Bezwzględna przyczyna odwoławcza

Bezwzględna przyczyna odwoławcza definiowana jest w literaturze prawniczej jako uchybienie, które wywołuje następstwa procesowe zawsze, bez względu na to, czy było treścią zarzutu strony^[1].

Kodeks postępowania karnego z 1997 roku stanowi, że bezwzględne przyczyny odwoławczą zachodzą, jeżeli:

„

1) w wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna do orzekania bądź podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40^[2],

2) sąd był nienależycie obsadzony lub którykolwiek z jego członków nie był obecny na całej rozprawie,

3) sąd powszechny orzekł w sprawie nienależącej do właściwości sądu szczególnego albo sąd szczególny orzekł w sprawie nienależącej do właściwości sądu powszechnego,

4) sąd niższego rzędu orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu wyższego rzędu,

5) orzeczono karę, środek karny lub środek zabezpieczający nieznane ustawie,

6) zapadło z naruszeniem zasady większości głosów lub nie zostało podpisane przez którąkolwiek z osób biorących udział w jego wydaniu,

7) zachodzi sprzeczność w treści orzeczenia, uniemożliwiająca jego wykonanie,

8) zostało wydane pomimo to, że postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby została już prawomocnie zakończone

”

— Kodeks postępowania karnego art. 439 § 1 pkt 1-8

Tylko na korzyść oskarżonego, a więc z zakazem reformationis in peius, można uchylić wyrok z następujących bezwzględnych przyczyn odwoławczych, jeżeli:

oskarżony zmarł,
nastąpiło przedawnienie karalności,
sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych,
brak zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie,
występuje inna okoliczność wyłączająca ściganie,
oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w przypadku, gdy zachodziła tzw. obrona obligatoryjna,
obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy,
sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność była obowiązkowa.

Bezwzględną przyczyną odwoławczą jest także rażąca niesprawiedliwość.

„	Jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono zmianie na korzyść oskarżonego albo uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.	”
*— Kodeks postępowania karnego art. 440*

Inną jest błędna kwalifikacja prawna, którą sąd odwoławczy poprawia, jednak bez dokonywania zmian w ustaleniach faktycznych. Jeżeli wniesiono środek odwoławczy na niekorzyść oskarżonego, nie obowiązuje zakaz reformationis in peius. Zastrzeżenia tego nie uwzględniał kodeks postępowania karnego z 1969 roku.