Jaszczurki

Jaszczurki
Jaszczurki z Kunstformen der Natur Ernsta Haeckela, 1904
Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	gady / zauropsydy
Rząd	łuskonośne
Podrząd	jaszczurki*
Nazwa systematyczna
Lacertilia
Günther, 1867
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Legwan zielony, przedstawiciel legwanów

Basiliscus plumifrons

Jaszczurka z łódzkiego ZOO

Jaszczurki (Lacertilia, dawniej Sauria) – grupa gadów łuskonośnych obejmująca czworonożne lub beznogie zwierzęta lądowe o wydłużonym ciele, oczach posiadajacych powieki, mocnych szczękach i diapsydalnej czaszce. W tradycyjnym rozumieniu obejmuje wszystkie łuskonośne nie należące do węży ani do amfisben. Tak definiowane jaszczurki są taksonem parafiletycznym, ponieważ nie obejmują tych dwóch ostatnich grup, lecz obejmują ich przodków. Będąc grupą parafiletyczną, nie są wyróżniane w niektórych nowszych klasyfikacjach, m.in. w klasyfikacji ITIS^[1].

Spis treści

[edytuj] Opis

Typowa jaszczurka ma ciało wydłużone zakończone różnie wykształconym ogonem. Autotomia (odrzucenie i regeneracja) ogona w różnym stopniu rozwinięta za wyjątkiem: waranów, agam, kameleonów, heloderm i niektórych legwanów. Odnóża pięciopalczaste, dobrze wykształcone jednak u wielu gatunków istnieje tendencja do redukcji kończyn zwana Autotomią. Kości żuchwy mocno zrośnięte, wobec czego mogą miażdżyć pokarm. Wszystkie uzębione o osadzeniu akro i pleurodontycznym (patrz gady). Brzuszna strona pokryta kilkoma wzdłużnymi rzędami tarczek lub łusek. Większość gatunków jest jajorodna.

Rozmiary: Długość od ok. 3 cm do ok. 3,5 m
Masa ciała do 150 kg.

Na terenie Polski żyją cztery gatunki jaszczurek:

Tak jak wszystkie gady w Polsce są one objęte całkowitą ochroną. Najliczniej występuje u nas jaszczurka zwinka, a najrzadziej jaszczurka zielona, która już prawdopodobnie wyginęła.

[edytuj] Systematyka

Tradycyjnie jaszczurki klasyfikowane są w randze podrzędu Lacertilia. Nie jest to jednak klasyfikacja powszechnie akceptowana. Istnieją tendencje do podziału grupy według linii ewolucyjnych. Poniżej przedstawiono dwie propozycje klasyfikacji biologicznej:

[edytuj] Klasyfikacja ITIS

Podrząd Autarchoglossa

Rodzina Anguidae - padalcowate
Rodzina Anniellidae - jaszczurki pierścieniowate
Rodzina Cordylidae - szyszkowcowate
Rodzina Gerrhosauridae - tarczowcowate
Rodzina Gymnophthalmidae - okularkowate
Rodzina Helodermatidae - helodermowate
Rodzina Lacertidae - jaszczurkowate
Rodzina Lanthanotidae - głuchoniowate
Rodzina Scincidae - scynkowate
Rodzina Teiidae - tejowate
Rodzina Varanidae - waranowate
Rodzina Xantusiidae - nocówkowate
Rodzina Xenosauridae - guzowcowate

Podrząd Gekkota

Podrząd Iguania

Rodzina Agamidae - agamowate
Rodzina Chamaeleonidae - kameleonowate
Rodzina Corytophanidae - hełmogwanowate
Rodzina Crotaphytidae - obróżkogwanowate
Rodzina Hoplocercidae
Rodzina Iguanidae - legwanowate
Rodzina Opluridae - madagaskarkowate
Rodzina Phrynosomatidae - frynosomowate
Rodzina Polychrotidae - długonogwanowate
Rodzina Tropiduridae - lawanikowate

[edytuj] Klasyfikacja tradycyjna

Podrząd jaszczurki (Lacertilia)

Iguania
- Rodzina agamowate (Agamidae)
- Rodzina kameleony (Chamaeleonidae)
- Rodzina legwany (Iguanidae)
- Rodzina (Corytophanidae)
- Rodzina (Crotaphytidae)
- Rodzina (Hoplocercidae)
- Rodzina (Leiocephalidae)
- Rodzina (Leiosauridae)
- Rodzina (Liolaemidae)
- Rodzina (Opluridae)
- Rodzina (Phrynosomatidae)
- Rodzina (Polychrotidae)
- Rodzina (Tropiduridae)
Gekkota
- Rodzina gekony (Gekkonidae)
- Rodzina płatonogi (Pygopodidae)
- Rodzina (Dibamidae)
Scincomorpha
- Rodzina scynkowate (Scincidae)
- Rodzina jaszczurki właściwe (Lacertidae)
- Rodzina teidy (Teiidae)
- Rodzina jaszczurki kolczaste (Cordylidae)
- Rodzina jaszczurki tarczowate (Gerrhosauridae)
- Rodzina jaszczurki okularowe (Gymnophthalmidae)
- Rodzina jaszczurki nocne (Xantusiidae)
Diploglossa
- Rodzina padalcowate (Anguidae)
- Rodzina jaszczurki pierścieniowate (Anniellidae)
- Rodzina jaszczurki guzowate (Xenosauridae)
Platynota
- Rodzina warany (Varanidae)
- Rodzina Lanthanotidae
- Rodzina helodermy (Helodermatidae)