narzędzia
W innych językach
Mgławica planetarna
Mgławica planetarna jest to obłok gazu i pyłu powstałego z zewnętrznych warstw umierającej gwiazdy. W centrum takiego obiektu często można dostrzec białego karła, w którego zamieniła się gwiazda po odrzuceniu swoich zewnętrznych warstw.
Mgławice powstają z gwiazd o masach między 1 a 8 mas Słońca. Na skutek zdarzenia odpowiadającego wybuchowi następuje utrata (wyrzucenie) warstw zewnętrznych i zapadanie się warstw wewnętrznych. W wyniku czego powstaje w środku biały karzeł (bez względu na początkową masę) zawsze tylko około 0,6 mas Słońca i mgławica planetarna. Oznacza to, że większość masy gwiazdy została wyrzucona do ośrodka międzygwiazdowego. Kulista i cienka otoczka wokół gwiazdy powstaje w wyniku zagęszczania materii wywianej w początkowo wolnym i gęstym wietrze przez późniejszy wiatr rzadki, ale bardzo szybki. Gdy materii w tym zagęszczeniu jest już dużo, a gwiazda w środku staje się wystarczająco gorąca - kulista, odległa (średnio około pół roku świetlnego od gwiazdy) otoczka gwiezdna zaczyna świecić, na niebie pojawia się mgławica. Temperatura w gazie otoczki to typowo 10 tys. stopni. Mgławice nieustannie rozdymają się (z prędkością około 20 km/s) i po krótkim (jak na skale astronomiczne) czasie (10 tys. lat) rozmywają się w ośrodku międzygwiazdowym, i przestają świecić.
Wszystkie gwiazdy przetwarzają w swych wnętrzach pierwiastki lżejsze (takie jak wodór i hel, stanowiące zdecydowaną większość występującej we wszechświecie materii, na cięższe, zwane w astronomii metalami (takie jak węgiel, tlen). Utrata masy przez gwiazdę powoduje więc zasilanie materii międzygwiazdowej w pierwiastki cięższe niż wodór i hel.
 Mgławica planetarna NGC 6543 - "Kocie Oko" gwiazozbiorze Smoka. |
 Mgławica planetarna NGC 7293 "Ślimak" w Wodniku. |
 Mgławica planetarna NGC 7009 "Saturn" w Wodniku. |
 Mgławica planetarna IC 418 "Spirograf" w Zającu. |
.jpg)
Mgławice planetarne nie świecą światłem białym - jak gwiazdy. W ich widmach widoczne są tylko pojedyncze linie - dlatego obiekty te są widoczne z bardzo dużych odległości, nawet w sąsiednich galaktykach. Dzięki temu udało się zauważyć mgławice planetarne w nieoczekiwanych miejscach, a mianowicie tam, gdzie nie ma żadnych galaktyk. Oznacza to, że gwiazdy mogą występować nie tylko w galaktycznych skupiskach.
W rzeczywistości nazwa mgławica planearna jest myląca, ponieważ ten typ mgławicy nie ma nic wspólnego z planetami. Dawniej astronomowie, zmyleni kształtem, uważali że tego typu mgławice były wyglądem podobne do bladych tarcz planet jak Uran czy Neptun.
[edytuj] Morfologia
Ogólnie mgławice planetarne są symetryczne i w przybliżeniu sferyczne. Około 10% mgławic planetarnych jest silnie polarna, a mała liczba jest asymetryczna. Przyczyna tej różnorodności kształtów jest niejasna. Ostatnie teorie (ze stycznia 2005 roku) sugerują dużą rolę pola magnetycznego w formowaniu kształtu mgławic planetarnych lub wybuchu obejmującego tylko część gwiazdy.
[edytuj] Zobacz też
