Fair use

Fair use is een begrip uit de Amerikaanse auteursrechtenwetgeving. Fair use maakt het mogelijk om werken waarop beperkend copyright geclaimd wordt toch onder bepaalde voorwaarden te mogen gebruiken. Het Amerikaanse begrip 'fair use' kun je vergelijken met het Nederlandse begrip citaatrecht, maar het citaatrecht is (veel) beperkter dan 'fair use'.

[bewerk] Wetsartikel

De fair use bepaling staat in de US Copyright Act 1976 (USC), titel 17, sectie 107. Deze bepaalt dat:

"the fair use of a copyrighted work (...) for purposes such as criticism, comment, news reporting, teaching (including multiple copies for classroom use), scholarship, or research, is not an infringement of copyright"

Bij kritieken, het verslag doen van een werk of in het onderwijs en wetenschappelijk onderzoek mag je volgens fair use gebruikmaken van auteursrechtelijk beschermd werk. Vooraf is geen toestemming van de auteur vereist. Je moet dan natuurlijk wel weten of er sprake is van fair use.

[bewerk] Voorwaarden

De wet vereist dat de rechtmatigheid van het gebruik wordt getoetst aan de volgende vier criteria:

1. Het doel en karakter van het gebruik, inclusief de vraag of het gebruik commercieel is of educatief en non-profit
2. De aard van het beschermde werk
3. De omvang en het belang van het overgenomen deel in verhouding tot het beschermde werk als geheel
4. Het effect van het gebruik op de (potentiële) markt voor of waarde van het beschermde werk

Voordat fair use geclaimd kan worden, zal het gebruik eerst geanalyseerd moeten worden. Voldoet fair use wel aan al deze voorwaarden? In de praktijk is dat best lastig, bij interpretatie moet gekeken worden naar de uitleg in de jurisprudentie. In Amerika wordt veel geprocedeerd, dus zijn de criteria inmiddels uitgewerkt in een uitgebreide hoeveelheid rechtspraak. De eerste Amerikaanse uitspraak waarin het fair use beginsel werd erkend stamt uit 1841.

Bij het tweede criterium de aard van het werk is de mate van orginaliteit van het oorspronkelijke werk van belang. Het maakt uit of het om een roman gaat of om een reisgids. Het maakt ook uit of het om een ongepubliceerd manuscript gaat of om een oude alom bekende publicatie.

[bewerk] Fair use en citaatrecht

Het Nederlandse citaatrecht (art. 15a Auteurswet) is veel beperkter dan het Amerikaanse fair use. Het Nederlandse citaatrecht heeft een gesloten systeem. Dat wil zeggen dat citeren uitsluitend is toegestaan in de in de wet genoemde gevallen. Het Fair-use principe is een open systeem. Dat wil zeggen dat als aan de in de wet genoemde criteria voldaan is, fair use is toegestaan. Zoals gezegd worden de precieze grenzen door de rechtspraak bepaald. Een ander verschil is dat de Nederlandse wet spreekt over citeren, terwijl de Amerikaanse wet spreekt over use (gebruiken), wat allerlei soorten van verwerking (zelfs tot een nieuw werk) kan inhouden.

[bewerk] Fair use en Wikipedia

Op de Engelstalige versie van Wikipedia gebruikt men ook het fair use principe bij afbeeldingen. Hierbij moet men aangeven waarom de afbeelding volgens de uploader onder het fair use valt. De Nederlandstalige Wikipedia gebruikt geen fair use materiaal omdat er onduidelijkheid bestaat over de wetgeving van zowel Nederland als België.

[bewerk] Internet

De term wordt tegenwoordig ook gebruikt door internet kabel- en ADSL bedrijven. Bij veel internetabonnementen geldt er een downloadlimiet: gebruikers mogen dan niet meer dan een vastgestelde hoeveelheid gigabytes per maand downloaden. Maar er zijn ook breedbandleveranciers die geen exacte grens stellen. Zij hanteren een fair use policy. Zolang een gebruiker de verbinding normaal gebruikt, wordt er niet ingegrepen. Met auteursrecht heeft deze vorm van 'fair use' niks te maken, je kunt in dit geval de term letterlijk vertalen als 'redelijk gebruik' of 'normaal gebruik'.

[bewerk] Bron

• Fair use: het auteursrechtelijk evenwicht hersteld (PDF) Een betoog van mr. Chr.A. Alberdingk Thijm om het Fair Use beginsel op te nemen in de Auteurswet; Alberdingk Thijm verwierf bekendheid als advocaat van de makers van Kazaa.
• Informatie van de Amerikaanse overheid over fair use