Çeka

Cheka-KGB emblem: sword and shield

Çeka (Rusça:ЧК - чрезвычайная комиссия Chrezvychaynaya Komissiya, IPA: [tɕe.ka]) Sovyet devletinin ilk güvenlik kurumu olan teşkilattır. 20 Aralık 1917 tarihinde Vladimir Lenin ve daha sonra Felix Edmundovich Dzerzhinsky tarafından yayınlanan bir kararname ile kurulmuştur. 1922'den sonra Çeka birçok yeniden yapılanmaya uğramıştır.

Sonunda Sovyet rejiminin ayakta kalması için hayati önemli arzeden bir askerî kuvvet haline gelmiştir. 1921 yılında Çeka'nın bir parçası olan Cumhuriyetin İç Savunması için Birlikler 200,000 kişiden oluşmaktaydı.

[değiştir] İsmi

Büronun tam adı Bütün Rusya'nın Karşı Devrim ve Sabotajala Mücadele Olağanüstü Komisyonu'ydu (Rusça: Всероссийская чрезвычайная комиссия по борьбе с контрреволюцией и саботажем; Vserossijskaya Chrezvychajnaya Komissiya) ve genellikle Çeka veya Vçeka diye kısaltılmıştı. 1918 yılında ismi biraz değiştirildi ve Bütün Rusyanın Karşı Devrimle, Vurgunculuk ve Rüşvetle Savaşma Fevkalade Komisyonu olarak değiştirildi.

Bir Çeka üyesi Çekist diye anıldı. Ekim sonrası Çekistleri Devrim yıllarında Batılı Koministler tarafından bir moda haline getirilen bu giysiyle birçok filmlerde resmedildikleri deri ceketler giyerlerdi. Uzun zaman boyunca tertiplenme ve isim değişiklikleri dışında Sovyet gizli polisine bütün Sovyet dönemi boyunca "Çekist" olarak atıfta bulunuldu ve bu terim bugün hâlâ Rusya'da kullanımdadır. (Örnek olarak, Başkan Vladimir Putin KGB'deki meslek hayatı nedeniyle Rusya basın yayını tarafından "çekist" olarak anılmaktadır).

[değiştir] Tarihçesi

Çeka, Bolşevik devletinin ilk günlerinde Ekim Devrimi'nden hemen sonra Dzerzhinsky'nin teklifiyle 4 Aralık 1917'de Petrograd Sovyet'inin Askeri Devrimci Komitesi tarafından ilk müjdecisi "karşı devrim ile savaş komisyonu" ihdas edildi. Üyeleri Skrypnik, Flerovski, Blagonravov, Galkin ve Trifonov gibi bolşeviklerdi.

Çeka 20 Aralık 1917 tarihinde Sovnarkom'un (Sovyetler Birliği Kabinesi) kararıyla kuruldu. Sovnarkom'un bir alt komitesiydi ve işlevi "karşı devrim ve sabotajı ortadan kaldırmak, karşı devrimcileri ve sabotajcıları devrim mahkemelerine teslim etmek ve 'müsadere, yiyecek karnesinden mahrum bırakma halk düşmanlarının listesini yayınlama vb.' gibi baskı tedbirlerini uygulama" idi. Çekanın ilk özgün üyeleri Peters, Ksenofontov, Averin, Ordzhonikidze, Peterson, Evseev ve Trifonov idi fakat ertesi gün Averin, Ordzhonikidze ve Trifonov; Fomin, Shchukin, Ilyin, and Chernov ile değişti. 28 Aralık 1917 tarihinde yayınlanan genelgede Çeka'nın(Vçeka) ilk merkez binasının adresi "Petrograd, Gorokhovaya 2, 4ncü kat" olarak veridi.

Özgün olarak çeka üyeleri münhasıran Bolşevikledi ancak Ocak 1918'de solcu Sosyalist Devrimciler de tertiplenme komitesine katıldı. Solcu Sosyalist Devrimciler Bolşevik idareye karşı giriştikleri isyan sonrasında 1918 sonunda tutuklandılar veya ihraç edildiler.

1922'de Çeka, Rus [[SFSR]'si NKVD'nin bir kolu olan Devlet Siyasi İdaresi'ne veya GPU'ya dönüştürüldü.

[değiştir] Harekâtları

Büro halka kitle halinde tutuklamalar, hapsetmeler ve infazlar yaptı. Burada Çeka burjuva, ruhban sınıfı, siyasi rejim muhalifleri gibi "sınıf düşmanlarını" hedef aldığını söyledi. En önceki tertipli kitle baskıları Nisan 1918'de Petrograd liberal Sosyalistlerine karşı başladı. Sonra takibeden ayda 1918 1 Mayıs gününde Moskova'ya geldi. Moskova eylemleri anarşistler(kargaşa yaratanlar) ve polis arasında tarafları belirli bir savaşa dönüştü. ( P.Avrich. G Maximoff) Çeka "Kızıl Terör" diye bilinen 5 Eylül 1918 tarihinde Dzerzhinsky tarafından yorumlanan bir baskı altına alma kampanyası orkestrasını yönetti. Kızıl Ordu'nun yayın organı "Krasnaya Gazeta" bunu şöyle tanımladı:

Acımadan, bağışlamadan, yüzlerce sayıda düşmanlarımızı öldüreceğiz. Binlerce olsunlar, kendi kanlarında boğulsunlar. Lenin ve Uritsky'nin kanı için… Burjuvanın kanı aksın - daha çok kan, olabildiğince çok.

Bir erken Bolşevik Victor Serge "Devrimin Anıları" isimli kitabında tarif etti.

[değiştir] Kaynakça

Bir kurum veya kuruluş ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Bu sayfa, başka dilde bir Vikipedi'den çevrilmektedir. Siz de yardım etmek istiyorsanız ya da çeviri yarıda kalmışsa, çalışmaya katılan kişilerle iletişime geçip, sayfanın durumunu onlara sorabilirsiniz. Sayfanın geçmişine baktığınızda, sayfa üzerinde çalışma yapanları görebilirsiniz.