Bitwa o Bir Hakeim

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić: Język wywodu, np. "Niestety, spektakularne i poniżające dla Niemców i Włochów zwycięstwo w II Bitwie pod El Alamein" - przecież Niemcy i Włosi ponieśli klęskę. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Bitwa o Bir Hakeim II wojna światowa w Afryce
Mapa przedstawiająca położenie Bir Hakeim w stosunku do pozostałych miejsc bitew
Data	26 maja-11 czerwca 1942
Miejsce	Twierdza Bir Hakeim i okolice, Libia
Wynik	zwycięstwo Osi
Przyczyna	dążenie do zaatakowania skrzydła brytyjskiej 8 Armii.
Terytorium	Afryka Północno-Wschodnia
Strony konfliktu Wolna Francja Wielka Brytania III Rzesza Włochy Dowódcy Marie Pierre Kœnig Erwin Rommel Siły 3 703 żołnierzy 45 000 żołnierzy Straty 140 zabitych 229 rannych 841 wziętych do niewoli 40 zaginionych 3 300 zabitych lub rannych 277 wziętych do niewoli 51 czołgów 58 samolotów 10 pojazdów i dział[1]

Włoski czołg M13, który brał udział w bitwie o Bir Hakeim

Armata Canon de 75 mle 1897, wykorzystywana przez Francuzów w bitwie o Bir Hakeim

Bren Carrier - brytyjski pojazd, którego używała 1 Dywizja Wolnych Francuzów

Bitwa o Bir Hakeim (inaczej Bir Hacheim, czytaj "Bir Hakaj") – bitwa stoczona w dniach od 26 maja do 11 czerwca 1942 pomiędzy siłami państw Osi, a broniącą się w forcie Bir Hakeim na Pustyni Libijskiej 1 Dywizją Wolnych Francuzów.

Dzięki wytrwałej obronie Francuzów, niemiecka ofensywa została opóźniona, a brytyjska 8 Armia zyskała czas potrzebny na przegrupowanie, co pozwoliło jej zatrzymać siły Osi w pierwszej bitwie pod El Alamein.

[edytuj] Okoliczności

Na początku 1942 roku, po przegranej w Cyrenajce, brytyjska 8 Armia została zmuszona do odwrotu. Nie mogła stawić czoła wojskom Osi zdążających w stronę ważnego taktycznie i strategicznie Tobruku.

Przygotowując uderzenie Erwin Rommel miał do dyspozycji kilka źródeł wywiadowczych: Abwehra zdołała złamać brytyjski szyfr dyplomatyczny i była zdolna odczytywać depesze do placówek USA w regionie. Udało się również umieścić w Kairze szpiega Johannesa Epplera, oraz prowadzić nasłuch radiowy łączności armii brytyjskiej. Rommel miał zaledwie 90 000 ludzi i 575 czołgów, podczas gdy Brytyjczycy dysponowali 100 000 żołnierzy i 994 czołgami, ale inicjatywa była w jego ręku, a żołnierze Afrika Korps mieli doświadczenie w walkach pustynnych. Poza tym, niemiecki sprzęt, choć nieliczny, był znacznie lepszy od brytyjskiego. Plan Erwina zakładał marsz na południe, obejście lewego skrzydła brytyjskiego i - zawróciwszy na jego tyłach na północ - uderzenie na 8 Armię gen. Ritchiego przecinając ją na pół. 26 maja Rommel zaatakował mając nadzieję na szybkie dotarcie do stolicy Egiptu.

Lewe skrzydło wojsk Osi, składające się z 10. i 21. korpusów włoskich (dywizje piechoty "Sabratha", "Trento", "Brescia" i "Pavia") oraz niemieckiej 150. dywizji piechoty, przypuściło frontalny atak na Gazalę, położoną na samym brzegu morza kilkadziesiąt kilometrów przed Tobrukiem, z zamiarem zepchnięcia w tył większości sił brytyjskich. W tym samym czasie na południe, wzdłuż linii frontu, ruszyło pięć najlepszych dywizji Rommla: niemieckie 15. pancerna, 21. pancerna, 90. piechoty oraz włoskie - pancerna "Ariete" i zmotoryzowana "Trieste" - z zamiarem obejścia linii frontu (której ostatnim bastionem na południu był fort Bir Hakeim) i wzięcia w kleszcze sił brytyjskich. Lis Pustyni miał nadzieję, że ten manewr pozwoli mu na szybkie zdobycie Tobruku i niepowstrzymany marsz na Egipt. Generał Ritchie, dowódca 8 Armii brytyjskiej, był przekonany, że główny atak niemiecki pójdzie na Tobruk, w związku z czym rozmieścił przeważającą część swoich sił - cztery dywizje i dwie brygady - naprzeciw dwóch dywizji włoskich. W ten sposób tylko dwie dywizje i trzy brygady (w tym francuska w Bir Hakeim) osłaniały jego lewą flankę.

[edytuj] Przebieg bitwy

Rommel zdecydował się na zajęcie Bir Hakeim, którą Niemcy określali jako cierń w boku (niem. Dorn im Flaische)^[2]. Informator Johanes Eppler działający na terenie Kairu przekazał Rommlowi, że do twierdzy dotarł brytyjski konwój 50 ciężarówek z zaopatrzeniem, które było bardzo potrzebne Niemcom i Włochom^[2].

Szturm rozpoczął się 2 czerwca. Początkowo wysłano do walki dość silną, niemiecką grupę szturmową Woltz(z zachodu)i włoską dywizja "Ariette"(ze wschodu).

Dowódcy wojsk Osi uważali, że obrońcy Bir Hakeim poddadzą się w ciągu kilku dni. Okazało się jednak, że ich opór był wyjątkowo zaciekły. Z pomocą Francuzom przyszły samoloty RAF-u. Zostały zniszczone 76 z nich, przy stratach 58 maszyn Luftwaffe^[3]. Sztukasy bombardowały twierdzę przed długi czas, ale odnosząc znacznie mniejsze sukcesy, niż to bywało w początkowym okresie wojny.

5 czerwca, po udanych szturmach na wschód od Bir Hakeim(m. in. zajęcie dwóch punktów oporu na linii Gazali - Most Rycerza i Sidi Muftag), Erwin Rommel chciał dać szansę obrońcom. Zaproponował Kœnigowi kapitulację i zapewnił dobre warunki w niewoli. Francuzi odrzucili jednak propozycję. Erwin odebrał to jak obrazę^[4].

8 czerwca do walki włączyła się 1. Brygada Kamfgruppe "Khiel". Jednego dnia straciła 6 z 11 swoich czołgów.

Rankiem 10 czerwca przyłączył się 115. pułk grenadierów pancernych. Jej zadaniem było podjechać możliwie najbliżej fortu i tam zaczaić się na patrol, a potem wziąć go do niewoli. Udało się to, ale jeden z Francuzów zdążył krzyknąć. W forcie podniesiono alarm, ogień otworzyła artyleria i żołnierze z bronią przeciwpancerną. Grupa niemieckich czołgów wykonała już swoje zadanie, a więc rozpoczęła odwrót, podczas którego straciła 6 z 11 czołgów. Jej dowódca zdążył jednak zauważyć, że opór obrońców był już znacznie słabszy. Poinformował o tym samego Erwina Rommla. Podczas przesłuchania jeńców okazało się zaś, że obrońcy twierdzy chcą przełamać pierścień okrążenia.

11 czerwca przesunięto większe siły do spodziewanego sektora przebicia się Francuzów. Znalazło się tam m. in. 6 nowych karabinów maszynowych MG 42. Francuzi przypuścili atak tak nagły i zaciekły, ze Niemcy nie dali rady wszystkich powstrzymać. Wydostali się, wraz z głównodowodzącym Kœnigiem, który stracił na chwilę przytomność i został trafiony w nogę^[4].

[edytuj] Skład sił obu stron bitwy i ustawienie jednostek na początku starcia

Siły aliantów:

• 2 Batalion z 1 Dywizji Wolnych Francuzów należący do 13 Półbrygady Legii Cudzoziemskiej
• 3 Batalion z 1 Dywizji Wolnych Francuzów należący do 13 Półbrygady Legii Cudzoziemskiej
• Batalion płk. Roux

Siły państw Osi:

• 135 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej.
• 33 Dywizjon Niszczycieli Czołgów
• 15 Dywizja Pancerna
• 3 Dywizjon Rozpoznawczy

Fort Francuzów ochraniały wysokie zasieki z drutu kolczastego, pola minowe i zapory przeciwczołgowe. Jedynym wejściem do środka była mosiężna brama otwierana przez skomplikowany mechanizm. Same mury były zbudowane bardzo trwałego materiału, niewrażliwego na ostrzał. Sprawiało to, że do twierdzy właściwie żadnym sposobem nie można było się dostać.

Największym problemem Francuzów była zła sytuacja zaopatrzeniowa. Fort był okrążony, a więc amunicja, pokarm, ani woda nie mogły doń dotrzeć. O ile z z pierwszym z wymienionych czynników nie było większych problemów, o tyle pokarmu i wody było zbyt mało, aby fort mógł utrzymać się długo. Pod koniec bitwy więcej żołnierzy zginęło z powodu wycieńczenia, niż od wrogich kul.

Niemcy i Włosi mieli gorszą pozycję. Stali na pustyni, na której znajdowało się niewiele wydm czy innych osłon. Mogli jedynie okopać się workami z paskiem. Ich sytuacja zaopatrzeniowa była dobra. Straty były stale nadrabiane regularnie nadchodzącymi posiłkami.

[edytuj] Późniejsze losy walczących w bitwie i dalsza ofensywa

Bitwa o Bir Hakeim pokazała, że choć Francuzi posiadali gorszy sprzęt i cierpieli na brak zaopatrzenia, to dobra pozycja i wola walki sprawiły, że wytrwali bardzo długo. Erwin Rommel choć zdobył twierdzę, to jego zwycięstwo było tylko cząstkowe. Stracił czas, poniósł ogromne straty i - co najważniejsze - nie zapobiegł przełamaniu okrążenia i nie wziął do niewoli Kœniga.

Dzięki wytrwałości obrońców Bir Hakeim brytyjska 8 Armia zyskała czas na przegrupowanie i uzupełnienie strat. Jak się okazało pod El Alamein, było to kluczem w pokonaniu Afrika Korps. Niestety, spektakularne i poniżające dla Niemców i Włochów zwycięstwo w II Bitwie pod El Alamein przysłoniło zasługi Francuzów w Bir Hakeim. Bitwa ta jest bisiaj bardzo mało znana i słabo udokumentowana(wykonano podczas niej niewiele zdjęć)

Niedługo po bitwie o Bir Hakeim cała Libia została zajęta przez państwa Osi. Także Tobruk znalazł sie w rękach Erwina Rommla. Wkrótce stało się tak także z połową Egiptu. Utrata Kairu i Kanału Sueskiego przez Brytyjczyków stała bardzo prawdopodobna. Gdyby tak się stało, Niemcy mogliby pójść przez Palestynę, Syrię i Irak, przejmując jego pola naftowe, a w dalszej konsekwencji weszliby do Iranu, co pozwoliłoby uderzyć od tyłu na Rosjan. Oznaczałoby to przybliżenie ostatecznego zwycięstwa III Rzeszy w II wojnie światowej.

Winston Churchill ocenił hańbiące przejęcie Libii tymi słowami:

Erwin Rommel opisywał w swoim pamiętniku bitwę o Bir Hakeim w ten sposób:

Za dotarcie do granicy z Egiptem został awansowany na Feldmarszałka, ale w konsekwencji dalszych działań przegrał wojnę w Afryce w 1943 roku, nie udało mu się też odeprzeć aliantów w Normandii. Zmarł w 1944 roku, popełniając samobójstwo, do czego został zmuszony w spisku zaplanowanym przez Adolfa Hitlera.

Marie Pierre Kœnig po wygranej Aliantów w północnej Afryce przewodził powstaniem Francuskiego Ruchu Oporu w Paryżu i kontynuował karierę wojskową po zakończeniu wojny. W roku 1954 został ministrem obrony narodowej Francji. Zmarł w 1970 roku.

[edytuj] Kultura masowa

Bitwa o Bir Hakeim pierwszy raz wystąpiła w grze Codename: Panzers Faza Druga(w przedostatniej misji kampanii Osi), gdzie jest szturmowana i zdobyta przez oficerów Hansa von Gröbla i Daria de Angelisa.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Jacek Solarz, Afryka 1942, Warszawa 2000, ISBN 83-7219-086-0
• Simon Goodenough, War maps, Martin Press 1982, ISBN 0-312-85584-2