Olympische Zomerspelen 1896

Spelen van de Ie Olympiade

Gehouden in Athene, Griekenland Deelnemende landen 14[1] Deelnemende atleten 241[2] (241 mannen, 0 vrouwen) Evenementen 43 Openingsceremonie 6 april 1896 Sluitingsceremonie 15 april 1896 Officiële opening door Koning George I Volgende Spelen 1900: Parijs (Frankrijk)

De Olympische Zomerspelen 1896, officieel de Spelen van de I Olympiade, waren de eerste moderne Olympische Spelen. Het waren de eerste Olympische Spelen sinds de Romeinse keizer Theodosius I de oude Spelen in 393 bij edict had verboden, omdat zij door hun heidens karakter een bedreiging zouden vormen voor het christendom. De Spelen werden geherintroduceerd op initiatief van Baron Pierre de Coubertin en vonden plaats van 6 tot en met 15 april 1896 in Athene (Griekenland). De Spelen werden unaniem aan Athene toegewezen op een congres dat door De Coubertin in 1894 was georganiseerd, waarbij tegelijkertijd het Internationaal Olympisch Comité werd opgericht.

Aan de eerste moderne Olympische Spelen deden in totaal 241 atleten ^[2] uit 14 landen ^[1] mee. De deelname stond in dat jaar nog niet open voor vrouwen. Op het programma stonden onder meer atletiek (waaronder de marathon), gewichtheffen, schermen, schietsport, tennis, turnen, wielrennen, worstelen en zwemmen. Zeilen stond ook op het programma, maar moest wegens een gebrek aan goede boten worden afgelast. Het roeien ging niet door vanwege de te harde wind tijdens de geplande wedstrijddag.

Er namen geen Belgen of Nederlanders aan deze eerste moderne Olympische Spelen. Het bericht van de nieuwe Spelen werd in België trouwens slecht ontvangen. De Belgische krant Le Soir was zelfs fel gekant tegen dit initiatief en vroeg zich af of de Europese volkeren er niet beter aan deden om weg te blijven van de viering van de Spelen. De krant stelde dat een Belgische deelname niet meer zou zijn dan een potsierlijk vertoon.

Ondanks een aantal tegenslagen, werden deze eerste moderne Spelen algemeen beschouwd als een groot succes. Het was het grootste internationale sportevenement van die dagen en het Stadion Panathinaiko, het eerste grote stadion in de moderne tijd, zat vol met het grootste sportpubliek tot dan toe^[3]. Het hoogtepunt voor de Grieken was de overwinning van hun landgenoot Spiridon Louis op de marathon. De meest succesvolle deelnemer was de Duitse worstelaar en turner Carl Schuhmann, die maar liefst vier gouden medailles won.

Na afloop van de Spelen, werd De Coubertin en het IOC een petitie aangeboden, ondertekend door onder andere de Griekse Koning en verscheidene deelnemers, om alle volgende edities van de Spelen ook in Athene te laten plaatsvinden. De Spelen van 1900 waren echter al toegekend aan Parijs en, afgezien van de Tussenliggende Spelen van 1906, keerden de Spelen pas in 2004 weer terug in Athene.

[bewerk] Herintroductie van de Spelen

Gedurende de 18^e eeuw werden verscheidene kleine sportevenementen genoemd naar de Klassieke Spelen. Baron Pierre de Coubertin haalde vooral zijn inspiratie uit de Wenlock Olympian Society Annual Games, gehouden in Much Wenlock in Wales, waar sinds 1850 jaarlijks een evenement georganiseerd werd, met onderdelen als atletiek, voetbal, cricket en ringwerpen^[4], en een Grieks evenement, georganiseerd door de zakenman en later mede-oprichter van de Spelen Evangelos Zappas^[5].

Demetrius Vikelas, de eerste president van het IOC

Op 18 juni 1894 organiseerde De Coubertin een congres op de Universiteit van Parijs om zijn plannen te presenteren aan afgevaardigden van sportorganisaties uit elf landen. Toen het plan geaccepteerd was en er een datum gekozen diende te worden, kwam De Coubertin met het idee om in 1900, gelijktijdig met de wereldtentoonstelling, de eerste Spelen te organiseren. Omdat in de tussenliggende periode van zes jaar de interesse in en de enthousiasme voor de Spelen zou kunnen verminderen, stelden een aantal leden voor om vier jaar eerder, in 1896, al Spelen te organiseren. Nadat een datum werd afgesproken, diende ook een locatie gevonden te worden. Hoe dit precies is gegaan, is onduidelijk, omdat zowel De Coubertin als Demetrius Vikelas, de eerste president van het Internationaal Olympisch Comité, de officiële notulen tegenspreken. De meeste bronnen zeggen dat verscheidene mensen Londen opperden, maar dat De Coubertin dit weigerde. Na een kort overleg met Vikelas, die door Griekenland afgevaardigd was, stelde De Coubertin Athene voor. Op 23 juni stelde Vikelas Athene officieel kandidaat en, omdat de Klassieke Spelen in Griekenland plaats vonden, stemde het congres unaniem toe. ^[6]

[bewerk] Organisatie

Het nieuws dat er opnieuw Spelen zouden worden georganiseerd in Griekenland werd positief ontvangen door de Griekse burgers, media en koninklijke familie. Volgens De Coubertin "hoorde kroonpins Constantijn met groot genoegen het nieuws dat de Spelen zouden terugkeren naar Athene." Verder zei hij dat "de koning en kroonprins medewerking willen verlenen aan het organiseren van de Spelen." Constantijn eigende zich later zelfs enthousiast het voorzitterschap van het organiserende comité toe. ^[7]

Destijds had Griekenland grote financiële problemen en was er politieke onrust. Charilaos Trikoupis en Theodoros Deligiannis wisselden het premierschap om de zoveel tijd af en, vanwege de financiële problemen, dachten zowel premier Trikoupis als Stephanos Dragoumis, voorzitter van het Zappas Olympisch Comité, dat had geprobeerd een serie van nationale Olympiades te organiseren, dat het niet mogelijk was voor Griekenland om het evenement te organiseren. ^[8] Eind 1984 presenteerde het organiserende comité onder leiding van Stephanos Skouloudis in een rapport het feit dat de kosten van het organiseren van de Spelen drie keer zo hoog zouden uitvallen als dat De Coubertin had voorgerekend. Ze concludeerden dat de benodigde 3.740.000 drachmen niet opgehoest konden worden en dat de Spelen niet gehouden konden worden. ^[9]

Met het vooruitzicht van een mogelijke afgelasting van de eerste Spelen begonnen De Coubertin en Vikelas een campagne om de Olympische beweging levend te houden. Op 7 januari 1895 wierp deze zijn vruchten af: Vikelas maakte bekend dat kroonprins Constantijn de nieuwe voorzitter van het organiserend comité zou worden en zich vooral zou bezig houden met de financiën. Hij motiveerde het Griekse volk om geld te doneren.^[10] Deze donaties leverden in totaal ongeveer 330.000 drachmen op, de verkoop van speciaal voor dit doel uitgebrachte postzegels leverde 400.000 drachmen op en de kaartverkoop nog eens 200.000. Na een verzoek van Constantijn nam zakenman George Averoff de restauratie van het Stadion Panathinaiko voor zijn rekening, wat hem ongeveer 1 miljoen franc kostte^[11]. Als dank voor zijn gulheid, werd er een standbeeld van hem gemaakt, dat de dag voor de openingsceremonie, op 5 april 1896, vlak voor het stadion werd onthuld en daar nog steeds staat. ^[12]

De jury, scheidsrechters en andere officials kregen dezelfde namen als in de oudheid, namelijk Ephor, Helanodic en Alitarc. Verder trad Koning George I op als hoofdscheidsrechter en volgens De Coubertin "gaf zijn aanwezigheid gewicht en gezag aan de beslissingen van de Ephors."^[13]

[bewerk] Deelnemers

Enkele deelnemers namen alleen deel aan de Spelen, omdat ze per toeval, door werk of studie, in Athene aanwezig waren, Zo was een deel van de Britse deelnemers werkzaam op de Britse ambassade. Omdat er tot en met 1928 geen Olympisch dorp was, moesten de deelnemers zelf voor slaapgelegenheid zorgen.

Het eerste reglement waarover werd gestemd tijdens het congres van 1894 ging over het uitsluiten van professionals tijdens de Spelen^[14]. De deelnemers werden dus allemaal geacht amateur te zijn, wat problemen gaf ten aanzien van de regels, omdat er geen internationale regelgeving was. Bovendien was er kritiek op het amateurisme, al ten tijden van de Spelen van Zappas (1870-1875), vanwege het feit dat ook de lagere sociale klassen mee mochten doen^[15].

[bewerk] Kalender

[bewerk] Openingsceremonie

De openingsceremonie van de Olympische Spelen van 1896.

De openingsceremonie werd gehouden op 6 april 1896 in het Stadion Panathinaiko. De Spelen werden geopend door koning George I van Griekenland die vergezeld was van zijn hele familie, waaronder zijn vrouw Olga en hun zoon, kroonprins Konstantijn, die tevens de voorzitter van het organiserende comité was. Meer dan vijftigduizend mensen juichten de koning toe na zijn toespraak. De atleten waren per natie verzameld op het binnenveld. Bij de opening loste men kanonschoten en er werden meer dan duizend duiven losgelaten. Een koor zong een hymne die speciaal voor de gelegenheid door de Griek Spyros Samaras was gecomponeerd en waarvoor de dichter Kostís Palamás de woorden had geschreven.

De huidige openingsceremonie bevat nog steeds een aantal elementen uit deze openingsceremonie. Het staatshoofd van het organiserende land opent nog steeds de Spelen en de Olympische hymne, die sinds 1958 officieel is, wordt nog steeds gespeeld. Andere elementen, zoals de Olympische eed, het aansteken van het Olympisch vuur en de landenparade werden later geïntroduceerd.

[bewerk] Hoogtepunten

Spiridon Louis, de Griekse winnaar van de marathon.

Alfréd Hajós, winnaar van de 100 en de 1200 m vrije slag.

De Australiër Edwin Flack, winnaar van de 800 en de 1500 meter.

• De organisatie van de Spelen liep niet van een leien dakje. De Coubertin had de steun van de Griekse koning en diens zoon, kroonprins Constantijn. De Griekse eerste minister Tricoupis zag echter op tegen de enorme kosten van de Spelen en dreigde af te treden. Gelukkig sprong de Griekse reder Georgios M. Averof bij en stelde 750.000 goudfrank ter beschikking voor de bouw van het stadion.
• Echte selectiecriteria voor de ploegen waren er niet. De Britse afvaardiging bestond voornamelijk uit studenten met een interesse voor de Griekse kunst. Voor de Verenigde Staten waren allemaal studenten van Princeton naar Griekenland gereisd.
• James Connolly (Verenigde Staten) won op 6 april 1896 het hink-stap-springen met een sprong van 13,71 m en werd daarmee de eerste olympische kampioen van de moderne Olympische Spelen. Hij werd ook 2de bij het hoogspringen en 3de in het verspringen. Connolly kreeg de eerste zilveren medaille in de moderne geschiedenis; gouden werden pas in 1904 ingevoerd. In Athene kreeg ook de nummer twee een medaille, maar de nummer drie niet.
• Spiridon Louis (Griekenland) was de eerste winnaar van de olympische marathon. Het idee om een marathon te organiseren kwam van de Franse filosoof Michel Bréal, die zo de heldendaad van de Griekse krijger Phidippides wilde herdenken. De Coubertin hield de boot lang af omdat hij dacht dat een marathon veel incidenten met zich zou meebrengen die mogelijk het imago van de Spelen zouden beschadigen. Uiteindelijk stemde hij toch in. De marathon werd gehouden op de laatste dag van de Spelen en vertrok, zoals de traditie het wilde, vanuit Marathon. Er waren achttien deelnemers in totaal, waaronder vier buitenlanders; de Italiaanse kanshebber Carlo Airoldi werd voor aanvang gediskwalificeerd, hoewel hij van Milaan naar Athene had gelopen om deel te nemen. De omstandigheden waren zeer zwaar, met hoge temperaturen. Dat leidde dan ook tot de gevreesde incidenten. Nog voor de eerste 20 km stortten al heel wat deelnemers in. Bij de laatste tien kilometer liep de Australiër Edwin Flack voorop en men zag in hem al de toekomstige winnaar. Hij werd echter nog voorbijgestoken door de Griek Spiridon Louis, een herder uit Maroussi, een dorpje in de nabijheid van Athene. Louis won en werd gebombardeerd tot nationale held. Die status had zeker een aantal voordelen. Zo verkreeg hij dat zijn broer, die na een messengevecht in de gevangenis terecht gekomen was, werd vrijgelaten.
• Het zwemmen werd gehouden in open zee, in de Baai van Zea, voor de kust van Piraeus. De omstandigheden waren zeer moeilijk. De zwemmers werden met een boot de zee ingebracht, waarbij de starter op het oog de afstand tot het vasteland schatte. De Hongaar Alfréd Hajós won de 100 m en de (toen nog gangbare) 1200 m zwemmen op dezelfde dag.
• De Amerikanen domineerden de atletieknummers. Enkel de Australiër Edwin 'Teddy' Flack wist die dominantie te doorbreken met winst op de 800 en de 1500 meter.
• De ontgoocheling bij de Grieken was groot toen zij het discuswerpen niet konden winnen. Maandenlang hadden de Griekse atleten zich toegelegd op deze discipline, die als een nationale sport werd gezien. Toch werden alle Griekse atleten verslagen door de Amerikaan James Garrett, die nog nooit een discus had geworpen. Pas tijdens de reis naar Athene was hij op het idee gekomen zich voor het discuswerpen in te schrijven. Garretts winnende worp was 29,15 meter, 20 centimeter verder dan de worp van de nummer twee, de Griek Panagiotis Paraskevopoulos.

[bewerk] Medaillespiegel

De zilveren medaille zoals die aan de olympisch kampioenen werd uitgereikt

Tijdens deze eerste Spelen kreeg de winnaar een zilveren medaille. De nummer twee kreeg brons. Voor de derde plaats lag er geen medaille klaar.

Het IOC heeft echter besloten om in alle medailleoverzichten te werken volgens de huidige methode, namelijk goud voor de winnaar, zilver voor de nummer twee en brons voor de nummer drie. Dit om vergelijkingen tussen de verschillende edities te vergemakkelijken.

Volgens de moderne benadering zouden er 122 medailles zijn uitgereikt. Het IOC stelt officieel geen medailleklassement op, maar geeft desondanks een medailletabel ter informatie. In het klassement wordt eerst gekeken naar het aantal gouden medailles, vervolgens de zilveren medailles en tot slot de bronzen medailles. Omdat zoals eerder gemeld de derde plaats in 1896 niets opleverde, zijn er op bepaalde onderdelen geen wedstrijden meer gehouden om de derde plaats te bepalen. Dit verklaart het lagere aantal bronzen medailles in onderstaande tabel. Bovendien telde de schermdiscipline floret voor schermleraren maar twee deelnemers.

In de volgende tabel staat de top-10. Het gastland heeft een blauwe achtergrond en het grootste aantal medailles in elke categorie is vetgedrukt.

Zie de medaillespiegel van de Olympische Zomerspelen 1896 voor de volledige weergave.

Plaats	Land	NOC	Goud	Zilver	Brons	Totaal
1	Verenigde Staten	USA	11	7	2	20
2	Griekenland	GRE	10	17	19	46
3	Duitsland	GER	6	5	2	13
4	Frankrijk	FRA	5	4	2	11
5	Groot-Brittannië	GBR	2	3	2	7
6	Hongarije	HUN	2	1	3	6
7	Oostenrijk	AUT	2	1	2	5
8	Australië	AUS	2	0	0	2
9	Denemarken	DEN	1	2	3	6
10	Zwitserland	SUI	1	2	0	3

[bewerk] Deelnemende landen

Deelnemende landen

Bij de eerste Spelen konden de deelnemers zich ter plaatse inschrijven en ze werden niet, zoals nu het geval is, door hun land afgevaardigd. Ook werd er niet altijd nauwkeurig geregistreerd wie zich voor een bepaald onderdeel inschreef of ontbreekt de nationaliteit. In de officiële uitslagen staan ook vaak enkel de namen van de deelnemers die bovenaan eindigden. De bronnen zijn niet eenduidig over de deelnemende landen. Volgens het IOC namen 14 landen deel, maar ze geeft niet aan welke dit zijn. De volgende lijst is de lijst die het IOC waarschijnlijk gebruikt. Sommige bronnen geven 12 landen aan, waarbij Chili en Bulgarije ontbreken; andere noemen er 13 waarbij Italië ontbreekt. Sommigen voegen ook Egypte aan de lijst toe, omdat deelnemer Dionysios Kasdaglis een Griekse Egyptenaar was die in Egypte woonde.

1.  Australië – Ondanks dat Australië niet onafhankelijk was van het Britse Rijk, worden de resultaten van Teddy Flack meestal toegekend aan dat land.
2.  Bulgarije – Het Bulgaarse Olympisch Comité claimt dat de gymnast Charles Champaud een Bulgaar was.^[16] Champaud was een Zwitser die in Bulgarije woonde. De bronnen Mallon en de Wael voegen hem bij Zwitserland.^[17]
3.  Chili – Het Chileens Olympisch Comité claimt dat de atleet Luis Subercaseaux een Chileen was.^[18] In andere bronnen wordt hij niet genoemd.
4.  Denemarken
5.  Duitsland
6.  Frankrijk
7.  Griekenland – Tot de Griekse resultaten worden meestal de prestaties toegekend van deelnemers uit Cyprus en Smyrna. Soms wordt de Egyptenaar Kasdaglis tot de Griekse deelnemers gerekend.
   • Cyprus – Sommige bronnen behandelen de Cypriotische resultaten afzonderlijk, alhoewel de meeste Anastasios Andreou, een Griekse Cyprioot, tot de Grieken rekenen. Cyprus was destijds een protectoraat van het Britse Rijk.
   • Smyrna – De resultaten van de twee atleten uit Smyrna worden meestal altijd tot de Griekse gerekend.
8.  Groot-Brittannië
9.  Hongarije – Hongarije was een onderdeel van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije maar de resultaten van de Hongaarse deelnemers worden meestal apart gerapporteerd van de Oostenrijkse. Tot de Hongaarse resultaten worden ook de resultaten gerekend van atleten uit Vojvodina dat nu een deel is van Servië en Slowakije.
10.  Italië
11.  Oostenrijk – Oostenrijk was een onderdeel van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije maar de resultaten van de Oostenrijkse deelnemers worden meestal apart gerapporteerd van de Hongaarse deelnemers.
12.  Verenigde Staten
13.  Zweden
14.  Zwitserland

[bewerk] Ingeschreven landen die niet meededen

Atleten uit België en Rusland hadden zich ingeschreven, maar trokken zich terug. Het is onduidelijk of de Chileense atleet daadwerkelijk heeft deelgenomen. Veel bronnen voegen ook Italië toe aan deze lijst omdat Carlo Airoldi wel was ingeschreven, maar niet werd toegelaten omdat hij professional was. Desondanks werd Italië vertegenwoordigd door een schutter die alleen als Rivabella in de boeken staat.

Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie 1896 Summer Olympics van Wikimedia Commons.

Disciplines op de Olympische Zomerspelen van 1896
Atletiek - Gewichtheffen - Schermen - Schietsport - Tennis - Turnen - Wielersport - Worstelen - Zwemmen

Olympische Spelen

Olympische Zomerspelen: 1896 · 1900 · 1904 · 1906* · 1908 · 1912 · 1916 · 1920 · 1924 · 1928 · 1932 · 1936 · 1940 · 1944 · 1948 · 1952 · 1956 · 1960 · 1964 · 1968 · 1972 · 1976 · 1980 · 1984 · 1988 · 1992 · 1996 · 2000 · 2004 · 2008 · 2012 · 2016 · 2020 · 2024 · 2028 Olympische Winterspelen: 1924 · 1928 · 1932 · 1936 · 1940 · 1948 · 1952 · 1956 · 1960 · 1964 · 1968 · 1972 · 1976 · 1980 · 1984 · 1988 · 1992 · 1994 · 1998 · 2002 · 2006 · 2010 · 2014 · 2018 · 2022 N.B.: De spelen van 1906 werden georganiseerd door het IOC, maar worden op dit moment niet officieel erkend door het IOC.