|
|
Help:Spellinggids
Wees niet bang om spelfouten te maken; niet iedereen is even goed in spelling. Verder kan iemand die moe is, of door een andere oorzaak in een minder goede conditie verkeert, wat meer spelfouten maken dan gewoonlijk. Ook neerlandici maken af en toe nog wel een spelfout tegen het Nederlands.
[bewerk] Hoofdafspraak voor de spelling
- Het Groene Boekje (ook te raadplegen op internet; zie hier) is de leidraad voor de spelling. Wordt een woord niet in het Groene Boekje gevonden, dan hanteren we de spelling die in Van Dale staat, daarna eventueel die van andere naslagwerken. Voor buitenlandse aardrijkskundige namen in het Nederlands wordt de website van de Nederlandse Taalunie gebruikt [1]. De richtlijnen voor de spelling van aardrijkskundige namen die daar niet genoemd worden staan vermeld op Wikipedia:Buitenlandse geografische namen.
[bewerk] Verdere richtlijnen voor de spelling
- Wees voorzichtig met resultaten van zoekmachines. Ze kunnen een handig hulpmiddel zijn, maar vormen geen bepalend criterium voor de spelling. Een voorbeeld is de spelling van "Pyramide van Austerlitz" die in december 2006 maar 932 Googlehits had, t.o.v. de 3.120 google hits die zoekstring "Piramide van Austerlitz" opleverde. Hoewel het om een piramide gaat, heet het monument officieel wel degelijk "Pyramide van Austerlitz".
- Bij getallen met duizendtallen wordt in ieder geval vanaf 10.000 voor het derde (zesde, negende, enz.) cijfer van rechts een punt gezet. Afhankelijk van de context, bijv. het interval 9.500-10.000, kan dit ook bij getallen vanaf 1000 gedaan worden. In principe geldt voor getallen gelijk aan of minder dan 9999 dat een punt als scheidingsteken niet gewenst is (zie [2]). Een spatie (gevormd door
om een regelafbreking te voorkomen) is een alternatief scheidingsteken. Een komma als duizendtal-scheidingsteken is ongewenst, omdat de komma als decimaal scheidingsteken wordt geprefereerd.
- Bij gebruik van samenstellingen moet je opletten dat in het Nederlands woorden veel vaker aan elkaar geschreven worden dan bijvoorbeeld in het Engels (appelboom - apple tree). Vooral bij het vertalen van een artikel uit de Engelse Wikipedia is dit van belang. Samenstellingen bestaan vaak uit twee zelfstandige naamwoorden, maar andere combinaties zijn ook mogelijk, bijvoorbeeld een bijvoeglijk naamwoord met een zelfstandig naamwoord. Een 'rood zweem' is niet per se hetzelfde als een 'roodzweem'. (Tip: Luister naar de klemtoon. In 'rood zweem' hebben beide woorden elk hun eigen klemtoon; het zijn dus twee woorden. In 'roodzweem' heeft alleen 'rood' een klemtoon, dus het is één woord.)
- Als Engelse leenwoorden een samenstelling vormen van bijvoeglijk naamwoord en zelfstandig naamwoord, dan blijft dat in het Nederlands zo: compact disc, chief executive officer, open source. Maar als er in het Nederlands een nieuwe samenstelling wordt gevormd, volgt die de Nederlandse regels: opensourcesoftware. Bij combinaties van twee zelfstandige naamwoorden ligt het eraan of uitdrukkelijk een Engelse combinatie wordt geciteerd (world wide web) of dat de samenstelling als Nederlands woord kan worden beschouwd: accountmanager.
- In gevallen waar je zelf de neiging hebt verkeerd te spellen is het geen slecht idee om een redirect vanaf de foute spelling van een paginatitel naar de pagina met de juiste spelling op te nemen (hoe je dat moet doen, vind je onderaan in Instructies). Doe dit echter niet te veel - alleen wanneer je verwacht dat bezoekers (regelmatig) op de fout gespelde paginatitel zullen zoeken.
- Een vaak terugkerende kwestie is de vraag of het bijvoeglijk naamwoord met of zonder buigings-e geschreven moet worden. In het algemeen gelden hiervoor de volgende regels:
- Wanneer er een bepaald lidwoord (de, het) voor het bijvoeglijk naamwoord staat en een zelfstandig naamwoord erachter, dan krijgt het bijvoeglijk naamwoord een buigings-e: het lieve kind en de lieve vrouw.
- Wanneer er een onbepaald lidwoord voor het bijvoeglijk naamwoord staat, is het geslacht van het zelfstandig naamwoord van belang: bij onzijdige woorden (met lidwoord 'het') vervalt de buigings-e, bij mannelijke of vrouwelijke zelfstandig naamwoorden (met lidwoord 'de') blijft de buigings-e behouden: een lief kind (want het is: het kind), maar een lieve vrouw (want het is: de vrouw).
- Er bestaan echter uitzonderingen op deze regels. De uitzondering die voor Wikipedia het belangrijkst is, betreft de volgende combinatie van woorden:
- een onbepaald lidwoord, gevolgd door:
- het zelfstandig naamwoord man, persoon, of een aanduiding van een beroep of functie. (bron: ANS)
- een van een geografische naam afgeleid bijvoeglijk naamwoord op -s of -isch, gevolgd door:
- het zelfstandig naamwoord man, persoon, of een aanduiding van een beroep of functie. (bron: ANS)
- In beide gevallen mag de buigings-e worden weggelaten. Zowel Jan Timman is een Nederlands schaker als Jan Timman is een Nederlandse schaker zijn dus correct.
- Andere uitzonderingen zijn bijvoorbeeld het Belgisch, Europees of Vlaams Parlement.
- De bezitsvorm-s van een woord (Jans fiets) wordt, anders dan in het Engels, niet altijd voorafgegaan door een apostrof. Hier gelden dezelfde regels als voor de meervouds-s (dus Jans fiets, Monica's probleem, ...). Eindigt een woord op een sisklank (s, x, z, sj, sh), dan wordt enkel een apostrof geplaatst: Bush' regering. Voor de x en z geldt dat deze ook hoorbaar moet zijn in de uitspraak; het is dus Dutrouxs advocaat, omdat de x niet uitgesproken wordt.
[bewerk] Religieuze begrippen
- Woorden die een religieuze stroming aangeven, krijgen een kleine letter (het protestantisme, de islam). Dit geldt ook voor samenstellingen en afleidingen van die woorden (een protestant, protestants-christelijk, joods, rooms-katholiek). Soortnamen voor beoefenaars van godsdiensten en voor religieuze praktijken krijgen eveneens een kleine letter (de paus, een jezuïet, de eucharistieviering).
Heilige geschriften worden met een hoofdletter geschreven (Bijbel, Bijbelboek, Bijbelschool etc.) Kerk krijgt ook een hoofdletter als de instantie bedoeld wordt en niet het gebouw. God krijgt een hoofdletter als het opperwezen zelf bedoeld wordt, een kleine letter als men het over een god heeft. De officiële namen van feestdagen krijgen een hoofdletter: Kerstmis, Suikerfeest, Hemelvaartsdag, Chanoeka, e.d.
- Er moet dus worden onderscheiden tussen joden (die de joodse religie aanhangen) en Joden (leden van een volk); tussen de Bijbel (het christelijke heilige boek) en een bijbel (een exemplaar).
- Duidelijke verwijzingen naar een aardrijkskundige naam behouden in religieuze samenstellingen wel hun hoofdletter: dus Grieks-orthodox maar oosters-orthodox. Ook Nederlands-hervormd.
- Alle -ismes en hun afgeleide vormen krijgen een kleine letter, ook als er een eigennaam in verborgen is: amerikanisme, fortuynistisch. Ook woorden als balkanisering krijgen een kleine letter.
- Wanneer een kerknaam de naam van de instelling is, krijgt alleen kerk een hoofdletter: de rooms-katholieke Kerk, de protestantste Kerk in Nederland enz. De rooms-katholieke kerk is ook mogelijk, maar alleen als het gebouw bedoeld wordt en niet de instelling. In samenstellingen met oud wordt geen koppelteken geschreven, omdat de schrijfwijze mét koppelteken uitsluitend is voorbehouden aan samenstellingen waarin oud de betekenis heeft van ex of gewezen. We schrijven dus oudrooms-katholieke Kerk, oudkatholieke bisschop, maar oud-voorzitter van de synode.
[bewerk] Weergave van andere talen
Zie voor transliteratie, transcriptie enzovoorts van andere schriftsystemen de transliteratiegids.
[bewerk] Spellingcontrole
Er bestaan diverse spellingcontroles die Nederlandse teksten kunnen controleren. De volgende lijst is niet volledig:
- ispell met Nederlandse regels en woordenlijst (Unix, Linux; gratis)
- 4spell met Nederlandse woordenlijst (Windows; gratis)
- Ingebouwde spellingcontroles in softwarepakketten zoals Microsoft Word, WordPerfect (Windows), OpenOffice.org (Windows en Linux)
- De huidige versie van de browser Firefox 2.0.0.1 heeft een ingebouwde spellingcontrole bij het typen (e-mails; bewerken in de Wikipedia).
Hou er rekening mee dat deze spellingcontroles lang niet alle fouten opmerken, een fout als "verassing" in plaats van "verrassing" bijvoorbeeld, zal niet opgemerkt worden, aangezien "verassing" ook bestaat.
[bewerk] Uitzonderingen
Wij proberen uitzonderingen op de hoofdafspraak tot een absoluut minimum te beperken. Evengoed is het niet onmogelijk dat iedereen er bijvoorbeeld van overtuigd is dat een woord op de erratalijst van het Groene Boekje had moeten staan, terwijl dat niet het geval is. Het is de bedoeling dat alle uitzonderingen op de hoofdafspraak in deze paragraaf expliciet worden genoemd.
Er zijn momenteel geen uitzonderingen op de hoofdafspraak.
[bewerk] Enkele wijzigingen in de spelling van 2006
[bewerk] Engelse leenwoorden
Meer info: Taaluniespelling-2006
[bewerk] Gerelateerde onderwerpen
[bewerk] Externe links
|
