Malthusiaans plafond

Het Malthusiaans plafond is de theorie van Thomas Malthus die stelt dat er een grens is aan de groei van de bevolking door de gelimiteerde beschikbare hoeveelheid land.

Inhoud

[bewerk] Strekking en invloed

In 1798 publiceerde de econoom en demograaf Thomas Malthus het pamflet An Essay on the Principle of Population, waarin hij voorspelde dat de bevolkingsgroei de economische groei voor zou blijven; dit zou leiden tot maatschappelijke ellende ('misery'). Hij introduceerde daarvoor de term Malthusiaans plafond. Dit plafond staat oorspronkelijk voor de maximale omvang die de bevolking kan bereiken in verhouding tot het beschikbare land.

In de hedendaagse economie en sociologie houdt men buiten de beschikbare hoeveelheid land, nu ook rekening met bv: grondstoffen, energie, werkgelegenheid, onderwijs, gezondheid en vrede. Bij het overschrijden van het plafond ontstaat de Malthusiaanse catastrofe, waarbij de overbevolking zichzelf terug in evenwicht brengt door een verhoogde mortaliteit door hongersnood, schaarste, werkloosheid, ziekte en oorlog. Vandaag de dag stellen moderne transportmethoden en Informatie- en Communicatietechnologie landen in staat om goedkoop aan kapitaal en grondstoffen te komen waardoor het Malthusiaans plafond wordt verhoogd; dit kan echter leiden tot het zogenoemde Backwash Effect.

[bewerk] Achtergrond

In de pre-industriële samenleving was er maar één relevant productiemiddel: land. Landgebruik is onderling exclusief, oftewel het gebruik van land voor bosbouw sluit het gebruik voor akkerbouw, katoenteelt, enz. uit. Het energieaanbod (om mensen, dieren, haarden mee te vullen) was dus beperkt door de hoeveelheid land die ter beschikking was. Economische groei (als bijproduct van een vergroting van het landgebruik) zal worden opgegeten door een steile bevolkingsgroei. Deze groei zal totaal stagneren wanneer een de maximale houdbare populatieomvang (het Malthusiaans plafond) is bereikt.

[bewerk] Malthus

De econoom en demograaf Thomas Malthus (1766-1834) beschreef dat de bevolkingsgroei van nature exponentieel verloopt, maar de groei van de ontgonnen hoeveelheid land slechts lineair. Dit zou uiteindelijk leiden tot de beschikbaarheid van steeds minder land (voedsel/energie) per mens en dus een daling in welvaart. Dit wordt de malthusiaanse catastrofe genoemd. De totale bevolking zal bij ongehinderde groei daarom een maximale omvang bereiken (het Malthusiaans plafond) op basis van de totale hoeveelheid bruikbare land (grondstoffen, energie enz.). De totale bevolking zal rondom deze omvang schommelen (zo kunnen epidemieën en oorlogen tijdelijke dalingen onder dit evenwicht veroorzaken).

[bewerk] Het plafond verhoogd

Pas met de ontwikkeling van de stoommachine, in de 18e eeuw, werd dit plafond als het ware tijdelijk verhoogd. De energie die steenkool leverde ging niet ten koste van ander gebruik van het land; daarbij was deze geconcentreerde brandstof (in vergelijking met bijvoorbeeld turf of hout) ruim voorradig. Met deze explosieve groei in het energieaanbod deed de industriële samenleving haar intrede. Door aanwending van deze energie werd een groot deel van de beroepsbevolking in de landbouw vrijgesteld voor andere beroepen. Daarbij kon in fabrieken de bewerking van allerlei goederen veel efficiënter en massaler dan ooit tevoren gebeuren. Met de opkomst van de industriële samenleving kwamen nog veel meer vindingen (zoals kunstmest) die de hoeveelheid land secundair maakten aan de industriële productiemiddelen. Vanaf dit tijdperk groeide het aantal mensen op aarde explosief. Ook het vervangen van steenkool door aardolie en kernenergie als energiedragers zorgden weer voor een verhoging van het plafond, waardoor de mensheid weer ademruimte kreeg. Maar de bevolkingstoename zal ook deze ademruimte even snel invullen. De uitputting van voornoemde energiebronnen zal uiteindelijk wereldwijd tot een Malthusiaanse catastrofe leiden, met oorlogen om aardolie en grondstoffen tot gevolg. In 2007 vonden er in diverse landen voedselrellen plaats. Voor 2008 voorspelt de Wereldbank voedselrellen in 32 landen. Dit kan echter voorkomen worden door het gebruik van alternatieve en duurzame energiebronnen en grondstoffen, samen met een stop aan de economische groei en een wereldwijde bevolkingsafname.

[bewerk] Andere beperkende factoren

Malthus nam als beperkende factor de hoeveelheid land, maar ook andere beperkende factoren zijn mogelijk. Zijn theorie is ruimer toepasbaar. Beperkende factoren voor de (groei van de) bevolking in een bepaald gebied en tijd kunnen ook zijn; de hoeveelheid water, zonlicht, grondstoffen, voedsel, werkgelegenheid, huisvesting etc.