Geestelijke gezondheidszorg
Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) biedt behandeling, zorg en begeleiding aan mensen met psychische problemen en stoornissen. Zij draagt bij aan de verbetering van de geestelijke gezondheid en kwaliteit van leven van de patiënt (Tonnaer, 1999). Een andere taak van de GGZ is het voorkómen van psychische problemen. De GGZ streeft naar het bevorderen en herstellen van de geestelijke gezondheid en/of het draaglijk maken en houden van duurzame psychische problemen.
De GGZ in Vlaanderen is anders georganiseerd dan die in Nederland.
Inhoud |
[bewerk] GGZ in Vlaanderen
In Vlaanderen is geestelijke gezondheidszorg de zorg met als doel het herstel van het psychisch evenwicht of het draaglijk maken van psychische stoornissen voor patiënten en hun leefomgeving, zodat patiënten mogelijkheden ontwikkelen om terug volwaardig en menselijk te bestaan in de maatschappij.
Mensen zijn geestelijk gezond wanneer ze kunnen omgaan met problemen en ziekten die deel uitmaken van een 'normaal' leven en een persoonlijk en maatschappelijk engagement tonen. De zorg die daartoe moet leiden moet kunnen verklaard worden (is geen intuïtieve zorg), moet leiden tot herstel (niet enkel genezing) en staat in een positieve benadering ten dienste van patiënten en hun leefomgeving.
[bewerk] Evolutie
[bewerk] Erkenning
Pas na de Tweede Wereldoorlog, in 1948, wordt de geestelijke gezondheidszorg overgeheveld van het federaal ministerie Justitie naar het ministerie van Volksgezondheid. Dit gaat samen met de invoering van psychofarmaca.
In 1975 worden de CGGZ, voorheen dispensaria voor geestelijke hygiëne, door een koninklijk besluit erkend. De Dispensaria bestonden voor 1975 naast de Psychiatrische Afdeling Algemeen Ziekenhuis (PAAZ) met bedden voor acute (A) en chronische (T) patiënten.
In 1990 vindt de eerste verplichte omschakeling plaats. Het aantal bedden in een psychiatrisch ziekenhuis (PZ) wordt afgebouwd en verplaatst naar Beschut Wonen. Eén bed in een psychiatrisch ziekenhuis staat gelijk aan acht plaatsen Beschut Wonen. Ook de Psychiatrische Verzorgingstehuizen ontstaan. Een jaar later krijgt de gezinsverpleging in Geel en Lierneux haar wettelijke erkenning.
In 1999 is er een tweede verplichte omschakeling, waarbij het aantal CGGZ in Vlaanderen bij Vlaams Decreet teruggebracht worden van 84 naar 23.
[bewerk] Tendenzen
De erkenning van de geestelijke gezondheidszorg en haar centra, kan gezien worden in het kader van een viertal tendensen:
- Van intramurale zorg naar extramurale zorg, dus van residentieel naar ambulant, zodat de persoon met psychische kwetsbaarheid zo dicht mogelijk bij huis kan blijven en geïntegreerd kan blijven in het gewone leven of daarin kan reïntegreren in plaats van afgezonderd te leven in een instelling
- Vermaatschappelijking van de zorg of hoe men wenst in het gewone leven met psychische problemen om te gaan
- Van medisch model naar bio-psycho-sociaal model of sociaal model waarin er ook met ecologische, economische en ethische aspecten rekening wordt gehouden zoals de betaalbaarheid van de sector, het onderwerp euthanasie
- Differentiatie in behandeling en medicatie waarbij een aanpak op maat het doel wordt (dat niet steeds gerealiseerd wordt of kan worden)
- Specialisatie in de behandeling en medicatie met de opkomst van revalidatie en rehabilitatie voor mensen met chronische of langdurige psychiatrische stoornissen
Ook met de opkomst van de CGGZ blijven mensen met psychische kwetsbaarheid en psychiatrische patiënten gestigmatiseerd. Deze stigmatisering is ten dele het gevolg van zelfstigmatisering en ten dele omdat het ons confronteert met het anders zijn van mensen.
[bewerk] Organisatie
Binnen de geestelijke gezondheidszorg vinden we onder meer:
[bewerk] Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg'
Een Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg is een extramurale tweedelijnsvoorziening (waarbij er dus geen opname is) die met een multidisciplinair team de cliënten -waaronder veel ex-psychiatrische patiënten- begeleidt. Het zijn mensen die worden geconfronteerd met psychosociale en psychische problemen.
[bewerk] Psychiatrische Afdeling Algemeen Ziekenhuis
Psychiatrische Afdeling Algemeen Ziekenhuis zijn meestal kleine afdelingen (30 bedden) die binnen een algemeen ziekenhuis instaan voor de opvang van mensen met een psychiatrische problematiek. De focus ligt op kortdurende interventies (urgentiepsychiatrie, crisispsychiatrie) en op liaisonpsychiatrie (psychologisch/psychiatrische benadering van bepaalde patiënten op andere afdelingen.
Meer dan in een psychiatrisch ziekenhuis, is de aanpak in de meeste PAAZ eerder biologisch-psychiatrisch, waar in de psychiatrische ziekenhuizen altijd een multidisciplinaire aanpak centraal staat.
[bewerk] Psychiatrische ziekenhuizen
Psychiatrisch ziekenhuizen behandelen enkel cliënten met een psychiatrische problematiek. Ze werken curatief, dat wil zeggen genezend, op een zo kort mogelijke tijd, en stabiliserend. Het PZ is een van de laatste schakels in het geheel van behandelmogelijkheden.
In een psychiatrisch ziekenhuis bestaan, naast de laagdrempelige opnameafdeling, ook nog afdelingen waar mensen aan toegewezen worden op basis van leeftijdskenmerken (geronto-afdeling), ziektebeeld (psychoseafdeling), behandeling (resocialisatieafdeling), beveiliging (gesloten afdeling) of psychosociaal probleem (verslavingsafdeling). Er zijn ook een aantal centrale diensten, zoals een dienst ontspanning in grotere ziekenhuizen.
[bewerk] Psychiatrische verzorgingstehuizen
Psychiatrische verzorgingstehuizen zijn eerder een woonvorm dan een behandelingsvorm (eerder "care" dan "cure"), meestal na een opname in een psychiatrisch ziekenhuis. Vooral gestabiliseerde patiënten met weinig perspectief op zelfstandig of beschut wonen kunnen in een psychiatrisch verzorgingstehuis (PVT) terecht.
De PVT ontstonden in de reconversiebeweging van 1990, waarbij psychiatrische ziekenhuizen bedden konden "inruilen" voor bedden PVT of plaatsen Beschut Wonen. Er zijn permanente en uitdovende bedden. De uitdovende bedden betreffen vooral mensen die vroeger ten onrechte werden opgenomen in de psychiatrie (vooral mensen met een verstandelijke handicap). Als zij het PVT verlaten of sterven wordt hun bed niet langer gefinancierd.
[bewerk] Beschermd wonen
- Psychiatrische gezinsverpleging is een vorm van zorg waarbij de psychiatrische cliënt bij een gezin verblijft en eventueel in de mate van het mogelijke werkt voor kost en inwoon, en hierdoor mee of terug integreert in het maatschappelijk leven.
- Beschut Wonen
Beschut Wonen is bedoeld voor mensen die geen voltijdse ziekenhuisopname meer nodig hebben, doch niet in staat zijn zich volledig zelfstandig in de samenleving te vestigen. Zij hebben daarnaast een behoefte aan psychosociale ondersteuning. Enkele mensen leven in hetzelfde huis, begeleid, in de grootst mogelijke zelfstandigheid en gericht naar de maatschappij.
[bewerk] Hulpverlening aan drugsverslaafden
- Therapeutische gemeenschappen
In een therapeutische gemeenschap is een samenlevingsvorm van psychiatrisch patiënten waarbij voorzien wordt in een frequente individuele begeleiding, maar daarnaast zijn er ook uiteenlopende groepsgerichte activiteiten (groepstherapie, samen in een kleine gemeenschap leven, vaardigheidstrainingen ...).
- Crisis-interventiecentra
- Dagcentra
- Medisch-sociale opvangcentra
- Medisch-opvoedkundige bureaus
[bewerk] GGZ in Nederland
GGZ Nederland is de overkoepelende organisatie van instellingen voor geestelijke gezondheidszorg in Nederland. Bij de laatste reorganisatie zijn deze instellingen in regio's ondergebracht. In principe kan iedereen terecht in de eigen regio, behalve als er gespecialiseerde hulp nodig is die niet in de eigen regio te vinden is.
[bewerk] Functies
De Nationale Raad voor de Volksgezondheid (NRV) splitst de GGZ op in de volgende functies:
- Preventie
- Behandeling
- Begeleiding
- Verpleging en verzorging
- Bescherming (NRV, 1989)
Naast bovengenoemde functies is rehabilitatie van patiënten een taak van de GGZ. Hierbij leren mensen met blijvende beperkingen zo goed mogelijk omgaan met hun mogelijkheden.
[bewerk] Organisatie
De voorzieningen in de Geestelijke Gezondheid zijn niet meer opgedeeld in intra -, extra - en semimurale voorzieningen, maar in zorgcircuits die streven naar samenwerking met andere zorginstellingen.
De volgende zorgcircuits bestaan op dit moment:
- Eerstelijns-GGZ
- GGZ preventie
- GGZ voor kinderen en jeugdigen
- GGZ voor volwassenen
- GGZ voor ouderen;
- GGZ voor Langdurige Zorg en Wonen (LZW)
- Forensische psychiatrie
- Verslavingszorg
- Openbare GGZ
- GGZ voor volwassenen met een gehoorstoornis
[bewerk] Zie ook
- Psychiatrie
- Het Dolhuys, nationaal psychiatriemuseum
- verslavingszorg
