narzędzia
1 Dywizja Piechoty Legionów
| 1 Dywizja Piechoty | |
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | 21 lutego 1919 |
| Rozformowanie | 23 września 1939 |
| Nazwa wyróżniająca | Legionów |
| Patron | Marsz. Józef Piłsudski |
| Tradycje | |
| Kontynuacja tradycji | 1 Dywizja Piechoty, I Brygada Legionów |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | gen. Edward Rydz-Śmigły |
| Ostatni | gen. bryg. Wincenty Kowalski |
| Działania zbrojne | |
| wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Ostrów Mazowiecka (formowanie) Wilno (stacjonowanie) |
| Podporządkowanie | Front Litewsko-Białoruski (1919) 3 Armia (1920) 2 Armia (1920/21) Obszar Warowny Wilno (1921-1939) Grupa Operacyjna Wyszków (1939) Front Północny (1939) |
| Rodzaj wojsk | Piechota |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska Lądowe |
| Skład | 1 Pułk Piechoty Legionów 5 Pułk Piechoty Legionów 6 Pułk Piechoty Legionów |
1 Dywizja Piechoty Legionów im. Józefa Piłsudskiego (1 DP Leg.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.
Spis treści |
[edytuj] Tradycje
1 DP Leg. została sformowana w 1919, częściowo z żołnierzy dawnej I Brygady Legionów Polskich. Do 23 marca 1919 nosiła nazwę 2 Dywizji Piechoty.
Tradycje 1 DPLeg. sięgają Dywizji Wielkopolskiej utworzonej w 1775 r. i niemal w tym samym czasie – 1 Dywizji w wojsku Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dywizje te istniały do 1794 r., czyli do czasu utraty niepodległości Państwa Polskiego, jako Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Zapisały chlubną kartę podczas wojny w obronie Konstytucji 3 maja, m.in. w bitwie pod Zieleńcami w 1792 r. W trakcie insurekcji kościuszkowskiej istniała z kolei Dywizja Najwyższego Naczelnika, która uczestniczyła m.in. w bitwie pod Racławicami.
1 Dywizja odrodziła się wraz z utworzeniem Księstwa Warszawskiego (1807-1813). Brała udział w wyprawie Napoleona na Rosję, uczestnicząc w bitwach z Rosjanami pod Borodino i pod Lipskiem.
Następnie dywizja odrodziła się w 1816 r. jako jednostka wojskowa armii Królestwa Polskiego. Brała udział w powstaniu listopadowym (1830-1831), walcząc m.in. w obronie Warszawy przeciwko wojskom rosyjskim. Po klęsce powstania i likwidacji regularnego Wojska Polskiego 1 Dywizję przywrócono do życia dopiero po 83 latach, na początku I wojny światowej w 1914 r. jako I Brygadę Legionów Polskich (1914-1917).
[edytuj] Historia
[edytuj] Wojna polsko-bolszewicka
- działania na froncie litewsko-białoruskim (1919-1920)
- ofensywa kijowska i odwrót (1920)
- zajęcie Żytomierza (25 kwietnia)
- zajęcie Kijowa (7-8 maja)
- ciężkie walki odwrotowe z 1 Armią Konną pod dowództwem Siemiona Budionnego (5 czerwca - 3 sierpnia)
- oderwanie się od przeciwnika i przejście na pozycje wyjściowe w rejon Wieprza (3-16 sierpnia)
- bitwa warszawska (1920)
- błyskawiczny pościg za cofającą się Grupą Mozyrską Armii Czerwonej (w którym dywizja pokonała 56 kilometrów jednego dnia) (16-26 sierpnia)
- operacja niemeńska (1920)
- oskrzydlenie wojsk bolszewickich w rejonie Grodna (22-26 września)
- zajęcie Wilna (1920)
- osłona granicy z Litwą na wypadek litewskiej interwencji zbrojnej.
[edytuj] Okres międzywojenny
W okresie II RP dowództwo 1 DPLeg. i jej pododdziały stacjonowały w Wilnie.
[edytuj] Udział w wojnie obronnej 1939 r.
1 Dywizja Piechoty Legionów pod dowództwem gen. bryg. Wincentego Kowalskiego działała w składzie Grupy Operacyjnej "Wyszków". Do 3 września miała tylko ograniczony kontakt z wrogiem. 4 września odpoczywała w lasach w rejonie Długosiodła. 7 września uczestniczyła w ciężkich walkach o Pułtusk i Gnojno. Miasto przechodziło z rąk do rąk. 5 ppleg wyparł oddziały niemieckiej 11 DP spod Szygłówka, ale na odrzucenie Niemców za Narew pod Gnojnem nie starczyło już sił. Niemcy wsparci oddziałami 61 DP wyparli dywizję z miasta i zmusili do wycofania się z przyczółka za rzekę. Następnie do dywizji dotarł rozkaz do odwrotu na Bug. Pierwszy do odwrotu skierował się 5 ppleg., a za nim reszta pododdziałów. W dniach 8-9 września broniła linii Bugu między Kamieńczykiem a Wyszkowem, gdzie skutecznie zlikwidowała kilka przyczółków niemieckich. W tym walkach wspomagały ją 98 dac i 61 dal.
9 września kontratak jej oddziałów wyrzucił Niemców z przyczółka pod Brańszczykiem. Następnie wycofała się na Kałuszyn. 11 września brała udział w ciężkich, nocnych walkach o Kałuszyn. Wprawdzie miejscowość zajęła, ale dostała się w okrążenie. W nocy z 12 na 13 września po ciężkich walkach przebiła się przez pierścień wojsk niemieckich, m.in. pod Seroczynem, Lipinami, Dębowcem, Oleśnicą i Wolą Wodyńską. 13 września rano oddziały dywizji uderzyły na Seroczyn, który jednak nie udało im się zdobyć. 1 ppleg. zdobył wieś Lipiny, 6 ppleg. zajął Dębowiec i w Woli Wolińskiej rozbił niemiecką kompanię, zaś 5 ppleg. zdobył szturmem Oleśnicę. Pod Jagodnem Dywizja przełamała w końcu trzecią linię obrony niemieckiej, lecz została zdziesiątkowana. 14 września jako pełnowartościowa jednostka wojskowa przestała istnieć.
15 września jej oddziały zebrały się w sile zaledwie 3 batalionów i wyruszyły w ciągłym kontakcie bojowym z Niemcami do lasów na zachód od Radzynia Podlaskiego. 18-19 września ocalałe pododdziały zostały przeorganizowane w Kolonii Ruda k. Chełma. Następnie włączono je w skład improwizowanej Grupy Operacyjnej pod dowództwem gen. Stefana Dęba-Biernackiego. 19-20 września przemieszczały się w kierunku Komarów – Tomaszów Lubelski. 21 września straż przednia stoczyła zwycięską walkę z niemieckim oddziałem pancernym. W nocy z 21 na 22 września resztki Dywizji wyruszyły w trzech kolumnach z zadaniem opanowania rejonu Tarnawatka – Antoniówka. 22 września w ciężkich walkach zajęły Falków i odrzuciły siły niemieckiej 8 DP, jednakże na skutek niemieckiego kontrnatarcia, 23 września zostały ostatecznie rozbite.
Ośrodek Zapasowy dywizji znajdował się w Wilnie. Po agresji sowieckiej wystawił do obrony miasta 3 baony piechoty. Obsadziły one wschodni skraj miasta łącznie ze spieszonymi oddziałami OZ Wileńskiej Brygady Kawalerii. Po walkach 18 września baony wycofały się w stronę granicy z Litwą i 20 września w Mejszagole przekroczyły granicę.
[edytuj] OdeB i obsada personalna w kampanii wrześniowej
Planowane Ordre de Bataille i obsada personalna 1 DP Leg. w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oraz stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.
- Kwatera Główna 18 DP
- Dowództwo
- dowódca – gen. bryg. Wincenty Kowalski
- dowódca piechoty dywizyjnej – płk art. Władysław Filipkowski
- dowódca artylerii dywizyjnej – ppłk dypl. Stefan Czerwiński (dowódca 1 pal Leg.)
- Sztab
- szef sztabu - ppłk dypl. Czesław Parczyński
- oficer operacyjny - kpt. dypl. Henryk Pohoski
- kwatermistrz – kpt. dypl. kpt. Henryk Orłowski
- szef sztabu - ppłk dypl. Czesław Parczyński
- Dowództwo
- 1 Pułk Piechoty Legionów – płk dypl. Kazimierz Burczak
- 5 Pułk Piechoty Legionów – ppłk Kazimierz Bąbiński
- 6 Pułk Piechoty Legionów – płk Stanisław Engel
- 1 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów
- 1 Dywizjon Artylerii Ciężkiej – mjr Władysław Świderski
- 1 Batalion Saperów – kpt. Tadeusz Wejtko
- Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa Typ A Nr 1 – por. Stefan Osostowicz
- Samodzielna Kompania Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej Nr 31 – por. Stanisław Kasprzyk
- Kompania Kolarzy Nr 31 – por. Jerzy Niemcewicz
- Kompania Telefoniczna 1 DP Leg. – kpt. Mika
- Szwadron Kawalerii Dywizyjnej - mjr Bronisław Kulik
Ośrodek Zapasowy 1 DP Leg. w Sokółce [1]
- dowódca ośrodka – ppłk Jan Pawlik (I zastępca dowódcy 6 pp Leg.)
[edytuj] Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1919-1939
- gen. Edward Rydz-Śmigły (20 lutego 1919 r.)
- ppłk Michał Karaszewicz-Tokarzewski (faktyczny dowódca Dywizji od 21 lutego 1919 r.)
- gen. Stefan Dąb-Biernacki (1921-1926)
- płk (gen. bryg.) Jan Kruszewski (marzec 1928 – 16 października 1930)
- gen. bryg. Wincenty Kowalski (wrzesień 1939 r.)
- płk dypl. Wacław Stachiewicz (1929-1933)
- płk art. Władysław Filipkowski (do IX.1939)
- ppłk SG Mieczysław Rawicz-Mysłowski (X.1925-I.1926)
- mjr SG Adam Świtalski (od I.1926)
- ppłk dypl. Czesław Parczyński
[edytuj] Bibliografia
- Mieczysław Wrzosek, Wojny o granice Polski Odrodzonej, Wiedza Powszechna 1992, ISBN 83-214-0752-8
Przypisy
- ↑ Ośrodek Zapasowy nie wchodził w skład dywizji piechoty. Był jednostką organizacyjną podporządkowaną dowódcy Okręgu Korpusu.
[edytuj] Zobacz też
Centrum Wyszkolenia Piechoty • Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych * Szkoła Podchorążych Piechoty
Dywizje piechoty: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21G • 22G • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 1 DLB • 2 DLB • 1 DSP • 4 DSP • 5 DSP • DOchotn.
Rezerwowe dywizje piechoty: 33 • 35 • 36 • 38 • 39 • 41 • 44 • 45 • 48 • 50 • 55 • 60
Pułki piechoty: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21 • 22 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 33 • 34 • 35 • 36 • 37 • 38 • 39 • 40 • 41 • 42 • 43 • 44 • 45 • 46 • 47 • 48 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 54 • 55 • 56 • 57 • 58 • 59 • 60 • 61 • 62 • 63 • 64 • 65 • 66 • 67 • 68 • 69 • 70 • 71 • 72 • 73 • 74 • 75 • 76 • 77 • 78 • 79 • 80 • 81 • 82 • 83 • 84 • 85 • 86
Pułki strzelców podhalańskich: 1 psph • 2 psph • 3 psph • 4 psph • 5 psph • 6 psph Morskie pułki strzelców: 1 mps • 2 mps
Rezerwowe pułki piechoty: 93 • 94 • 95 • 96 • 97 • 98 • 114 • 115 • 116 • 133 • 134 • 135 • 144 • 145 • 146 • 154 • 155 • 156 • 159 • 163 • 164 • 165 • 178 • 179 • 180 • 182 • 183 • 184 • 201 • 202 • 203 • 204 • 205 • 206 • 207 • 208 • 209 • 216
Bataliony piechoty: bstoł. • 1 bs • 2 bs • 3 bs • 1 b.ckm • 2 b.ckm • bmor. • 1 mbs • 2 mbs
Zobacz też: Korpus Ochrony Pogranicza • Obrona Narodowa
Vis wz. 35 • pm Mors • kbk wz. 29 • kbsp wz. 38M
rkm Browning wz. 1928 • ckm wz. 1930 • kb ppanc wz. 1935 • wkm wz. 1938 FK • granatnik wz. 1936
Granat obronny wz. 1933 • Granat zaczepny wz. 1924
