Metro (vervoermiddel)

Metro (vervoermiddel)
Brusselse metrotrein
Aandrijving elektromotor
Periode vanaf tweede helft 19de eeuw
Snelheid tot ca. 120 km/h
Beschikbaarheid openbaar vervoer
Infrastructuur rails
Doelgroep stedelijk en regionaal vervoer

Een metro of ondergrondse is een vorm van openbaar spoorwegvervoer in grote steden of agglomeraties dat gebruikmaakt van een conflictvrije baan (ongelijkvloerse kruisingen). Dat betekent dat de lijn meestal is aangelegd in een tunnel of op een viaduct. De metro kenmerkt zich door een hoge rijfrequentie en een grote reizigerscapaciteit en houdt zowel wat betreft snelheid als stationsafstand en zwaarte van het materieel ongeveer het midden tussen trein en tram.

Inhoud

[bewerk] Geschiedenis

Trein van de City & South London Railway, in 1890 de eerste ondergrondse elektrische spoorweg ter wereld en nu onderdeel van de Londense metro
Trein van de City & South London Railway, in 1890 de eerste ondergrondse elektrische spoorweg ter wereld en nu onderdeel van de Londense metro

De eerste metro ter wereld reed in Londen en werd op 10 januari 1863 geopend. De eerste metro, in het Verenigd Koninkrijk 'Underground' genoemd, werd getrokken door een stoomlocomotief. De overstap naar elektriciteit werd al snel gemaakt omdat de stoom en het roet de stations en de reizigers daarop bevuilden. De eerste metro op het vasteland ging rijden in 1896 in Boedapest, de hoofdstad van Hongarije. De Parijse métropolitain volgde in 1900.

[bewerk] De benaming 'metro'

De eerste ondergrondse spoorlijn in Londen kreeg de naam Metropolitan Railway ("grootstedelijke spoorweg"), naar de maatschappij die de lijn bouwde. Ook de andere lijnen, alle gebouwd door particuliere bedrijven, kregen hun eigen naam. Thans is het hele Londense systeem in handen van een enkel bedrijf, London Transport, maar de oude namen, zoals Metropolitan Line blijven in gebruik om de verschillende lijnen aan te duiden (er zijn in Londen geen lijnnummers). Het gehele metrosysteem wordt officieel aangeduid als Underground en in de volksmond als the tube.

Naar het voorbeeld van de Londense Metropolitan werd de ondergrondse in Parijs Chemin de Fer Métropolitain genoemd, kortweg métro. Hierdoor ontwikkelde de term zich van eigennaam tot de benaming van het vervoermiddel. Ook het Nederlandse woord metro, zonder accent op de e en met de klemtoon op de eerste lettergreep, is afgeleid van het Parijse métro(politain). Hoewel het woord metro zijn oorsprong dus in Londen vindt, zullen de Londenaren dat woord zelf nooit gebruiken.

Bijna elk land en elke taal heeft zijn eigen benaming voor de metro. Zo spreekt men in New York over de subway en in de Duitstalige landen van U-Bahn (Untergrundbahn). In Nederland werd aanvankelijk ook wel van "stadsspoorweg" gesproken, maar dat begrip is in onbruik geraakt. Het Afrikaans heeft wel een eigen benaming voor metro ontwikkeld: moltrein. Dit is opmerkelijk, omdat Zuid-Afrika en Namibië zelf geen ondergrondse hebben.

[bewerk] Kenmerken

Bovengronds station (Longze) van de metro van Peking
Bovengronds station (Longze) van de metro van Peking
Rotterdamse metro
Rotterdamse metro

[bewerk] Wielen

Er zijn twee soorten metro's: metro's op spoorrails en metro's op luchtbanden. De metro op gewone rails is de bekendste en oudste vorm. De bandenmetro's zijn echter in opkomst, vooral in steden in Frankrijk zoals Parijs, Rijsel, Lyon en Marseille.

[bewerk] Voeding

De eerste Londense metro reed met een stoomlocomotief. Tegenwoordig rijden alle metro's op elektriciteit, veelal 750V gelijkspanning. In Italië, Spanje en Azië worden metro's veelal gevoed door een bovenleiding. Om bouwkosten bij tunnelbouw te besparen wordt meestal in plaats van bovenleiding gebruikgemaakt van een derde rail. Meestal wordt het systeem toegepast waar een sleepstuk aan de onderkant langs gaat. Bij oudere systemen wordt de stroom ook wel eens afgenomen aan de zijkant of bovenkant van de derde rail. Bij de Londense metro is er ook een speciale vierde rail voor de retourstroom die normaliter door de rails gaat.

[bewerk] Snelheid

De maximumsnelheid die een metrotrein kan halen varieert tussen de 60 en de 100 km/h. 70 à 80 km/h als maximumsnelheid is de modus.

[bewerk] Gehandicapten

Of een metro te gebruiken is door gehandicapten, hangt vaak geheel af van de aanwezigheid van een lift op het metrostation. Een metro heeft in principe wel altijd een gelijkvloerse instap.

[bewerk] Speciale metro's

Wuppertaler Schwebebahn
Wuppertaler Schwebebahn

De Wuppertaler Schwebebahn, een monorail in Wuppertal, staat niet op de rails maar hangt aan de rails boven de weg of rivier. Hierdoor kent de Schwebebahn geen gelijkvloerse kruisingen en mag het systeem een metro genoemd worden. Ook de Dorfbahn Serfaus, hoewel eigenlijk geen metro, is in Europa uniek doordat de treinen zweven op luchtkussens.

[bewerk] Regelgeving

In Nederland dient de exploitant van een metro zich te houden aan het Metroreglement uit 1981.

[bewerk] Metrosystemen

[bewerk] Benelux

In de Benelux zijn er drie steden met een metronetwerk:

De metro heeft relatief laat zijn intrede in de Lage Landen gedaan. Dat kwam vooral door de geringere omvang van de steden, het bestaan van een uitgebreid tramnetwerk en de vrij goede bereikbaarheid, waardoor er lange tijd geen noodzaak was voor een duur en ingrijpend vervoermiddel als de metro. Pas door de snelle groei van de steden in de twintigste eeuw en de spectaculaire opkomst van de auto vanaf de jaren 50, waardoor de bereikbaarheid snel verslechterde, ontstond de behoefte aan een snel en betrouwbaar stadsvervoermiddel voor de wat grotere afstanden: de metro.

Desondanks bleef het aanleggen van een metronetwerk op veel plaatsen een te kostbare aangelegenheid. Daarom werden in een aantal steden ondergrondse trambanen aangelegd, in België premetro genoemd. Deze zijn te vinden in:

Verdere plannen voor andere steden werden opgeborgen vanwege de enorme kosten en overlast voor omwonenden die de bouw met zich meebrengen.

In Utrecht werd in plaats van een volwaardige metro gekozen voor een sneltram: de Utrechtse sneltram. Ook delen van het Rotterdamse en Amsterdamse metronetwerk (resp. 8,4 en 9,8 kilometer) zijn uitgevoerd als sneltram.

Het RandstadRail-netwerk tussen Den Haag, Rotterdam en Zoetermeer is eveneens te beschouwen als een sneltram. Het deel vanaf de tramtunnel in Den Haag naar Zoetermeer en de Krakeling in Zoetermeer voldoet zelfs aan de defintie van metro. RandstadRail sluit in Den Haag via de tramtunnel aan op het Haagse tramnetwerk en in Rotterdam via het Statenwegtracé op de Rotterdamse metro (vanaf september 2008).

[bewerk] Andere landen

Een selectie van metro's over de gehele wereld:

[bewerk] Amerika

Metro van New York
Metro van New York

[bewerk] Azië

[bewerk] Europa

Moskouse metro die station binnenrijdt, gezien vanuit de metro
Moskouse metro die station binnenrijdt, gezien vanuit de metro


[bewerk] Gerelateerde onderwerpen

[bewerk] Externe links

Portaal:Portalenoverzicht
 Portaal Openbaar vervoer
Wikimedia Commons
Vervoermiddelen

auto · vrachtauto · motorfiets · fiets · bromfiets · snorfiets · scooter · tractor · bus · trolleybus · tram · metro · trein · boot / schip · vliegtuig · helikopter

 

system wymiany linków wymiana linkami system wymiany linków tanie kredyty gotówkowe kreatyna Plaza 3 star hotel Los Angeles krynica noclegi Sejm Tyk