Anatman

Anatman (skr. nie-ja, w języku pali anatta) - doktryna buddyjska, według której nie istnieje nic takiego jak trwała dusza, trwałe "ja", czyli hinduski atman.

Budda Siakjamuni głosił tę nauki o "pustości" (Siunjata) zjawisk podczas tzw. drugiego obrotu koła Dharmy. Wcześniej, podczas tzw. pierwszego obrotu nauczał m.in. o reinkarnacji. Pozornie te poglądy są sprzeczne (co ma się ponownie wcielać, skoro nie ma trwałej duszy?), jednak późniejszym komentatorom sutr udało się je pogodzić.

Wg nauk Czittamatry istnieje tylko Umysł (często w tym znaczeniu pisany dużą literą), a wszelkie doświadczanie jest tylko jego manifestacją. Trwała, inherentna tożsamość "ja" według tej doktryny przypomina tylko jedną z "fal na morzu Umysłu" - tymczasowy kształt, które wkrótce rozpływa się w oceanie, jednak powodując zrodzenie ciągu kolejnych fal. Pojedyncza fala nie ma trwałej indywidualności tożsamości (doktryna anatman), lecz jednocześnie nie można powiedzieć, że nic z niej nie zostanie (doktryna reinkarnacji).