-nieszawski. (I Rzeczpospolita)
  • Pożar w Krakowie.
• 1455 – Wielki pożar w Krakowie.
• 1456 – Zbigniew Oleśnicki ufundował bursę Jeruzalem.
• 1457
  • 21 września – Urodziła się Jadwiga Jagiellonka, królewna polska i księżniczka litewska, księżna bawarska.
  • Kazimierz Jagiellończyk zabronił kupcom polskim i ruskim omijania Krakowa, a kupcom norymberskim i innym obcym handlowania w Krakowie poza jarmarkami.
• 1461 – Zamordowanie szlachcica Andrzeja Tęczyńskiego przez mieszczan krakowskich.
• 1462 – Pożar w Krakowie. Ogień strawił część Collegium Maius gdzie mieściła się Stuba Communis (Izba Wspólna).
• 1464 – Wobec przygotowywanej krucjaty przeciw Turkom, doszło do wystąpień antyżydowskich.
• 1466 – Zaraza morowa w Krakowie.
• 1467
  • Kazimierz Jagiellończyk ustanowił Jana Długosza wychowawcą swoich synów.
  • Ponowna zaraza w Krakowie. Król Kazimierz Jagiellończyk z królową udali się na Litwę, dzieci królewskie przebywały w klasztorze tynieckim.
  • Powstał tryptyk Trójcy Świętej w katedrze wawelskiej.
• 1469 – Jan Thurzo założył hutę miedzi i srebra w podkrakowskiej Mogile.
• 1470
  • Wybuch epidemii w Krakowie.
  • Początek odbudowy części Collegium Maius po pożarze oraz rozbudowy budynków uniwersyteckich. Prace trwały do 1491 r.
• 1472 – Wybuch epidemii w Krakowie.
• 1473
  • Jan Długosz nabył dom, w którym powstała nowa Bursa Kanonistów.
  • Ukazał się pierwszy druk wykonany przez Kaspra Straube "Almanach na rok 1474".
  • Śmierć Jana z Kęt.^[1]
  • Pożar w Krakowie.
• 1475
  • Rada Miejska wykupiła wójtostwo krakowskie, pozostające dotąd – jako dziedziczne – w rękach prywatnych.
  • Wydrukowano pierwszą na ziemiach polskich książkę "Explanatio in psalterium".
  • Szczytowy okres rozwoju Akademii Krakowskiej, trwający do 1525, zwłaszcza dla katedry matematyki i astronomii.
  • Pożar Krakowa – spłonęło ponad 100 domów.
• 1476 – Pożar kościoła św. Franciszka w Krakowie.
• 1477
  • Przybyły z Norymbergii Wit Stwosz (Veit Stoss) stworzył, we współpracy z rzemieślnikami krakowskimi, Ołtarz Mariacki. Prace trwały do 1489 r.
  • Burmistrzem Krakowa został Jan Thurzo – kupiec, przedsiębiorca i patrycjusz z węgierskiego rodu von Bethlemhalva (z Betlanovców).
• 1480
  • Polski historyk Jan Długosz, Filip Kallimach – włoski humanista i pisarz piszący w języku łacińskim, Konrad Celtis – niemiecki humanista, założyli "Sodalitas Litterarum Vistulana" (Nadwiślańskie Towarzystwo Literackie), pierwsze w Polsce towarzystwo literackie.
  • Wybuch epidemii.
• 1482
  • Wybuch epidemii.
  • 18 lipca – zmarł Szymon z Lipnicy, który w czasie epidemii pomagał dotkniętym chorobą. W wyniku tego wkrótce sam zachorował i zmarł.^[2]
• 1483 – Szwajpolt Fiol założył drukarnię, w której po raz pierwszy na świecie drukowano cyrylicą (były to księgi liturgiczne w języku cerkiewnosłowiańskim).
• 1485 – Gmina żydowska wyrzekła się uprawiania handlu i pośrednictwa w Krakowie, z wyjątkiem sprzedaży rzeczy zastawionych.
• 1489 – Adam z Bochynia, lekarz, humanista, profesor Akademii Krakowskiej, opublikował pracę przyrodniczą i medyczną "Fundamentum scienciae nobilissimae secretorum naturae".
• 1491
  • W Krakowie rozpoczął studia Mikołaj Kopernik.
  • Na zebraniu doktorów i magistrów uchwalono, że studenci mają mieszkać w bursach, a nie w kwaterach mieszczan.
• 1492
  • 7 czerwca – w Grodnie zmarł Kazimierz Jagiellończyk.
  • Pogrzeb Kazimierza Jagiellończyka na Wawelu.
  • 23 września – koronacja Jana Olbrachta na króla Polski, którą poprowadził arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski Zbigniew Oleśnicki.
  • Ponowny pożar budynku Collegium Maius.
• 1493
  • Hartmann Schedler wydał w Norymberdze "Chronicon mundi" (Kroniki świata) z widokami miast europejskich, między innymi pierwszym najstarszym znanym widokiem miasta Krakowa.
  • Król Jan Olbracht potwierdził prawa miejskie Krakowa.
  • Zmarł Marcin Bylica, astronom, astrolog i lekarz.
• 1494
  • W murze Collegium Maius odkryto skarb: monety, pierścienie i inne kosztowności.
  • Dekretem króla Jana I Olbrachta Żydzi zamieszkujący rejon placu Szczepańskiego zostali przesiedleni do wschodniej części miasta Kazimierz.
  • Wybuchł pożar w Krakowie, ogień strawił 8 ulic.
• 1495
  • Mikołaj Kopernik ukończył studia na Uniwersytecie Krakowskim.
  • Zmarł Wojciech Brudzewski, astronom, filozof, matematyk, profesor Akademii Krakowskiej. Jego uczniem był prawdopodobnie Mikołaj Kopernik.
  • Pogrom Żydów, jakiego dopuścili się zebrani w Krakowie uczestnicy krucjaty antytureckiej, spowodował usuwanie się ludności żydowskiej do Kazimierza.
  • Pierwszy przypadek choroby wenerycznej.
• 1496 – Wybuch epidemii.
• 1497
  • Wybuch epidemii.
  • Na kopcu Krakusa odbyły się tajemne obrzędy zaduszek wiosennych, z ucztą pogrzebową i paleniem ogni. Praktyki te krytykowane były w "Kazaniach trzemieśniańskich" Michała z Żarnowca.
• 1498 – Na przedpolu Bramy Floriańskiej wzniesiony został Barbakan – najpotężniejsze umocnienie Krakowa.
• 1499
  • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 10 000.
  • Pożar zamku wawelskiego.
  • W Krakowie sejm.
• 1500 – Początek przebudowy zamku wawelskiego w stylu renesansowym zamku, po ogromnych zniszczeniach spowodowanych pożarem.
• 1501
  • Przybył do Krakowa Franciszek Florentczyk, sprowadzony do przebudowy zamku wawelskiego.
  • 17 czerwca – w Toruniu zmarł Jan I Olbracht.
  • Pogrzeb w katedrze wawelskiej Jana I Olbrachta.
  • 12 grudnia – koronacja Aleksandra Jagiellończyka na Wawelu przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski kardynała Fryderyka Jagiellończyka.
• 1503
  • Kasper Hochfeder założył pierwszą stałą drukarnię.
  • Ukazał się najstarszy krakowski druk Kaspra Hochfedera.
• 1505
  • Piorun uderzył w wieżę zamku wawelskiego zwaną Lubranką.
  • Powstał Kodeks Baltazara Behema.
  • Wybuch epidemii w Krakowie. Epidemia powtarzała się co roku aż do 1508.
  • Utworzenie instytucji lekarza miejskiego w Krakowie.
• 1506
  • 27 stycznia – drukarnia Jana Hallera wydrukowała Statut Łaskiego, zawierający m.in. tekst Bogurodzicy. Status został rozesłany do wszystkich sądów polskich, stał się fundamentalnym źródłem prawa aż do rozbiorów.
  • 19 sierpnia – w Wilnie zmarł Aleksander Jagiellończyk.
• 1507
  • 24 stycznia – koronacja Zygmunta I Starego przez arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski Andrzeja Boryszewskiego.
  • 11 lutego – zmarł w Krakowie Jan z Głogowa, astronom, matematyk i filozof scholastyczny, przedstawiciel przyrodoznawczego nurtu albertyzmu.
  • Zostało opublikowane dzieło filozoficzne Adama z Bochynia, w którym jako niekonwencjonalny myśliciel wysunął hipotezę nieśmiertelności ludzkości jako gatunku.
• 1512
  • 8 lutego – koronacja Barbary Zápolya, pierwszej żony Zygmunta I Starego.
  • Wybuch epidemii.
• 1513 – Drukarnia Floriana Unglera wydrukowała pierwszą książkę w języku polskim "Raj duszny", autorstwa Biernata z Lublina.
• 1514 – Triumfalny wjazd do miasta, kniazia, hetmana wielkiego litewskiego, Konstantego Ostrogskiego po zwycięstwie nad Moskwą.
• 1515
  • Na zamku wawelskim rozpoczął obrady sejm walny.
  • Wybuch zarazy.
• 1517
  • Powstała drukarnia Hieronima Wietora.
  • Na Rynku odbył się turniej rycerski, w obecności króla Zygmunta Starego i posła cesarskiego, po którym przyjmowano monarchę na ratuszu.
  • Wybuch epidemii.
• 1518
  • 18 kwietnia – koronacja księżniczki mediolańskiej Bony Sforzy, na królową Polski i jej zaślubiny z Zygmuntem I Starym w katedrze wawelskiej.
  • Król Zygmunt Stary zezwolił zamieszkać w Polsce emigrantom żydowskim wygnanym z miast czeskich i morawskich. Osiedlali się oni licznie w Kazimierzu.
• 1519 – Wybuch epidemii.
• 1520 – Na Akademii Krakowskiej odbył się pierwszy wykład z języka greckiego.
• 1521
  • 9 lipca – na wieży katedralnej zawieszono dzwon Zygmunta. Według legendy, dzwon ten został odlany z dział zdobytych w bitwie pod Orszą. Głos tego dzwonu towarzyszy odtąd doniosłym wydarzeniom.
  • Powstała instytucja kontrolna złożona z 32 mężów, a od 1548 z 40 osób, mająca za zadanie łagodzenia konfliktów między patrycjatem a pospólstwem Krakowa.
• 1522 – w Krakowie odbył się pierwszy proces przeciw luteranom.
• 1523
  • 8 września – zmarł Maciej Miechowita, wielokrotny rektor Akademii Krakowskiej, lekarz, historyk, geograf.
  • Wybuch epidemii w Krakowie.
• 1525
  • 10 kwietnia – koniec wojny z zakonem krzyżackim, książę pruski Albrecht Hohenzollern złożył na Rynku krakowskim hołd lenny królowi Zygmuntowi Staremu.
  • Pierwsze przejawy działalności reformatorskiej wśród rzemieślników Krakowa.
  • Wybuch epidemii w Krakowie.
• 1526 – Dwukrotna epidemia w Krakowie.
• 1528
  • Pożar kościoła św. Ducha, należącego do zakonu duchaków. Pożar strawił również pobliskie zabudowania.
  • Na uniwersytecie odbyły się pierwsze wykłady z prawa rzymskiego i języka hebrajskiego, do tej pory wykładano tylko prawo kanoniczne.
• 1530
  • 20 lutego – Arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski Jan Łaski koronował dziesięcioletniego Zygmunta Augusta, vivente rege, na króla Polski w katedrze wawelskiej.
  • Zmarł Jan ze Stobnicy, astronom i geograf, autor globusa z zaznaczoną Ameryką.
  • Powstała pierwsza w Europie Środkowej żydowska, drukarnia Haliczów. Drukowano w niej książki po hebrajsku i w jidysz.
• 1533
  • Ukończono kaplicę Zygmuntowską na Wawelu, według projektu Bartłomieja Berrecciego.
• 1534
  • Zakaz królewski studiowania w niektórych miastach niemieckich objętych luteranizmem.
  • Drukarnia Haliczów wydrukowała przetłumaczony na jidysz, Nowy Testament.
  • Katastrofalny wylew Wisły w Krakowie.
  • 9 listopada – zmarł Michał Wrocławczyk, profesor Akademii Krakowskiej, filozof, astronom i matematyk. Jego wykładów słuchał prawdopodobnie Mikołaj Kopernik.
• 1535
  • Zygmunt I Stary nadał szlachectwo wszystkim profesorom i doktorom Akademii Krakowskiej, którzy przez 20 lat prowadzili zajęcia.
  • Kościół św. Anny podniesiony został do godności kolegiaty.
  • Just Ludwik Decjusz wybudował renesansowy pałacyk znajdujący się na terenie Woli Justowskiej, zwany Willą Decjusza.
  • Powstał Park Decjusza.
• 1536
  • Zmarł Marcin Biem z Olkusza, profesor Akademii Krakowskiej, astronom i matematyk, reformator kalendarza.
  • Na uniwersytecie został zreformowany wydział filozoficzny, filozofia chrześcijańska, a właściwie katolicka, stała się podstawą wykładów.
  • Pożar zamku królewskiego na Wawelu.
• 1537
  • Ponowny pożar zamku królewskiego na Wawelu.
  • Zmarł Bartolommeo Berrecci, królewski architekt i rzeźbiarz, autor projektu kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.
• 1539
  • Wyrokiem sądu biskupiego, spalono na stosie oskarżoną o herezję, Katarzynę Melcherową.
  • Pożar Kleparza.
• 1540 – Zygmunt Stary ufundował kapelę Rorantystów.
• 1541 – Zmarł Stanisław Samostrzelnik, malarz epoki renesansu, autor wielu malowideł ściennych, cysters.
• 1542 – Do Kazimierza napłynęła kolejna po 1518 fala wypędzonych z Pragi emigrantów żydowskich.
• 1543
  • 8 maja – koronacja Elżbiety Habsburżanki, pierwszej żony Zygmunta II Augusta.
  • Wybuch epidemii w Krakowie.
  • W Krakowie wydane zostały dzieła: Mikołaja Reja – "Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem i Plebanem", Stanisława Orzechowskiego – "Fidelis subditus", Andrzeja Frycza Modrzewskiego – "O karze mężobójstwa".
• 1546 – Andrzej Trzecieski, jeden z tłumaczy Biblii Brzeskiej, założył kółko różnowiercze.
• 1547 – Na Prądniku Białym biskup krakowski Samuel Maciejowski zbudował pałac stanowiący letnią rezydencje biskupów krakowskich.
• 1548
  • 1 kwietnia – w Krakowie zmarł Zygmunt I Stary.
  • Na Wawelu odbył się pogrzeb króla Zygmunta Starego, królem Polski został Zygmunt II August, ostatni król z dynastii Jagiellonów.
  • Zygmunt August zakupił pierwsze z flamandzkich arrasów. Królewska kolekcja gobelinów tworzona była do roku 1553.
• 1549
  • Rozruchy studenckie spowodowane śmiercią jednego ze scholarów, spory między scholarami a strażą miejską i demonstracyjne wyjście żaków z Krakowa.^[3]
  • Wykonano karę śmierci na dziewczynie lekkich obyczajów, która zabiła matkę. Najpierw była "kleszczami targana", potem zaś zaszyto ją w worku razem z psem i kotem i utopiono.
  • Pożar części zamku królewskiego na Wawelu.
• 1550
  • 4 grudnia – koronacja Barbary Radziwiłłówny, drugiej żony Zygmunta II Augusta.
  • Włoch Franciszek Stankar, wykładowca języka hebrajskiego na Akademii Krakowskiej, został aresztowany i osadzony w więzieniu na zamku Lipowieckim za szerzenie poglądów heretyckich.
• 1551
  • 8 maja – zmarła królowa Polski Barbara Radziwiłłówna.
  • Według tradycji mistrz czarnoksięstwa Twardowski wywołał na zamku wawelskim ducha zmarłej królowej Barbary Radziwiłłówny i ukazał go królowi.
  • W Krakowie ukazało się dzieło Andrzeja Frycza Modrzewskiego "De Republica emendanda" (O poprawie Rzeczypospolitej) oraz "Kronika wszystkiego świata" Marcina Bielskiego.
  • Konrad Krupka został pozwany przed sąd przez biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego. Pozwany został oskarżony o organizowanie nabożeństw, podawanie komunii pod dwoma postaciami i demoralizowanie otoczenia.
  • Zaraza w miastach Kraków i Kazimierz. Epidemia trwała do 1552 r.
• 1552
  • Pierwsze w Krakowie jawne nabożeństwo ewangelickie, zorganizowane przez syna Justa Decjusza w willi ojca na Woli Justowskiej.
  • Rozpoczął swą działalność w Krakowie Grzegorz Paweł z Brzezin, pisarz i teolog ariański, jeden z głównych twórców i propagatorów radykalnego nurtu braci polskich. Działał w mieście do roku 1561.
  • Wykładowca Akademii Krakowskiej Franciszek Stankar, po ucieczce z więzienia, wydał dzieło o reformie kościoła w Polsce.
• 1553
  • 30 czerwca – koronacja Katarzyny Habsburżanki, trzeciej żony Zygmunta II Augusta.
  • Powiększenie obszaru miasta żydowskiego na Kazimierzu, o tereny odkupione od chrześcijan.
  • Na Kazimierzu powstał najstarszy istniejący do dziś w Krakowie cmentarz żydowski Remuh.
• 1554 – Szczyt produkcji materiałów budowlanych w cegielniach miejskich Krakowa wyprodukowano 383.000 cegieł, 11.500 dachówki okrągłej, 9.000 dachówki szerokiej oraz 59.000 płyt posadzkowych.
• 1555
  • Powstał pierwszy zbór ewangelicki.
  • Pożar zniszczył znaczną część Sukiennic w Krakowie.
• 1556
  • 1 lutego – królowa Bona Sforza opuściła Kraków i udała się do dziedzicznego księstwa Bari we Włoszech.
  • Pożar części zamku królewskiego i wieży ratuszowej w Krakowie.
  • Odbudowa spalonych Sukiennic w Krakowie przez Jana Marię Padovano.
  • Powstała drukarnia innowiercza Macieja Wirzbięty.
  • Jerzy Izrael minister braci czeskich wizytował miasto Kraków.
• 1557
  • 19 października – rozruchy na pogrzebie innowierczyni Filipowskiej i kontrdemonstracja różnowiercza w Krakowie.
  • Pożar części miasta żydowskiego wraz z drewnianą wówczas synagogą Remuh.