Bazylika archikatedralna św. Jakuba w Szczecinie

Bazylika archikatedralna w Szczecinie nr rej. 10 z dnia 12.06.1954

Data budowy	XIII wiek
Wyznanie	katolicyzm
Rodzaj	bazylika mniejsza, archikatedra
Wezwanie	św. Jakuba
Budulec	cegła
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Katedra przed rekonstrukcją wieży

Nawa główna Katedry

Katedra (podczas rekonstrukcji wieży)

**Historia kościoła pw. św. Jakuba**
Okres	Wydarzenie
1187 r.	Wzniesienie pierwszego kościoła (najprawdopodobniej drewnianego) w miejscu gdzie dziś stoi bazylika katedralna. Konsekracji dokonuje ówczesny biskup kamieński Zygfryd. Jest to trzecia z kolei świątynia chrześcijańska w mieście Szczecinie. Za fundatora uważa się bogatego mieszczanina Beringera z Bambergu, który prawdopodobnie traktował nową świątynię jako wotum za dzieło misyjne ewangelizacji Pomorza, dokonane przez jego słynnego rodaka - Ottona z Bambergu, zwanego "apostołem Pomorza".
druga połowa XIII w.	Powstaje trzynawowa, bezprzyporowa, gotycka, ceglana bazylika o szerokości 25 m, długości 30 m i wysokości naw bocznych 8,5 m. Kościół posiada pięcioboczne prezbiterium z ambitem obok którego znajduje się wolnostojąca kaplica. U drugiego krańca korpusu nawowego powstają dwie wieże.
1370 - 1387 r.	Gruntowna przebudowa części wschodniej świątyni polegająca na podwyższeniu naw bocznych w części prezbiterialnej i stworzeniu w ten sposób układu halowego. Pomiędzy wciągniętymi do wnętrza przyporami (szkarpami) powstaje rząd kaplic.
pierwsza połowa XV w	Przebudowa południowej ściany korpusu nawowego pod kierunkiem Henryka Brunsberga. Ściana ta otrzymuje bardzo dekoracyjny wygląd (widoczny do dnia dzisiejszego) z licznymi lizenami, wimpergami i płycinami bogato zdobionymi glazurowanymi kształtkami.
1456 r.	Zawalenie się (z nieznanych przyczyn) wieży południowej i zniszczenie zachodniej części korpusu nawowego.
druga połowa XV w.	Odbudowa korpusu nawowego w układzie halowym (w nawiązaniu do istniejącego już halowego prezbiterium) oraz budowa jednej centralnej wieży (w miejsce istniejących poprzednio dwóch), pod kierunkiem mistrza Jana Benecke zakończona w 1503 r.
1534 r.	Kościół staje się świątynią protestancką na mocy decyzji Sejmiku Trzebiatowskiego.
1677 r.	Pożar kościoła spowodowany ostrzałem artyleryjskim podczas oblężenia miasta przez wojska brandenburskie. Zniszczeniu ulega wieża, sklepienia korpusu oraz część gotyckiego wyposażenia katedry.
XVII/XVIII w.	Odbudowa katedry po pożarze oraz wyposażanie wnętrza w nowe barokowe sprzęty (w 1711 r. powstaje nowy, ogromny - sięgający niemal do sklepienia - ołtarz główny projektu Erharda Löfflera).
1892 r.	Rozpoczęcie generalnej renowacji świątyni. W jej ramach powstaje (1894 r.) nowy, smukły hełm wieńczący katedralną wieżę o wysokości 119 m, kościół wyposażony zostaje w instalację elektryczną i grzewczą. W trakcie prac dochodzi do katastrofy budowlanej - zawaleniu ulega dobudowywany hełm wieży.
1944 r.	W wyniku bombardowania katedra ulega bardzo poważnemu uszkodzeniu (całkowicie zniszczony dach korpusu nawowego i hełm wieży oraz północna elewacja budowli). Ucierpiało bardzo również wyposażenie budowli.
1947 - 1949 r.	Tymczasowe zabezpieczenie kościoła przed dalszą destrukcją polegające na przykryciu prezbiterium sklepieniem i wzniesieniu ściany oddzielającej go od praktycznie nieistniejącego korpusu nawowego.
1972-74 t.	Odbudowa katedry. Do podjęcia decyzji o odbudowie przyczyniło się zwłaszcza przekazanie świątyni na własność Kościołowi oraz decyzja papieża Pawła VI o powołaniu w dniu 28.06.1972 diecezji szczecińsko-kamieńskiej. Autorami projektu odbudowy zostali szczecińscy architekci: Stanisław Latour i Adam Szymski. Projekt zakładał odbudowę świątyni w jej historycznym kształcie, za wyjątkiem elewacji północnej, której nadano nowoczesną formę. Z powodu poważnego naruszenia murów wieży, nie zdecydowano się na odbudowę wieńczącej jej hełmu.
1983 r.	Papież Jan Paweł II podnosi kościół do rangi bazyliki mniejszej.
2008 r.	Katedra wzbogaca się o nowe organy oraz wysokie zwieńczenie wieży, na której szczycie powstaje punkt widokowy.

Spis treści

[edytuj] Najnowsze wydarzenia w dziejach katedry

W 2007 rozpoczęła się rekonstrukcja wieży w celu przywrócenia jej dawnej sylwetki. 12 stycznia 2008 na wieży postawiono strzelisty hełm [zdjęcie] , w którym mają znaleźć się punkty widokowe. Po rekonstrukcji wieży katedra mierzy 110,18 m i jest najwyższym budynkiem w Szczecinie oraz drugą co do wysokości świątynią w Polsce (po bazylice w Licheniu – 141,5 m).

15 czerwca 2008 uroczyście poświęcone zostały nowe organy. Mają one 66 głosów i składają się z 4743 piszczałek (o wysokości od 11 milimetrów do 10 m), w tym 183 trąbki hiszpańskie. Cały instrument o wysokości 10 m waży 36 ton. Specjalnie na tę uroczystość skomponowane zostały dwa utwory Lux et veritas (Światło i prawda) Marka Jasińskiego i Ad maiorem Dei gloriam (Na większą chwałę Bożą) Zbigniewa Kozuba.

[edytuj] Ciekawostki

Z największym szczecińskim kościołem związane były znane osoby. Najsłynniejszym organistą ewangelickiego wówczas kościoła św. Jakuba był słynny niemiecki kompozytor romantyczny Carl Loewe, znany szczególnie jako autor wielu pieśni (m.in. Switezmädchen i Frau Twardowska do słów Adama Mickiewicza). Loewe był przez 45 lat (1820-1865) najwybitniejszą postacią życia muzycznego Szczecina i doprowadził do wykonania wielu wybitnych dzieł - m.in. Pasji według św. Mateusza i Pasji według św. Jana Jana Sebastiana Bacha. Poprowadził też tu w 1827 szczecińskie prawykonanie IX Symfonii Ludwiga van Beethovena i światowe prawykonanie uwertury do Snu nocy letniej Felixa Mendelssohna-Bartholdy'ego, napisanej do sztuki Szekspira. Pomnik Loewego stał przed katedrą do 1945 (do dziś ocalał tylko neogotycki cokół, na którym stoi obecnie figura Maryi).

Katedra znajduje się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

W dniu 13.07. 2008 r. prezydent Litwy Valdas Adamkus odsłonił w bazylice katedralnej tablicę poświęconą litewskim lotnikom: S. Dariusowi i S. Girenasowi, których samolot w dniu 17 lipca 1933 roku rozbił się koło wsi Pszczelnik podczas rekordowego przelotu (bez międzylądowań) na trasie Nowy Jork - Kowno. W katastrofie obaj piloci ponieśli śmierć. [zdjęcie z uroczystości]

[edytuj] Zwiedzanie

Prezbiterium - ołtarz główny (tryptyk)

[edytuj] Prezbiterium

Na podwyższonej przestrzeni w centralnym miejscu znajduje się czworoboczny ołtarz [zdjęcie]. Ufundowany został na dziesięciolecie istnienia diecezji szczecińsko-kamieńskiej w 1982 r. Jego boki ozdabiają płaskorzeźby odlane w mosiądzu. Ołtarz i ambonę zaprojektował i wykonał Kazimierz Bieńkowski. Po stronie wschodniej prezbiterium na dwóch filarach zawieszony jest ołtarz - tryptyk. Jest to kompilacja kilku zniszczonych ołtarzy. W szafie wykonanej w 1981 r. umieszczono 18 płaskorzeźb z ok. XV w. Figury pochodzą z Mieszkowic (Matka Boska z Dzieciątkiem), Chojny, Żukowa (dziewięciu apostołów). Trzy figury zostały wykonane współcześnie. Nad ołtarzem umieszczony został późnogotycki krucyfiks z XV / XVI w. z Uznamu, jako Drzewo Życia.

Kaplica Najświętszego Sakramentu (tryptyk)

[edytuj] Kaplica Najświętszego Sakramentu

W kaplicy znajduje się bardzo cenny ołtarz - tryptyk z końca XIV w. Ołtarz trafił do szczecińskiej Katedry z Ciećmierza, jednak pierwotnie znajdował się najprawdopodobniej w klasztorze cysterek na Górze Chełmskiej koło Koszalina. W środkowej części tryptyku przedstawiono scenę Koronacji Maryi (na górze) oraz Pokłonu Trzech Króli (u dołu). Po bokach znajdują się rzeźby czterech świętych niewiast: Agnieszki (z barankiem), Barbary (z wieżą), Katarzyny (z mieczem i kołem) oraz Doroty (z koszykiem z różami). Na skrzydłach tryptyku zamieszczono figury 12 apostołów. Oryginalna polichromia tryptyku nie zachowała się.

Kaplica Chrzcielna (tryptyk)

[edytuj] Kaplica Chrzcielna

Ołtarz (tryptyk) wykonany został w latach 20. XVI wieku w warsztacie Clausa Berga w Lubece. W centrum kompozycji znajduje się Matka Boża z Dzieciątkiem. Nad nią dwa aniołki trzymające koronę. Maryja stoi na sierpie księżyca, co symbolizuje zwycięstwo nad siłami zła i szatana. Obok św. Magdalena i niezidentyfikowany święty. Na skrzydłach tryptyku znajdują się rzeźby 8 świętych, a poniżej (w predelli) współczesne przedstawienia czterech ewangelistów. Poniżej ołtarza zamontowano relikwiarz z relikwiami św. Ottona, podarowanymi w 1974 r przez biskupa Bambergu. W kaplicy znajduje się także zabytkowa, pochodząca z Dobropola, XVII-wieczna chrzcielnica - dzieło artystów Christopcha Schmidta - stolarza i Joachima Sellina - malarza. Chrzcielnica została wykonana w Wolinie. Kaplicę od nawy głównej odgradza ozdobna, barokowa, drewniana przegroda pochodząca z kościoła w Stolcu.

Kaplica Książąt Pomorskich

[edytuj] Kaplica Książąt Pomorskich

W wykonanym współcześnie kamiennym grobowcu spoczęły doczesne szczątki książąt pomorskich. Szczątki te znajdowały się uprzednio w sarkofagach, w krypcie Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. W czasie drugiej wojny światowej krypta uległa zawaleniu, a sarkofagi uszkodzeniu. Po wojnie sarkofagi poddano konserwacji i obecnie można je oglądać w muzeum Zamku Książąt Pomorskich. Nad grobowcem znajduje się obraz epitafijny z około 1600 r. Po obu stronach grobowca podziwiać możemy dwie rzeźby drewniane z XVII w. oraz konsole z motywami czaszek. Przedmioty te pochodzą z dawnego wyposażenia Katedry. W oknie kaplicy zamontowano witraż Ireny Kisielewskiej przedstawiający dziewięciopolowy, paradny herb Gryfitów.

Kaplica Armii Krajowej - Pieta

[edytuj] Kaplica Armii Krajowej

Kaplica poświęcona jest żołnierzom Armii Krajowej oraz uczestnikom powstania warszawskiego. W centrum kaplicy na ścianie południowej znajduje się Pieta - czyli przedstawienie Matki Boskiej trzymającej na kolanach martwego Chrystusa. Rzeźba pochodzi z przełomu XV i XVI w. z Lubniewic. Witraże w kaplicy, będące dziełem Ireny Kisielewskiej, przedstawiają patronów Armii Krajowej: św. Barbarę i św. Jerzego

Kaplica św. Wojciecha - tryptyk

[edytuj] Kaplica św. Wojciecha

Kaplica znajduje się na osi katedry. Wykonana współcześnie szafa tryptyku zawiera pochodzącą z Kościoła Mariackiego w Chojnie, szesnastowieczną figurę Matki Bożej Apokaliptycznej (Maryja stoi na sierpie księżyca, co symbolizuje zwycięstwo nad siłami zła i szatana). Obok - św. Wojciech (atrybut wiosło). Pod ołtarzem znajduje się relikwiarz z relikwiami św. Wojciecha; zaś nad ołtarzem - rzeźba przedstawiająca Michała Archanioła z XVII w., która niegdyś wieńczyła baldachim katedralnej ambony (ambona nie zachowała się). W posadzce kaplicy znajduje się wejście do krypty grzebalnej biskupów szczecińskich. Nad kaplicą - ogromny (powierzchnia 80 m kwadrat.) witraż ufundowany z okazji pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Szczecina.

Kaplica św. Maksymiliana Kolbe

[edytuj] Kaplica św. Maksymiliana Kolbego

Kaplica poświęcona jest ofiarom hitlerowskich obozów zagłady. Rzeźbę świętego (autor: Anna Dopierała Bomba) ustawiono na tle ściany zawierającej nazwy niemieckich obozów koncentracyjnych. Krata oddzielająca kaplicę od nawy nawiązuje do wyglądu ogrodzeń z drutu kolczastego w hitlerowskich obozach zagłady.