Provincies van België

België telt 10 provincies. Sinds de laatste staatshervormingen behoren de provincies tot de bevoegdheden van de gewesten. Het Vlaams en het Waals Gewest tellen elk 5 provincies. De provincies vormen het bestuurlijke niveau tussen de gemeenten enerzijds en de regionale en federale overheid anderzijds. Het derde Belgische gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt geen deel uit van enige provincie, of is zelf niet onderverdeeld in provincies.

Inhoud

[bewerk] Situering

Provincies van het Vlaams Gewest, hoofdstad Brussel:

Antwerpen, hoofdstad Antwerpen
Limburg, hoofdstad Hasselt
Oost-Vlaanderen, hoofdstad Gent
Vlaams-Brabant, hoofdstad Leuven
West-Vlaanderen, hoofdstad Brugge

Provincies in Wallonië (Wallonie) of het Waals Gewest (Région Wallonne), hoofdstad Namen (Namur):

Waals-Brabant (Brabant wallon), hoofdplaats Waver (Wavre)
Henegouwen (Hainaut), hoofdplaats Bergen (Mons)
Luik (Liège/Lüttich), hoofdplaats Luik (Liège)
Luxemburg (Luxembourg), hoofdplaats Aarlen (Arlon)
Namen (Namur), hoofdplaats Namen (Namur)

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Région de Bruxelles-Capitale) is 'provincieloos'; haar hoofdstad is Brussel (Bruxelles). Het arrondissement Brussel-Hoofdstad dat hiervan deel uitmaakt heeft wel een gouverneur.

Tussen haakjes staat de vertaling in het Frans respectievelijk de Franse naam. Bij de provincie Luik ook in het Duits omdat in het oostelijk deel van deze provincie die taal wordt gesproken.

[bewerk] Geschiedenis

De voorlopers van de Belgische provincies kwamen grofweg tot stand in de Bourgondische tijd en maakten deel uit van het gebied dat bekend staat als de Zeventien Provinciën en het Prinsbisdom Luik. Met uitzondering van het prinsbisdom maakten daar sinds de 15e eeuw op het grondgebied van het huidige België de graafschappen Vlaanderen, Namen en Henegouwen en de hertogdommen Brabant, Limburg en Luxemburg deel van uit. Bepaalde instellingen zoals de Statenvergadering bestonden al eerder, in Vlaanderen sinds de 12e eeuw.

De huidige indeling van de Belgische provincies volgt in grote lijnen de grenzen van de departementen van de Nederlanden die de Franse revolutionairen na de verovering van de Oostenrijkse Nederlanden in 1794 op het grondgebied van het huidige België inrichtten. Ze werden bestuurd door een regeringscommissaris of een prefect, de benaming die vanaf 1800 werd gebruikt. Het bestuur bestond verder uit een conseil de préfecture die bestond uit een vijftal personen die voor 5 jaar werden verkozen. Daarnaast vergaderde de conseil de département eenmaal per jaar.

Bij de hereniging met Nederland in 1815 werd de indeling grotendeels overgenomen. In België werden negen provincies ingericht met aan het hoofd de gouverneur. De gouverneur zat de Gedeputeerde Staten voor, die instond voor het dagelijkse bestuur van de provincie, en ook de Provinciale Staten, bevoegd voor materies als belastingen, toezicht op ondergeschikte besturen, enz. De Belgische Grondwet bevestigde in 1831 de provincies en in 1836 richtte men met de Provinciewet de Provincieraden in.

Met de vierde staatshervorming werd de provincie Brabant vanaf 1 januari 1995 opgesplitst in drie delen: Vlaams-Brabant, Waals-Brabant en het hoofdstedelijk gebied van 19 gemeenten, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Hierdoor werd het aantal provincies van negen naar tien gebracht. De vijfde staatshervorming droeg vrijwel de hele bevoegdheid over de organisatie en inrichting van de provincies over naar de Gewesten, behalve de afspraken die in de zogenaamde Pacificatiewet van 1988 werden vastgelegd om de taalminderheden te beschermen. In Vlaanderen volgde daarop het Provinciedecreet dat op 29 december 2005 in het Belgisch Staatsblad verscheen.

[bewerk] Opdrachten

De provincie is de overheid tussen het federale en regionale niveau enerzijds en de gemeenten anderzijds. De opdrachten zijn in de Grondwet slechts vaag omschreven als het regelen van de provinciale belangen en ook de provinciewet van 1836 omschreef de bevoegdheid in die termen. In het Vlaamse provinciedecreet blijft de omschrijving zeer ruim : de provincies beogen bij te dragen tot het welzijn van de burgers en de duurzame ontwikkeling van het provinciaal gebied.

Dit betekent dat de provincies ook op een zeer breed terrein taken uitvoeren. In het algemeen kunnen ze samengevat worden, zoals in het Vlaamse provinciedecreet wordt gedaan :

aangelegenheden die het lokale gemeentelijke belang overstijgen, voorzover ze streekgericht blijven en gericht op realisaties binnen de grenzen van het grondgebied van de provincie.
Ondersteunende taken op verzoek van de lokale overheden.
Initiatieven nemen met het oog op gebiedsgerichte samenwerking.
Zogenaamde medebewindstaken : dit zijn taken die hen door de hogere overheden via een wet of decreet worden toevertrouwd.

[bewerk] Organisatie

[bewerk] Grondgebied

De provincies bestaan uit diverse arrondissementen.

Op grond van art. 5, derde lid, van de Grondwet kunnen bij bijzondere meerderheidswet bepaalde gebieden, waarvan die wet de grenzen vaststelt, aan de indeling in provincies onttrokken worden. De bijzondere wet kan ze onder het rechtstreekse gezag plaatsen van de federale uitvoerende macht en een eigen statuut toekennen. Van deze mogelijkheid, die ingevoerd werd om eventueel een oplossing te bieden voor de Voerencarrousel, werd tot op vandaag geen gebruik gemaakt.

[bewerk] De provincieraad

(in het Frans Conseil provincial).

Om de zes jaar worden de leden van de provincieraad verkozen. Deze verkiezingen vinden gelijktijdig plaats met de gemeenteraadsverkiezingen. De eerste verkiezing voor de provincieraden die werd georganiseerd door de gewesten, was de verkiezing van oktober 2006. Enkel personen van de Belgische nationaliteit kunnen kiezen of verkozen worden. De provincieraad is in zekere zin de "wetgevende" macht. Ze neemt de beslissingen over alle materies van provinciaal belang en keurt de budgetten en de rekeningen goed.

[bewerk] De deputatie

(in het Frans : Collège provincial)

Het dagelijks bestuur van de provincie wordt waargenomen door "gedeputeerden", elk met hun eigen bevoegdheid zoals milieu, onderwijs, economie enz.. Ze worden voorgedragen door de verkozen leden van de provincieraad.

[bewerk] De gouverneur

Aan het hoofd van een provincie staat een door de gewestregering benoemde gouverneur. In Vlaanderen is de gouverneur tevens voorzitter van de deputatie. In Wallonië neemt hij wel deel aan de vergaderingen, maar vervult er enkel de functie van commissaris van de regering.

[bewerk] Wetgeving

De basiswetgeving voor de organisatie, werking en bevoegdheden van de provincies is vastgelegd in :

De Belgische Grondwet : onder meer artikel 41 dat de provincies de bevoegdheid toekent voor het regelen van provinciale belangen.
De federale Provinciewet van 30 april 1836 (met aanpassingen). Hiervan zijn een aantal artikelen geldig gebleven omdat in de huidige stand van de staatshervorming de regionale overheden niet de bevoegdheid hebben om die te wijzigen. Het gaat om zaken die betrekking hebben op politie, federale verplichte uitgaven, de rechtsprekende taak van de deputatie, pensioenen, de tussenkomsten van het Rekenhof, de federale opdrachten van de gouverneur, de arrondissementscommissarissen en de verbindingsambtenaren gedetacheerd bij de gouverneur.
De provinciekieswet van 19 oktober 1921 (en aanpassingen).
De provinciedecreten. Ze vormen de basis voor de organisatie van de provincies en hun werking : voor het Vlaamse Gewest is dit het provinciedecreet van 9 december 2006 ; voor het Waals Gewest is dit het provinciedecreet van 12 februari 2004.
De Code de la démocratie locale et de la décentralisation. De Waalse regering codificeerde bij besluit van 22 april 2004 de decreetgeving betreffende de plaatselijke besturen. Deze codificatie is het Wetboek van de plaatselijke democratie en de decentralisatie en bevat onder meer de bepalingen uit het provinciedecreet.
Het Bestuursakkoord van 25 april 2003. Dit werd onderhandeld en ondertekend tussen het Vlaams, het provinciaal en het lokaal bestuursniveau en vormt het sluitstuk van het zogenaamde “kerntakendebat” waarbij de drie bestuursniveaus in Vlaanderen in 2002 discussieerden over effectief en burgergericht overheidsbestuur.