Gerrit Rietveld

Gerrit Rietveld in 1962

Gerard Thomas (Gerrit) Rietveld (Utrecht, 24 juni 1888 - aldaar, 26 juni 1964) was een Nederlands architect en meubelontwerper.

Inhoud

[bewerk] Jeugd en opleiding

Rietveld leerde het vak van meubelmaker van zijn vader vanaf zijn elfde, maar verafschuwde de massieve meubelen die zijn vader produceerde. Hij waardeerde echter het vakmanschap, en volgde een avondcursus tussen 1904 en 1908 die hem inzicht gaf in proportie en stijl. In 1911 opende hij zijn eigen meubelmakerij en volgde opnieuw een avondcursus, nu in architectuur, bij Piet Klaarhamer, een geestverwant van H.P. Berlage. Reeds eerder was hij bij de architect P.J. Houtzagers in de leer geweest.

[bewerk] De Stijl

De Rood-blauwe stoel uit 1918 was een revolutionair ontwerp door zijn strakke vorm, en werd een belangrijk voorbeeld van vroeg-moderne ontwerptechniek. De vorm doet denken aan het werk van Piet Mondriaan. Op een opmerking, dat deze stoel vanwege de houten zitting niet comfortabel zou zijn, zou Rietveld geantwoord hebben: 'Zitten is ook een werkwoord!'

In 1919 werd Rietveld via zijn vriend Robert van 't Hoff lid van de De Stijl-beweging, maar het zou nog tot omstreeks 1923 duren voor hij, onder invloed van Mondriaan en Van Doesburg, de voor De Stijl kenmerkende primaire kleuren toepaste. Later maakte hij deel uit van de stroming van de Nieuwe Zakelijkheid. In 1919 werd hij zelfstandig ontwerper en meubelmaker, toen hij zijn bedrijf opende in Utrecht.

Het Rietveld Schröderhuis ontwierp Rietveld in 1924 in nauwe samenwerking met de latere bewoonster van het huis, de binnenhuisarchitecte Truus Schröder-Schräder. Het huis staat aan de Prins Hendriklaan in Utrecht, en is een zuiver voorbeeld van alles waar De Stijl voor stond.

[bewerk] Nieuwe Bouwen

Omstreeks 1930 sloot Rietveld zich aan bij het Nieuwe Bouwen, de Nederlandse variant van de Internationale Stijl. Hij ontwierp in 1930-1932 een rij arbeidershuizen in de Wiener Werkbundsiedlung in Wenen en in 1934 in samenwerking met Truus Schröder-Schräder een rij huizen aan de Erasmuslaan in Utrecht.

Tijdens de oorlog bleef Rietveld ontwerpen maken in de illegaliteit: hij had zich niet bij de Kultuurkamer aangemeld, en mocht dus officieel vanaf 1942 niet langer zijn beroep uitoefenen. In datzelfde jaar ontwierp hij een uit één stuk geperste kunststof stoel.

Na een moeilijke tijd zonder veel aandacht werd 'De Stijl' in de jaren vijftig weer populair, en dit leverde Rietveld werk op in de vorm van overheidsgebouwen. In 1955 ontwierp Rietveld een kleurenschema voor de cabine van de Fokker F-27. Hoewel de Fokker-directie zeer enthousiast was, werd het niet toegepast.

In 1961 richtte hij samen met Joan van Dillen en Johan van Tricht het architectenbureau Rietveld Van Dillen Van Tricht op. Gerrit Thomas Rietveld ligt begraven op de Begraafplaats Soestbergen.

Rietveld Schröderhuis, Utrecht.

[bewerk] Werk

[bewerk] Publicaties

'Aanteekening bij kinderstoel (Bijlage N^o. XVIII)', De Stijl, 2e jaargang, nummer 9 (juli 1919): p. 102. Zie Digital Dada Library.

De beroemde Rood-blauwe stoel

[bewerk] Meubels

Rietveld heeft een aantal bekende meubelen gemaakt. Zo is er de Rood-blauwe stoel uit 1918, en de Zigzagstoel uit 1932. Hij maakte ook een aantal buismeubelen. Bij zijn meubelen gebruikte Rietveld de cartesiaanse knoop.

Overige meubelontwerpen van Rietveld zij:

Kinderstoel. 1918. Zie Digital Dada Library.
Dressoir. Circa 1919. Zie Digital Dada Library.
Armstoel. Circa 1919. Idem.
Kinder-kruiwagen. 1923. Beschilderd hout. Circa 30 × 81 × 38 cm. Amsterdam, Stedelijk Museum.
Militaire stoelen. 1923.
Berlijn-stoel. 1923.
Krat-stoel. 1934. Hout. Circa 60 × 62 × 65 cm. Amsterdam, Stedelijk Museum.

Muziekschool, Zeist. 1932.

Rietveld paviljoen, 1965, Otterlo

Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam-Zuid. Foto: bma.amsterdam.nl.

Van Gogh Museum in Amsterdam-Zuid.

Veel van de meubelen maken deel uit van de collectie van het Centraal Museum in Utrecht.

Een deel van de meubelen zou in mei 2008 tentoongesteld gaan worden in de faculteit bouwkunde van de TU Delft, toen er een grote brand uitbrak. De stoelen die op dat moment aanwezig waren hebben de brand overleefd.

Eén van zijn navolgers was Ko Verzuu (1901-1971) met zijn houten speelgoed in de Rietveld-stijl gemaakt voor de ADO werkplaatsen in Bilthoven in de jaren 1933-1951.

[bewerk] Architectuur

Etalage Goud- en Zilversmidscompagnie, Kalverstraat 107, Amsterdam. 1921.
Rietveld Schröderhuis, Utrecht (1924)
Een muziekschool annex 2 apartementen te Zeist (1932).
Zomerhuis Verrijn Stuart (1935) in de buurt van Utrecht
Bioscoop Vreeburg, Utrecht (1936)
Nederlands Paviljoen voor de Biënnale van Venetië (1953/54)
Beeldenpaviljoen voor het park Sonsbeek te Arnhem (1954; afgebroken, herbouwd in 1965 in Otterlo: Rietveld-paviljoen)
Julianahal van de Koninklijke Nederlandse Jaarbeurs Utrecht in Utrecht (1953-1956) (In samenwerking met Ter Braak, Van den Berg, Van Grunsven en Prey).
Bushalte Hof Bergeijk
Klok Hof Bergeijk
Textielfabriek Weverij de Ploeg in Bergeijk (1954-1958); beschermd als rijksmonument.
Woonhuizen te Bergeijk en Best (1956-1957)
Huizenblokken te Hoograven en Tolsteeg, Utrecht (1956-1957)^[1]
Nederlands paviljoen voor de Wereldtentoonstelling te Brussel (1958).
Tentoonstellingsgebouw Zonnehof te Amersfoort (1958-1959).
Een woonhuis te Ilpendam (1959).
Een woonhuis/villa te Cadzand-Bad (1960).
De Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam (1967) (samen met Joan van Dillen en J. van Tricht).
Een middelbare school (Rietveld Lyceum) te Doetinchem(1971)
Het Van Gogh Museum in Amsterdam, geopend in 1973 (eveneens met Joan van Dillen en J. van Tricht).
Drie woonhuizen en een verzorgingshuis te Wageningen; twee van de huizen zijn gemeentelijk monument.
Blok woonhuizen aan de Robert Schumannstraat in de Utrechtse wijk Oog in Al
Een middelbare school Gerrit Rietveld College te Utrecht