Jan Wolkers

Jan Wolkers
Jan Wolkers in 1995
Volledige naam Jan Hendrik Wolkers
Geboren 26 oktober 1925
Overleden 19 oktober 2007
Land Vlag van Nederland Nederland
Jaren actief 1961-2007
Genre(s) o.a romans en essays
Bekende werken Turks Fruit
Kort Amerikaans
Terug naar Oegstgeest
De Kus
Literatuurportaal

Jan Hendrik Wolkers (Oegstgeest, 26 oktober 1925 – Westermient, Texel, 19 oktober 2007) was een Nederlands schrijver, schilder en beeldhouwer. Wolkers wordt gerekend tot de beste auteurs in de naoorlogse Nederlandse literatuur. Zijn beeldende, directe taalgebruik vond veel navolging.
In weerwil van zijn grote bekendheid als schrijver heeft Wolkers altijd te kennen gegeven dat hij zichzelf in de eerste plaats beeldhouwer voelde.

Inhoud

[bewerk] Biografie

[bewerk] Leven

Jan Wolkers was afkomstig uit een gereformeerd milieu waar hij in zijn tienerjaren afstand van heeft genomen. De ouders van Wolkers kwamen oorspronkelijk uit Amsterdam en hadden in totaal elf kinderen, waarvan Jan het derde was. Vader Wolkers bezat voor de Tweede Wereldoorlog een slecht lopende kruidenierswinkel in Oegstgeest.

Wolkers bezocht de mulo, maar moest al snel van school om te helpen in de winkel. Hij was onder andere dierenverzorger in een laboratorium van de Universiteit Leiden, was tuinman en schilderde landschappen. In de oorlog dook Wolkers onder. Hij nam les aan de Leidse Schilderacademie, en ook typelessen. Daarmee haalde hij zijn enige diploma. Kort na de bevrijding woonde Wolkers in Parijs.

Jan Wolkers was driemaal getrouwd. In 1947 huwde hij Maria de Roo (1923-1993).[1] Uit dit huwelijk werden drie kinderen geboren: Eric (5 januari 1948), Eva (1949) en Jeroen (3 april 1953). Eva overleed in 1951 door een ongeluk in bad. Deze traumatische gebeurtenis zou Wolkers later verwerken in de roman Een roos van vlees uit 1963.

In 1958 trouwde Wolkers in Frankrijk met Annemarie Nauta. Deze periode vormde later de inspiratie voor de roman Turks Fruit. Olga, de hoofdpersoon uit dit boek, was gebaseerd op Nauta. Het huwelijk zou niet lang duren. Met Olga's kanker en haar overlijden in Turks Fruit symboliseerde Wolkers het rouwproces dat hij doorging na het verbreken van de relatie met Nauta.

In 1963 ontmoette Wolkers de op dat moment 17-jarige Karina Gnirrep (geboren 21 maart 1946). Zij woonde schuin tegenover zijn atelier in de Uiterwaardenstraat. Zij is een dochter van Piet Gnirrep, die tijdens de oorlog vanwege zijn bijdrage aan het organiseren van de Februaristaking tot 10 jaar gevangenisstraf was veroordeeld, waarvan hij er vier in een Duitse gevangenis heeft doorgebracht, en Johanna Harthoorn, die tijdens de oorlog aan het CPN-verzet had bijgedragen. Zij trok kort daarna in in het woonatelier in de Amsterdamse Rivierenbuurt, waar Wolkers sinds 1950 woonde. In 1980 is het paar verhuisd van Amsterdam naar de buurtschap Westermient op het eiland Texel en in 1981 trouwde Wolkers met Gnirrep. In hetzelfde jaar werden hun kinderen, de tweeling Bob en Tom geboren.

Etalage van boekhandel Athenaeum aan Het Spui in Amsterdam na het overlijden van Jan Wolkers, oktober 2007.
Etalage van boekhandel Athenaeum aan Het Spui in Amsterdam na het overlijden van Jan Wolkers, oktober 2007.

In 2002 en 2003 zond VPRO's Villa Achterwerk twee seizoenen lang de serie De Achtertuin van Jan Wolkers uit over planten en dieren in de tuin die Wolkers en Karina bij hun huis op Texel hadden aangelegd.

Voor de Europese Parlementsverkiezingen 2004 en de Tweede Kamerverkiezingen 2006 stond Wolkers als lijstduwer op de lijst van de Partij voor de Dieren.

In 2006 werd Wolkers ereburger van Texel.[2]

In 2006 maakte Wolkers' kleindochter Rosita Wolkers op zeventienjarige leeftijd haar debuut als actrice in de dramaserie Fok jou!, uitgezonden door de NPS.

[bewerk] Dood

Jan Wolkers overleed in zijn slaap op 19 oktober 2007, een week voor zijn 82e verjaardag, in zijn huis op Texel. Als doodsoorzaak gaf zijn huisarts "ouderdom" op. In de week voor zijn overlijden was Wolkers met wondroos in het ziekenhuis opgenomen, waarbij levensbedreigend leverfalen werd geconstateerd.[3]

Het stoffelijk overschot van Wolkers werd op 24 oktober, aan het begin van de middag ter crematie overgebracht van Texel naar begraafplaats De Nieuwe Ooster in Amsterdam.[4] Bij de plechtigheid daar, die op tv rechtstreeks te volgen was via Nederland 1, werd gesproken door directeur Robbert Ammerlaan van uitgeverij De Bezige Bij, Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes, historicus Maarten van Rossem, cultuurminister Ronald Plasterk, schrijver Remco Campert en Wolkers' weduwe Karina. Zijn zoon Tom zong een zelfgeschreven lied, samen met de vriendin van zijn andere zoon Bob, Leonie Hulsman.

Enkele maanden voor zijn dood had Wolkers literair journalist Onno Blom toestemming gegeven voor het schrijven van zijn biografie. Blom denkt hiermee in 2012 klaar te zijn.[5]

[bewerk] Kunst

[bewerk] Schrijven

Zijn schrijversdebuut vond plaats in 1961 toen de verhalenbundel Serpentina's Petticoat uitkwam. In 1962 verscheen de eerste roman van Wolkers: Kort Amerikaans. Daarna verscheen er geregeld een nieuw boek van zijn hand. In 1969 verscheen Turks Fruit, Wolkers' grootste literaire succes. Het boek werd in 1973 door Paul Verhoeven verfilmd, met hoofdrolspelers Rutger Hauer en Monique van de Ven.

De gereformeerde afkomst van Wolkers komt veelvuldig terug in zijn romans. Verder kenmerken zijn romans zich door een grote openheid over seksualiteit; hij was een van de eerste literaire schrijvers die zo ver ging. De eerste uitgever van Wolkers vond dat er te veel "vieze woorden" in zijn boeken stonden, en dat deze door Wolkers door Latijnse termen vervangen moesten worden. Wolkers stelde daar tegenover dat de dingen die hij beschreef nu eenmaal voorkomen in de maatschappij en het leven. Hij vond daarom de expliciete beschrijvingen ervan in zijn verhalen verantwoord. Ook wees hij erop dat over al deze zaken in grote boeken, zoals de Bijbel evenzeer op niet mis te verstane wijze wordt verhaald.

De boeken van Wolkers zijn autobiografisch en de afgunst tegenover de (schoon)ouders speelt een grote rol.

Een ander thema dat veel voorkomt in het werk van Wolkers is de dood. Op zijn eerste schilderijen gebruikte hij ook het thema dood, dat waren bijvoorbeeld stillevens met schedels. Wolkers kwam vroeg in aanraking met de dood. Tijdens de Tweede Wereldoorlog overleed zijn oudste broer, Gerrit Johannes Wolkers, op 22-jarige leeftijd aan difterie, op 30 augustus 1944.

In 2007 schreef Wolkers speciaal voor de postzegels van de Weken van de Kaart 2007[6] een gedicht, dat door grafisch ontwerper Lex Reitsma werd verwerkt. De zee, de ruimte en het licht van Texel, en 'De geboorte van Venus' van de Italiaanse schilder Botticelli inspireerden Wolkers tot het gedicht voor de postzegels.

In 2007 was hij tenslotte dan nog de auteur van de tekst voor het op 19 december uitgezonden Groot Dictee der Nederlandse Taal. Als Wolkers niet twee maanden voor het evenement was overleden, zou hij haar zelf, waarschijnlijk via een satellietverbinding tussen zijn woning op Texel en het gebouw van de Eerste Kamer in Den Haag, hebben voorgedragen. Nu was het evenwel diens echtgenote en muze Karina die de eer te beurt viel. Wolkers had het dictee in augustus voltooid en daarmee werd het officieel diens "laatst bekende tekst" - overigens niet, zoals vaak bij het Groot Dictee, een willekeurige verzameling lastig te spellen woorden, bijeengehouden door een dun verhaaltje zonder plot maar al met al, zowel qua vorm als qua inhoud een 'echte Wolkers', compleet met bijbel, engelen, seks en 'geschilderde' taal.

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Groot Dictee der Nederlandse Taal 2007 op Wikisource

[bewerk] Geweigerde lof

  • In 1963 kreeg zijn boek Serpentina’s petticoat de literatuurprijs van de gemeente Amsterdam. Wolkers stuurde de prijs in 1966 weer terug. Hiermee protesteerde hij tegen het optreden van de politie bij de rellen rond het huwelijk van Beatrix en Claus.
  • Jan Wolkers weigerde ook de Constantijn Huygensprijs (1982).
  • In 1989 werd hem de P.C. Hooftprijs toegekend, maar hij weigerde die omdat stripauteur Marten Toonder nog nooit een grote literatuurprijs had gekregen, maar ook omdat hij vond dat hij eerder prijzen had verdiend voor zijn boeken.
  • Een procedure om hem een koninklijke onderscheiding te geven werd stopgezet omdat verwacht werd dat hij die ook zou weigeren.
  • De enige prijs die Wolkers wel zou aannemen was de Busken Huetprijs 1991, voor zijn essays Tarzan in Arles.

[bewerk] Publicaties

[bewerk] Romans

  • 1962 - Kort Amerikaans
  • 1963 - Een roos van vlees
  • 1965 - Terug naar Oegstgeest
  • 1967 - Horrible Tango
  • 1969 - Turks Fruit
  • 1974 - De walgvogel
  • 1977 - De Kus
  • 1979 - De doodshoofdvlinder
  • 1980 - De perzik van onsterfelijkheid
  • 1981 - Brandende liefde
  • 1982 - De junival
  • 1983 - Gifsla
  • 1984 - De onverbiddelijke tijd

[bewerk] Novellen

[bewerk] Verhalenbundels

  • 1961 - Serpentina's Petticoat
  • 1963 - Gesponnen suiker
  • 1964 - De hond met de blauwe tong
  • 1981 - Alle verhalen
  • 1985 - 22 sprookjes, verhalen en fabels
  • 1988 - Kunstfruit en andere verhalen
  • 1989 - Jeugd jaagt voorbij
  • 1991 - Wat wij zien en horen (samen met Bob en Tom Wolkers)
  • 2003 - De achtertuin (boek bij tv-serie)

[bewerk] Essays

  • 1991 - Tarzan in Arles
  • 1994 - Rembrandt in Rommeldam
  • 1995 - Zwarte Bevrijding (Boekenweek)
  • 1996 - Icarus en de vliegende tering
  • 1997 - Mondriaan op Mauritius
  • 1998 - Het kruipend gedierte des aardbodems

[bewerk] Verhalen & Essays

  • 2007 - Waddenboek

[bewerk] Toneel

  • 1963 - Wegens sterfgeval gesloten, commedia della morte
  • 1963 - De Babel

[bewerk] Column

  • 1999 - Omringd door zee

[bewerk] Lezing

  • 2000 - Een cilinder vol zeegeruis

[bewerk] Dagboeken

  • 2005 - Dagboek 1974
  • 2006 - Dagboek 1969
  • 2007 - Dagboek 1972
  • 2007 - Dagboek 1976

[bewerk] Brief

  • 2005 - Ach Wim, wat is een vrouw? (aan een jeugdvriend)

[bewerk] Documentaires

  • 1971 - Groeten van Rottumerplaat (autobiografisch)
  • 1971 - Werkkleding (autobiografisch)

[bewerk] Audio-cd

  • 2006 - 2 Texel: Drummers Double Bill & Jan Wolkers [7]

[bewerk] Luisterboeken

  • 1987 - Jan Wolkers leest
  • 1989 - Twee verhalen, Jan Wolkers leest voor
  • 1998 - Omringd door zee[8]
  • 2001 - Onbeperkt houdbaar
  • 2003 - De achtertuin van Jan Wolkers
  • 2005 - Mijn stem brandt in mij
  • 2005 - Jan Wolkers leest De achtste plaag
  • 2006 - Alleen op een eiland

[bewerk] Kunstboek

  • 1999 - De spiegel van Rembrandt (voor kinderen)

[bewerk] Beeldverhaal

  • Striptekenaar Dick Matena heeft een stripversie gemaakt van Wolkers' roman Kort Amerikaans. In april 2006 overhandigde hij het eerste exemplaar aan de schrijver. De strip werd in drie delen op de markt gebracht.

[bewerk] Verfilmingen

Vijf boeken van Jan Wolkers zijn verfilmd.

Daarnaast is door het Humanistisch Verbond in 1998 nog het verhaal De wet op het kleinbedrijf verfilmd en op video uitgebracht.

[bewerk] Schilderen

Wolkers studeerde voor beeldend kunstenaar in Den Haag en Amsterdam. In Amsterdam tot 1953 aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten. Van 15 juli tot 14 augustus 1954 volgde Wolkers de Internationale Sommerakademie für bildende Kunst in Salzburg, die in 1953 door Oskar Kokoschka was opgericht. Daarvoor kreeg hij een beurs van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. Hij kreeg er les van de Italiaanse beeldhouwer Giacomo Manzù. In 1957 kreeg hij een Franse beurs om bij Ossip Zadkine te studeren in Parijs.

Wolkers signeerde zijn schilderijen soms aan de achterzijde, net als Mondriaan, omdat hij vond dat de handtekening detoneert met het werk. Zijn schilderijen ontstaan, stelde Wolkers in 2007, uit wat hij in eenzaamheid in zichzelf verzamelt. Daar moet hij rustig voor leven. Inspiratiebronnen voor zijn abstracte werken zijn de zee, het landschap en de rust.

Veelbesproken zijn de verkiezingsaffiches die hij in de tweede helft van de zestiger jaren voor de CPN schilderde.

[bewerk] Beeldhouwen

In 1956 krijgt hij voor zijn bronzen beeld Jongen met haan de Sint-Lucas medaille.[9][10] Ook in 1956 krijgt hij zijn eerste belangrijke opdracht, het Watersnoodmonument in Kruiningen. Het eerste ontwerp voor dit monument was voor die tijd revolutionair, het ontwerp was helemaal van glas. Waarschijnlijk is Wolkers de eerste ter wereld die zo vroeg een beeld van glas gemaakt heeft. Dit eerste ontwerp werd afgewezen. In 1957 werd het monument voltooid, een bronzen beeld van een jonge vrouw met een verdronken kind op haar arm, ter herinnering aan de watersnood van 1953 in Zeeland.[11]

Zijn beelden zijn vaak het slachtoffer van vandalisme. Voorbeelden hiervan zijn het Auschwitz-monument in Amsterdam en het monument op de dijk bij Ceres op Texel. Vermoedelijk speelt daarbij een rol dat Wolkers veel gebruik maakt van glas en dat de kwetsbaarheid die dit materiaal uitstraalt bij sommigen vernielzucht opwekt. Zo werd een glazen werk in zijn geboorteplaats Oegstgeest vernield; na restauratie werd het verplaatst naar een nieuwe locatie vóór het gemeentehuis, waar het sindsdien permanent met camera's wordt bewaakt. Als reactie op de vernieling van het monument bij Ceres in 2003 maakte Wolkers bekend dat hij minder met glas en meer met staal zou gaan werken. Het Jac. P. Thijsse-monument in de vijver bij de Elemert op Texel bevat inderdaad meer staal, maar glas is er nog steeds substantieel in aanwezig.

[bewerk] Museum

Eind 2007 deelde Karina Wolkers mee dat er gedacht wordt aan een soort museum of aan een plek in Leiden waar Wolkers schilderijencollectie zijn plaats kan vinden. Daarbij zal ook zijn literair archief met zijn brieven terecht komen. De voorkeur voor Leiden komt voort uit het feit dat Wolkers er naar de tekenacademie ging en het was ook de eerste stad waar hij musea bezocht. De vormgeving of de plek zonder meer van het museum staat nog ter discussie. Men denkt aan het Stedelijk Museum De Lakenhal of het Natuurhistorisch Museum Naturalis. Karina Wolkers zei in dit verband dat "museum wat te statisch klinkt. Het moet iets swingenders worden, waar ook films van anderen getoond kunnen worden, met aandacht voor geschiedenis". [12]

[bewerk] Externe links

[bewerk] Bron

[bewerk] Noten

  1. ^ Maria Lena de Roo, geboren 19-1-1923 te Goes, apothekers-assistente, overleden 19-12-1993 te Amsterdam
  2. ^ Texel maakt Jan Wolkers ereburger, Brabants Dagblad, 24 maart 2006
  3. ^ Jan Wolkers: 'Zo is het genoeg', de Volkskrant, 24 oktober 2007.
  4. ^ Jan Wolkers (81) overleden, de Volkskrant, 20 oktober 2007.
  5. ^ Wolkers geeft toestemming voor biografie, Trouw, 30 juni 2007
  6. ^ Leven en werk van Jan Wolkers centraal op postzegels. Bijzondere postzegels cadeau tijdens de Nationale Weken van de Kaart 2007, TNT Post
  7. ^ Drummers Double Bill
  8. ^ Luisterboeken
  9. ^ De auteur van deze week: Wolkers, Jan, Literair Nederland
  10. ^ Jan (Hendrik) Wolkers (1925), Kunstbus
  11. ^ Van Tetterode maakte eerste ontwerp belangrijk kunstwerk Wolkers, Tettero
  12. ^ Leiden wil collectie Wolkers tentoonstellen, De Gelderlander/ANP, 28 december 2007


Wikiquote Wikiquote heeft een collectie citaten gerelateerd aan Jan Wolkers.
 

opend Justyna Steczkowska Wanted - Ścigani apartments in prague Misiaki
kreatyna
kreatyna
www.activebody.pl		Gry Online
Gry Online
www.pozycjonarka.in…		Plaza 3 star hotel Los Angeles

www.triptake.com		krynica noclegi
krynica noclegi,ośrodek, wypoczynk…
gornik.com.pl		Kredyty odnawialne
Kredyty odnawialne
www.eskarbiec.pl