Karl Raimund Popper

Ser Karl Raimund Popper

Sir Karl Raimund Popper (Сэр Карл Раймунд Поппер, 28. Yül, 1902 – 17. Sentäber, 1994) – mäşhür Austria häm Böyekbritaniä fälsäfäçese, London School of Economics’nıñ professorı. XX yözneñ iñ möhım fän fälsäfäçese bulıp sanala. Şulay uq küpsanlı cämğiäwi ham säyäsi fälsäfä äsärläre avtorı. Popper küplär öçen klassik fälsäfägä qarağan induktiv fänni metodnı tänqitläwçe häm falsifikatsiä metodın alğa sörüçe ğälim bularaq bilgele.

Eçtälek tezmäse

1 Tormış yulı
2 Fälsäfä
3 Säyäsi fikerlär
4 Äsärlär
5 Sıltamalar

[üzgärtü] Tormış yulı

Karl Popper 1902 elda Vienna şähärendä dönyaǧa kilä. Ata-anası – katolik dinenä küçkän yähüdilär bula. Popper Vienna universitetında belem ala. Popper 1928 elda fälsäfä fäne buença PhD däräcäsenä laeq bula.

1934nçe elda berençe kitabı – ‘’Logik der Forschung’’ (Fänni açış mantıyǧi) – psixologizm, naturalizm, induktsionizm häm mantıyqi positivizmnı tänqıytli häm falsifikatsiyä printsibin fänne fän bulmaǧan töşençädän aerüçı bularaq iǧlan itä.

1937. yılda Nazism kurkınıçı astında Yaña Zellandiägä kücä. Şunnan soñ Popper berniça ilne alıştırıp, soñǧı könnaren Böekbritaniyädä ütkärä. 1965. yılda anı Elizabeth II patşabikäse Sir isemenä laeq dip taba.

[üzgärtü] Fälsäfä

Popper kritik ratsionalizm töşençäsen üzeneke itä. Bu töşençagä nigezlänep, ul klassik empirizm häm induktivizm başlanǧıçların inkyar itä. Popper fänni teoriyäläreneñ abstrakt buluların, häm şuña kürä alarnıñ nätiçäläre yärdämendä genä tikşerep buluları turında yaza. Ul fänni teoriyäneñ bilgele tarixi häm mädäni şartlarda tuǧan problemlarǧa cavap ezläu öcen barlıqqa kilä dip sanıy.

Mantıyq yaǧınnan qaraǧanada, fänni teoriyäne küpsanlı testlar döres dip tabarǧa mömkin, läkin ber negativ näticä anı tulısınça inkyar itargä citä. Bu nätica Popper’nı falsifikatsiyä printsibın qullanırǧa inandıra.

Popper şulay uq ‘’xaqlıq’’ töşençasen añlatu östendä dä eşli. Anıñ fikere buençä, bilgele ber teoriyä yaki fanni naticäneñ xaqlıgın töşençaneñ “döres eçtälek” häm “yalǧan eçtälek”lären çaǧıştırudan sön bilgeläp bula.

[üzgärtü] Säyäsi fikerlär

‘’Açıq cämǧiyät häm anıñ doşmannarı’’ (The Open Society and Its Enemies) häm ‘’Tarixçilıqnın yarlılıgı’’ kitaplarında Popper tarixçılıq töşençäsen tänqıytli häm liberal’ demokratiyä kıymmätlären alǧa sörä. Tarixçılıq teoriyäse nigezendä tarixnıñ bilgele ber kanunnar buença aldan belengän axira baruı raslana. Popper isä monın küp oçraqta avtoritarizm häm totalitarizm sistamlarına iltüena işäräli. Ul tarixçılıqnıñ yalǧış nätıçälärgä bäylänüen dälilli.

[üzgärtü] Äsärlär

‘’Gıylem teoriyäseneñ ike fundamental’probleması ‘’ (Die beiden Grundprobleme der Erkenntnistheorie ‘’Fänni açış mantıyǧı’’ (Logik der Forschung) ‘’Tarixçılıq yarlılıǧı’’(The Poverty of Historicism) ‘’Açıq cämǧiyät häm anın doşmannarı’’ (The Open Society and Its Enemies) ‘’Fänni gıylemneñ üseşe’’( The Growth of Scientific Knowledge) ‘’Ob’ektiv gıylem: evoltsion karaş’’ (Objective Knowledge: An Evolutionary Approach) ‘’Açıq ǧaläm: indeterminizm argumentı’’ (The Open Universe: An Argument for Indeterminism) ‘’Realizm häm fän maqsatı’’ (Realism and the Aim of Science) ‘’Yaxşiraq cihan ezlägändä’’ (In Search of a Better World) ‘’Kiläçäk açıq’’ (Die Zukunft ist Offen) ‘’Böten tormış – mäs’älälär cişü’’ (All life is Problem Solving) ‘’Açıq ǧämǧıyättän söñ’’(After the Open Society)