|
|
Wikipedia:Uitgelicht
Elke dag van het jaar wordt er op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen sjablonen beschikbaar [1]. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat.
Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.
- Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
- Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
- Artikelen van vóór 8 september 2005 kan je hier terugvinden.
- Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.
PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina
|
26 juli |
|
Op 26 juli 1956 nationaliseerde de Egyptische president Gamal Abdel Nasser het Suezkanaal. Tot dan toe viel deze verbinding tussen de Middellandse Zee en de Rode Zee onder het beheer van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Het kanaal begrenst het schiereiland Sinaï en is tevens de scheiding tussen Afrika en Azië.
De Perzen onder Darius de Grote begonnen aan de bouw van een kanaal tussen de beide zeeën in 500 voor Christus. Daar liet Darius een kanaal graven van de Nijl tot de Rode Zee.
Het huidige kanaal is een rechtstreekse verbinding tussen de Rode Zee en de Middellandse Zee. Naar schatting hebben 1,5 miljoen Egyptische arbeiders meegewerkt aan dit project. 125.000 arbeiders overleden tijdens het project, grotendeels als gevolg van cholera. Het eerste schip voer op 17 februari 1867 door het kanaal. (Lees verder)
|
|
|
|
| Laatste 10 artikelen |
Toekomstige 10 artikelen |
|
25 juli |
|
Op 25 juli 1909 vloog de Fransman Louis Blériot als eerste Het Kanaal over in een vliegtuig. Hij gebruikte daarbij een zelfontworpen toestel, de Blériot XI met een driecilindermotor die 25 pk leverde.
£1.000,- was de prijs die de Londense Daily Mail uitloofde voor diegene die als eerste het Kanaal zou overvliegen. Dat moedigde Blériot aan om zijn vierde ééndekker te ontwikkelen, de Blériot XI. Nadat hij een Europees record had gevestigd waarbij hij 36 minuten en 55 seconden in de lucht was gebleven had hij genoeg vertrouwen om deze trip aan te durven. Zijn vlucht van Calais naar Dover over een afstand van circa 45 km duurde 37 minuten. De Fransen waren enthousiast terwijl de Britten zich realiseerden dat ze vanaf nu kwetsbaar waren voor luchtaanvallen. (Lees verder)
|
|
|
|
27 juli |
|
Op 27 juli 1940 maakt Bugs Bunny zijn entree in de Looney Tunes-cartoon A Wild Hare. In 1938 speelde hij ook al een rol in een filmpje van Porky Pig, maar dit was zijn eerste hoofdrol.
Bugs Bunny is bekend van zijn "Eh, (wortel-kauw-geluid) ... what's up, doc?", en zijn vetes met Elmer Fudd, Yosemite Sam, Marvin the Martian en vele anderen. Bugs Bunny komt vrijwel altijd als winnaar uit de strijd, nadat hij zijn tegenstanders tot wanhoop heeft gedreven.
Bugs Bunny was met Mickey Mouse de eerste tekenfilmfiguur in de Hollywood Walk of Fame. (Lees verder)
|
|
|
|
24 juli |
|
Op deze dag in 2005 werd de Zuid-Amerikaanse televisiezender teleSUR gelanceerd. Het televisiestation, een initiatief van de Venezolaans president Hugo Chávez (foto), van de Zuid-Amerikaanse regeringen van Argentinië, Brazilië, Cuba, Uruguay en Venezuela wil een tegenhanger worden voor CNN, qua berichtgeving over Zuid-Amerika en wil proberen om de regionale integratie te bevorderen. De Venezolaanse regering heeft 51% van de aandelen van teleSUR in handen. De Amerikaanse regering reageerde kritisch op dit volgens haar anti-Amerikaanse initiatief, wat de koele relatie die de VS met Venezuela heeft alleen maar zal verharden. Op 18 juli 2005 besloot het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden om radio- en televisieuitzendingen naar Venezuela te financieren, die een tegengewicht moeten vormen voor teleSUR. Daarbovenop trekt de VS ook in 2006 en 2007 telkens 9 miljoen dollar uit om de anti-Chávezcampagne te steunen. (Lees verder)
|
|
|
|
28 juli |
|
De Moord op Frans Ferdinand van Oostenrijk in Sarajevo was een van de factoren die leidden tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Op 28 juni 1914 bracht de Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand samen met zijn vrouw een bezoek aan Sarajevo, de hoofdstad van de Oostenrijk-Hongaarse provincie Bosnië en Herzegovina.
Deze provincie was in 1878 door Oostenrijk-Hongarije bezet en in 1908 geannexeerd. Ook het naburige Servië had echter een oogje op Bosnië en de Serviërs konden niet verkroppen dat niet zij, maar Oostenrijk-Hongarije het gebied op de Turken had veroverd.
Een groep terroristen uit Bosnië, die gesteund werd vanuit Servië, beraamde een aanslag op de kroonprins. (Lees verder)
|
|
|
|
23 juli |
|
De Rastafaribeweging viert vandaag de verjaardag van hun god van de incarnatie Haile Selassie (1892-1975), keizer van Ethiopië in de periodes 1930-1936 en 1941-1974. Hij werd geboren als Ras Tafari Makonnen, waar de rastafaribeweging zijn naam ook van ontleent. Toen hij tot keizer van Ethiopië was gekroond kreeg hij de naam Haile Selassie, die staat voor Heilige drievuldigheid. Hij moderniseerde zijn land met onder meer een nieuw belastingstelsel en een democratische grondwet en liet het mede de Verenigde Naties oprichten. (Lees verder)
|
|
|
|
|
22 juli |
|
Vandaag is het de sterfdatum van Giuseppe Piazzi, een Italiaanse astronoom die stierf in 1826. Piazzi is het meest bekend om de ontdekking die hij op 1 januari 1801 deed: een object dat scheen te bewegen tegen de achtergrond van stilstaande sterren. Piazzi noemde zijn ontdekking Ceres Ferdinandea, naar de oud-Griekse en Sicilliaanse godin van het graan en naar koning Ferdinand IV van Napels en Sicilië. Het Ferdinandea-deel van deze naam kwam later om politieke redenen te vervallen. Ceres bleek de eerste en grootste van de planetoïden in de planetoïdengordel. (Lees verder)
|
|
|
|
30 juli |
|
De zigeuners, een naam die zowel voor Roma als voor Sinti wordt gebruikt, zijn in de geschiedenis meerdere malen vervolgd vanwege hun afkomst en afwijkende cultuur. Met name in de Tweede Wereldoorlog vond er grootschalige vervolging van zigeuners plaats. Net als de joden werden de zigeuners door de nazi's naar vernietigingskampen gebracht. De zigeunervervolging, of Porajmos zoals de zigeuners het noemen, is vergeleken met de holocaust relatief onbekend. Een reden hiervoor is dat zigeuners verhalen vaak niet opschreven, maar doorvertelden. Ook was de maatschappelijke positie van zigeuners in vergelijking met veel Joden slechter, waardoor ze hun verhaal moeilijker kwijt konden, net als veel homoseksuelen trouwens. Het was Ian Hancock die ver na de Tweede Wereldoorlog het wrede lot van de zigeuners meer bekendheid gaf... Lees verder.
|
|
|
|
21 juli |
| Don Josef Nasi was een Joodse diplomaat en bankier, lid van het huis Mendes en een invloedrijk persoon aan het Ottomaanse hof van sultan Süleyman I en diens zoon Selim II, maar ook binnen geheel Europa door zijn uitgebreide netwerk. Als hofjood werd hij aangesteld als heer van Tiberias met als doel het opnieuw vestigen van Joden in Palestina en het bevorderen van de plaatselijke economie. De poging faalde en later werd hij aangesteld als hertog van Naxos. Nasi voerde oorlog met Venetië en veroverde Cyprus voor de Ottomanen. Na de dood van Selim verloor hij zijn invloed aan het Ottomaanse hof, maar mocht zijn titels en pensioen houden. Zijn belang voor de Nederlanden lag in zijn steun aan Willem van Oranje in De Opstand tegen Spanje, de gezamenlijke vijand van de latere Republiek en het Ottomaanse Rijk.
(Lees verder)
|
|
|
|
31 juli |
| Het sjiisme is de op één na grootste stroming binnen de islam. Het aantal aanhangers bedraagt ongeveer 10-15% van de moslims. Het soennisme is de grootste stroming binnen de islam met circa 80%. Ten opzichte van het soennisme is het sjiisme 'strenger'. De sjiieten geloven in de Koran als het woord van Allah en in de Soennah als de overleveringen van de profeet Mohammed. Dit zijn de twee pilaren waarop de sjiieten hun wetten en plichten baseren. De imams die hen opvolgen zijn de uitvoerders en uitleggers van deze twee pilaren. Het sjiisme komt vooral voor in Iran en het zuiden van Irak, maar ook in Pakistan, India, Libanon, Azerbeidzjan en diverse Golfstaten. (Lees verder) |
|
|
|
|
|
|
19 juli |
|
Henricus Jacobus Jut (19 juli 1851 – 12 juni 1878) was een 19e-eeuwse moordenaar uit Den Haag.
Op 13 december 1872 toog hij samen met zijn vrouw naar het huis van mevrouw Van der Kouwen aan de Bocht van Guinee te Den Haag en stak zowel haar als haar nieuwe dienstbode dood. Ze gingen er met alle juwelen en waardepapieren vandoor. Moord was toentertijd in Nederland een zeldzaamheid en een dubbele moord was al helemaal uitzonderlijk. Jut kreeg levenslang voor dubbele moord. Twee jaar later, op 12 juni 1878, overleed hij.
Een kermisexploitant bedacht een attractie met de naam Kop van Jut waarop de mensen met mokerslagen hun woede konden afreageren. De échte 'kop' van Jut werd na zijn dood op sterk water gezet en is jarenlang te zien geweest in het anatomisch museum van de Rijksuniversiteit Groningen. (Lees verder)
|
|
|
|
2 augustus |
|
Seoel (uitspraak [so:l]) is de meer dan 600 jaar oude hoofdstad van Zuid-Korea. Tot 1945 was het de hoofdstad van heel Korea. Sinds het ontstaan van de Republiek Korea – beter bekend als Zuid-Korea – in 1948, is het de hoofdstad van het land, behalve een korte tijd tijdens de Koreaanse Oorlog.
Met meer dan 14 miljoen mensen op een oppervlakte van 613 km² is de stad Seoul een van de dichtstbevolkte steden ter wereld. Er zijn meer dan één miljoen voertuigen geregistreerd, die de oorzaak zijn van opstoppingen tot na middernacht. (Lees verder)
|
|
|
|
18 juli |
|
De Nijmeegse Vierdaagse is een jaarlijks wandelevenement in Nijmegen dat vier dagen duurt en op de derde dinsdag van juli begint. De Nijmeegse vierdaagse is het grootste wandelevenement ter wereld. Jaarlijks komen er een kleine 50.000 mensen van over de hele wereld naar Nijmegen om mee te lopen.
De Vierdaagse ontstond in 1909 als oefening voor de militairen. In dat jaar werd nog vanuit verschillende kazernes in het hele land gestart. Vanaf 1910 was er één beginplek voor alle deelnemers, elk jaar in een andere stad. In 1925 vestigde de Vierdaagse zich definitief in Nijmegen en drie jaar later mochten de eerste buitenlanders meedoen.
De vier dagen zijn vernoemd naar vier steden: de dag van Elst, de dag van Wijchen, de dag van Groesbeek en de dag van Cuijk. Op de dag van Groesbeek loopt men over de bevreesde Zevenheuvelenweg, een scherprechter in de vierdaagse. Op de laatste dag wordt de St. Annastraat tijdelijk omgedoopt in de Via Gladiola waar de deelnemers door familie en vrienden naar de finish worden aangemoedigd. (Lees verder)
|
|
|
|
3 augustus |
| Tisja be-Av (Hebreeuws voor 'de negende Av') is een joodse herdenkingsdag. Op de negende dag van de joodse maand Av zijn in de oudheid zowel de eerste als de tweede Joodse tempel verwoest. Ook vonden later andere rampen rondom deze dag plaats, reden waarom Tisja be-Av dé rouwdag van het jodendom is geworden. Door godsdienstige joden wordt er eveneens op deze treurdag gevast. Tisja be-Av valt in juli of augustus, in 2007 van maandagavond 23 tot dinsdagavond 24 juli (de joodse dagindeling verloopt anders).
De rouwstemming wordt aangegeven doordat men bijeenkomt in een beperkt verlichte synagoge waar men dan op lage bankjes zit. De Thora is verpakt in een donker omhulsel en men leest uit het (Hebreeuwse) Bijbelboek Klaagliederen. De negende Av is echter ook een teken van hoop omdat sommige joden geloven dat de messias op de negende Av ter wereld zal komen. (Lees verder).
|
|
|
|
17 juli |
|
Amaterasu (天照) is in de Japanse mythologie de godin van de zon. Haar volledige naam is Amaterasu-o-mi-kami (天照大神) hetgeen betekent: glorieuze godin die in de hemelen schijnt. Zij is een directe voorouder van de Japanse keizerlijke familie.
De dag van Amaterasu wordt elk jaar gevierd op 17 juli, met processies over het gehele land. Ook zijn er feesten op 21 december, midwinter.
Aan Amaterasu wordt de uitvinding van de rijst- en graanteelt toegeschreven, evenals de zijdeteelt en de uitvinding van het weefgetouw. Het belangrijkste heiligdom staat in Ise, op het eiland Honshu. Deze tempel wordt elke twintig jaar afgebroken en weer opgebouwd. In de tempel wordt Amaterasu voorgesteld met een spiegel. De tempel is niet voor het publiek toegankelijk. (Lees verder)
|
|
|
|
4 augustus |
|
Een mug is een vliegend insect uit de orde tweevleugeligen. De bekendste families zijn de langpootmuggen en de steekmuggen, die bekend staan om de jeukende muggenbulten. Ook de kriebelmuggen en knutten kunnen steken. Andere families, zoals dansmuggen, steken niet. Een muggenbult ontstaat nadat een mug een beetje bloed uit het lichaam heeft gezogen. Hierbij wordt speeksel uitgescheiden, wat een antistollingsfactor bevat. Dit is een eiwit, dat bij mensen leidt tot een afweerreactie in de vorm van een muggenbult. (Lees verder)
|
|
|
|
|
|
5 augustus |
|
Chemoluminescentie is het verschijnsel dat bij een chemische reactie energie vrijkomt in de vorm van licht (luminescentie). Een reactie waarbij chemoluminescentie optreedt is meestal exotherm. Deeltjes (reactanten) reageren met elkaar en er ontstaan reactieproducten en energie. Deze energie wordt niet aan de omgeving afgestaan in de vorm van warmte, maar wordt door een reactieproduct opgenomen. Dit deeltje zal dan energierijk zijn en zich in de aangeslagen toestand bevinden (C*). Dit molecuul zal na verloop van tijd weer teruggaan naar de grondtoestand. Tijdens het teruggaan naar de grondtoestand komt energie vrij. Deze wordt uitgezonden in de vorm van licht. (Lees verder)
|
|
|
|