Araçlar
DiÄŸer diller
12 Mart Muhtırası
12 Mart Muhtırası, 12 Mart 1971 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetlerinin Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç, Kara Kuvvetleri komutanı Faruk Gürler, Deniz Kuvvetleri komutanı Celal Eyiceoğlu ve Hava Kuvvetleri komutanı Muhsin Batur'un imzasıyla Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay'a bir muhtıra vererek hükûmetinin istifasıni zorlandığı askeri müdahaledir.
Türkiye Cumhuriyeti tarihinde meydana gelen dördüncü; başarılı olmuş ikinci; ve emir-komuta zinciri içerisinde yapılmış ilk askeri darbe eylemidir.
[değiştir] Muhtıra öncesi
[deÄŸiÅŸtir] Milli Demokratik Devrim
[deÄŸiÅŸtir] Komandolar
[değiştir] Şehir Eşkıyası
[değiştir] Mülkiye Cuntası
[değiştir] Kanlı Pazar
[değiştir] 20 Mayıs
[değiştir] TÖS kongresi bombalanması
[değiştir] 12 Ekim 1969 genel seçimleri
[değiştir] 15-16 Haziran Olayları
[değiştir] Devalüasyon
[deÄŸiÅŸtir] Milli Nizam Partisi
[deÄŸiÅŸtir] Demokratik Partisi
[değiştir] AET-Türkiye katma protokolü
[değiştir] Yahya Han Formülü
[değiştir] 9 Mart 1971 darbe teşebbüsü
Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından emir-komuta zinciri içerisinde 12 Mart muhtırası verilmemiş olsaydı, TSK içinde kurulmuş olan ve başında Emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun bulunduğu gizli askeri cunta fiilen 9 Mart 1971 tarihinde darbe yapacaktı. Cunta içine sızmış ve önemli görevler üstlenmiş olan Mahir Kaynak vasıtası ile darbe önceden haber alınmış ve darbeye adı karışan ve Orgeneral rütbesiniden daha kıdemsiz olanlar re'sen emekliye sevkedilmişlerdir.[kaynak belirtilmeli]
12 Mart 1971 darbesine giden süreçte Doğan Avcıoğlu'nun çıkardığı Devrim gazetesi etrafında toplanan ve içlerinde 27 Mayıs İhtilalini yapan Milli Birlik Komitesi'nin gerçek lideri Emekli Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun da bulunduğu "Milli Demokratik Devrimciler", o dönemin siyasi partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek ulusçu-devrimci yöntem olarak ifade edilen ilkeler doğrultusunda parlamento dışı muhalefeti savunuyorlardı. Devrim gazetesinin genel yayın yönetmeni Hasan Cemal çok sonraları anılarını anlattığı Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim adlı kitabında o zamanki maksatlarının "ulusalcı" subayları ikna ederek onlarla birlikte bir "Milli Demokratik Devrim" darbesi yapmak olduğunu yazdı.[1]
Nitekim 9 Mart 1971 tarihinde planlanan darbe, içlerinde Mahir Kaynak ve Mehmet Eymür'ün de bulunduğu Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarının durumu Genel Kurmay Başkanı Memduh Tağmaç ve 1. Ordu Komutanı Faik Türün'e haber vermesiyle akamete uğratıldı.[2]
[değiştir] Muhtıra
12 Mart Muhtırası'nı veren Memduh Tağmaç, Orgeneral rütbesindekiler hariç bu 9 Mart 1971 Milli Demokratik Devrimine adı karışan başta Tümgeneral Celil Gürkan olmak üzere tüm subayları re'sen emekliye sevketti. 1. Ordu Komutanı Faik Türün de bu darbeye adı karışan tüm Devrim yazarlarını Ziverbey Köşkünde Milli İstihbarat Teşkilatı vasıtasıyla sorguya çekti. Bu sorgularda Kara Kuvvetleri Komutanı Faruk Gürler ve Hava Kuvvetleri Komutanı Muhsin Batur'un da 9 Mart darbesine önce destek verdikleri, fakat sonra istihbarat bilgileri Genel Kurmay Başkanı Memduh Tağmaç'a ulaşınca desteklerini geri çektikleri ortaya çıktı.[kaynak belirtilmeli]
Darbe, 1971 yılında 12 Mart günü saat 13.00'da TRT radyolarından okunan aşağıdaki muhtıra ile ilan edilmiştir:
- "Parlamento ve hükümet, süregelen tutum, görüş ve icraatıyla yurdumuzu anarşi, kardeş kavgası, sosyal ve ekonomik huzursuzluklar içine sokmuş, Atatürk'ün bize hedef verdiği çağdaş uygarlık seviyesine ulaşmak ümidini kamuoyunda yitirmiş ve anayasasının öngördüğü reformları tahakkuk ettirememiş olup, Türkiye Cumhuriyeti'nin geleceği ağır bir tehlike içine düşürülmüştür."'
Genelkurmay Başkanı Orgeneral Memduh Tağmaç, Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Faruk Gürler, Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Muhsin Batur ve Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Celal Eyiceoğlu'nun imzasını taşıyan muhtıra şu maddelerden oluştu.
[deÄŸiÅŸtir] Ara rejim kara rejim
[değiştir] Reform Hükûmeti
[değiştir] Ziverbey Köşkü
[değiştir] "Sayın Muhbir Vatandaş"
[değiştir] Balyoz Harekâtı
İstanbul da 12 mart döneminde sol görüşlü yasak yayınların toplanması için ilan edilen sokağa çıkma yasağı ve tutuklamalar zinciridir.
[değiştir] Sunay Formülü
[değiştir] Seçim Hükûmeti
[değiştir] 14 Ekim 1973 genel seçimleri
[deÄŸiÅŸtir] Ä°lgili belgeseller
[değiştir] Kaynakça
Darbeler
27 Mayıs Darbesi - 12 Eylül Darbesi
Darbe giriÅŸimleri
22 Şubat 1962 ayaklanması - 20 Mayıs 1963 ayaklanması - 20 Mayıs 1969 darbe teşebbüsü - 9 Mart 1971 darbe teşebbüsü - Sarıkız ve Ayışığı Darbe Teşebbüsleri
Muhtıralar
12 Mart Muhtırası - 27 Nisan Genelkurmay Başkanlığı Basın Açıklaması
DiÄŸerleri
28 Şubat süreci
Başbakan: Süleyman Demirel
Devlet Bakanı: Nevzat Cihat Bilgehan · Seyfi Öztürk · Hüsamettin Atabeyli · Ali Fuat Alişan · Sadık Tekin Müftüoğlu · Mehmet Kamil Ocak
Gümrük ve Tekel Bakanı: Nahit Menteşe · İbrahim Tekin · Adalet Bakanı: Hasan Dinçer · Hidayet Aydıner · Milli Savunma Bakanı: Ahmet Topaloğlu · İçişleri Bakanı: Salih Ragıp Üner · Mehmet Faruk Sükan · Dışişleri Bakanı: İhsan Sabri Çağlayangil · Maliye Bakanı: İhsan Gürsan · Ahmet Topaloğlu · Nevzat Cihat Bilgehan · Milli Eğitim Bakanı: Orhan Dengiz · Mehmet İlhami Ertem · İmar ve İskan Bakanı: Haldun Menteşeoğlu · Bayındırlık Bakanı: İbrahim Etem Erdinç · Orhan Alp · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Vedat Ali Özkan · Edip Somunoğlu · Ulaştırma Bakanı: Sadettin Bilgiç · Mehmet İzmen · Seyfi Öztürk · Tarım Bakanı: Bahri Dağdaş · Ali Mesut Erez · Köyişleri Bakanı: Sabit Osman Avcı · Mehmet Selahattin Kılıç · Turgut Toker · Çalışma Bakanı: Turgut Toker · Ali Naili Erdem · Seyfi Öztürk · Ticaret Bakanı: Ahmet Türkel · Sadık Tekin Müftüoğlu · Mustafa Macit Zeren · Nevzat Cihat Bilgehan · Sanayi Bakanı: Mehmet Turgut · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: İbrahim Deriner · Refet Sezgin · Turizm ve Tanıtma Bakanı: Nihad Kürşad · Orman Bakanı: Sabit Osman Avcı ·
Başbakan: Süleyman Demirel
Devlet Bakanı: Mehmet Turan Bilgin · Refet Sezgin · Gürhan Titrek · Hüsamettin Atabeyli
Gençlik ve Spor Bakanı: İsmet Sezgin · Gümrük ve Tekel Bakanı: Ahmet İhsan Birincioğlu · Adalet Bakanı: Yusuf Ziya Önder · Milli Savunma Bakanı: Ahmet Topaloğlu · İçişleri Bakanı: Haldun Menteşeoğlu · Dışişleri Bakanı: İhsan Sabri Çağlayangil · Maliye Bakanı: Ali Mesut Erez · Milli Eğitim Bakanı: Orhan Oğuz · İmar ve İskan Bakanı: Hayrettin Nakipoğlu · Bayındırlık Bakanı: Turgut Yaşar Gülez · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Vedat Ali Özkan · Ulaştırma Bakanı: Nahit Menteşe · Tarım Bakanı: Mehmet İlhami Ertem · Köyişleri Bakanı: Turhan Kapanlı · Çalışma Bakanı: Seyfi Öztürk · Ticaret Bakanı: Gürhan Titrek · Ahmet Dallı · Sanayi Bakanı: Mehmet Selahattin Kılıç · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Sabit Osman Avcı · Turizm ve Tanıtma Bakanı: Necmettin Cevheri · Orman Bakanı: Hüseyin Özalp ·
Başbakan: Süleyman Demirel
Devlet Bakanı: Hüsamettin Atabeyli · Refet Sezgin · Hasan Dinçer · Mehmet Turan Bilgin
Gençlik ve Spor Bakanı: İsmet Sezgin · Gümrük ve Tekel Bakanı: Ahmet İhsan Birincioğlu · Adalet Bakanı: Yusuf Ziya Önder · Milli Savunma Bakanı: Ahmet Topaloğlu · İçişleri Bakanı: Haldun Menteşeoğlu · Dışişleri Bakanı: İhsan Sabri Çağlayangil · Maliye Bakanı: Ali Mesut Erez · Milli Eğitim Bakanı: Orhan Oğuz · İmar ve İskan Bakanı: Hayrettin Nakipoğlu · Bayındırlık Bakanı: Turgut Yaşar Gülez · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Vedat Ali Özkan · Ulaştırma Bakanı: Mehmet Orhan Tuğrul · Nahit Menteşe · Tarım Bakanı: Mehmet İlhami Ertem · Köyişleri Bakanı: Turhan Kapanlı · Çalışma Bakanı: Seyfi Öztürk · Ticaret Bakanı: Gürhan Titrek · Sanayi Bakanı: Mehmet Selahattin Kılıç · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Sabit Osman Avcı · Nahit Menteşe · Mehmet Selahattin Kılıç · Turizm ve Tanıtma Bakanı: Necmettin Cevheri · Orman Bakanı: Hüseyin Özalp ·
BaÅŸbakan: Nihat Erim
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Sadi Koçaş · Atilla Karaosmanoğlu · Devlet Bakanı: Doğan Kitaplı · Mehmet Özgüneş
Gençlik ve Spor Bakanı: Sezai Ergun · Gümrük ve Tekel Bakanı: Haydar Özalp · Adalet Bakanı: İsmail Hakkı Arar · Milli Savunma Bakanı: Ferit Melen · İçişleri Bakanı: Hamdi Ömeroğlu · Dışişleri Bakanı: Osman Olcay · Dış Ekonomik İlişkiler Bakanı: İsmail Hamit Özer Derbil · Maliye Bakanı: Sait Naci Ergin · Milli Eğitim Bakanı: Şinasi Orel · İmar ve İskan Bakanı: Selahattin Babüroğlu · Bayındırlık Bakanı: Cahit Karakaş · Mukadder Öztekin · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Türkan Akyol · Ulaştırma Bakanı: Selahattin Babüroğlu · Cahit Karakaş · Haluk Arık · Tarım Bakanı: Orhan Dikmen · Köyişleri Bakanı: Cevdet Aykan · Çalışma Bakanı: Atilla Sav · Sanayi Bakanı: Ayhan Çilingiroğlu · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Atilla Sav · Nezih Devres · İhsan Topaloğlu · Kültür Bakanı: Talat Halman · Turizm ve Tanıtma Bakanı: Erol Yılmaz Akçal · Orman Bakanı: Selahattin İnal ·
BaÅŸbakan: Nihat Erim
BaÅŸbakan: Ferit Melen
Devlet Bakanı: İlyas Karagöz · Doğan Kitaplı · İlhan Öztrak · Ali İhsan Göğüş
Gençlik ve Spor Bakanı: Adnan Karaküçük · Gümrük ve Tekel Bakanı: Haydar Özalp · Adalet Bakanı: Suat Bilge · Milli Savunma Bakanı: Ferit Melen · İçişleri Bakanı: Ferit Kubat · Dışişleri Bakanı: Haluk Bayülken · Maliye Bakanı: Sait Naci Ergin · Milli Eğitim Bakanı: İsmail Hakkı Arar · İmar ve İskan Bakanı: Serbülent Bingöl · Bayındırlık Bakanı: Mukadder Öztekin · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Cevdet Aykan · Ulaştırma Bakanı: Rıfkı Danışman · Tarım Bakanı: Orhan Dikmen · Köyişleri Bakanı: Necmi Sönmez · Çalışma Bakanı: Ali Rıza Uzuner · Ticaret Bakanı: Mehmet Naim Talu · Sanayi ve Teknoloji Bakanı: Ali Mesut Erez · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Nezih Devres · Turizm ve Tanıtma Bakanı: Erol Yılmaz Akçal · Orman Bakanı: Selahattin İnal ·
Devlet Bakanı: İlhan Öztrak · Zeyyat Baykara · Doğan Kitaplı · İsmail Hakkı Arar
Gençlik ve Spor Bakanı: Ali Adnan Karaküçük · Gümrük ve Tekel Bakanı: Haydar Özalp · Adalet Bakanı: Hasan Fehmi Alpaslan · Milli Savunma Bakanı: Mehmet İzmen · İçişleri Bakanı: Ferit Kubat · Dışişleri Bakanı: Haluk Bayülken · Maliye Bakanı: Ziya Müezzinoğlu · Milli Eğitim Bakanı: Sabahattin Özbek · İmar ve İskan Bakanı: Turgut Toker · Bayındırlık Bakanı: Mukadder Öztekin · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Kemal Demir · Ulaştırma Bakanı: Rıfkı Danışman · Tarım Bakanı: İlyas Karagöz · Köyişleri Bakanı: Necmi Sönmez · Çalışma Bakanı: Ali Rıza Uzuner · Ticaret Bakanı: Mehmet Naim Talu · Sanayi ve Teknoloji Bakanı: Ali Mesut Erez · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Mehmet Nuri Kodamanoğlu · Turizm ve Tanıtma Bakanı: Erol Yılmaz Akçal · Orman Bakanı: Selahattin İnal
Devlet Bakanı: Mehmet Naim Talu
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Kemal Satır · Nizamettin Erkmen
Devlet Bakanı: İsmail Hakkı Tekinel · İlhan Öztrak
Gençlik ve Spor Bakanı: Ali Celalettin Coşkun · Gümrük ve Tekel Bakanı: Fethi Çelikbaş · Adalet Bakanı: Hayri Mumcuoğlu · Milli Savunma Bakanı: İlhami Sancar · İçişleri Bakanı: Mukadder Öztekin · Dışişleri Bakanı: Haluk Bayülken · Maliye Bakanı: Sadık Tekin Müftüoğlu · Milli Eğitim Bakanı: Orhan Dengiz · İmar ve İskan Bakanı: Mehmet Nebil Oktay · Bayındırlık Bakanı: Nurettin Ok · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Vefa Tanır · Ulaştırma Bakanı: Sabahattin Özbek · Tarım Bakanı: Ahmet Nusret Tuna · Köyişleri Bakanı: Orhan Kürümoğlu · Çalışma Bakanı: Ali Naili Erdem · Ticaret Bakanı: Ahmet Türkel · Sanayi ve Teknoloji Bakanı: Nuri Kemal Bayar · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Kemal Demir · Turizm ve Tanıtma Bakanı: Ahmed İhsan Kırımlı · Orman Bakanı: İsa Hisan Bingöl ·
