Esperanto

Esperanto
Gesproken in:	Wereldwijd
Aantal sprekers:	hoogstwaarschijnlijk 100.000-2 miljoen
Alfabet:	Latijn, zonder Q, W, X en Y + 6 andere letters
Gereguleerd door:	Akademio de Esperanto
Standaardcodes
ISO 639-1:	eo
ISO 639-2:	epo
SIL:	ESP

___	Portaal Esperanto

Esperanto is een internationale kunsttaal ontworpen door Lejzer Zamenhof, die in 1887 onder het pseudoniem Dr. Esperanto - "iemand die hoopt" - het eerste boekje over de taal publiceerde. Van dit pseudoniem is ook de naam van de taal afkomstig. Esperanto is van alle internationale hulptalen ongetwijfeld de succesvolste.

De taal is speciaal ontworpen om mensen uit verschillende culturen met elkaar te laten communiceren. Esperanto wordt al ruim 125 jaar praktisch toegepast en heeft in die tijd een eigen literatuur en een eigen identiteit kunnen ontwikkelen, en is van een 'project' een volwaardige taal geworden, waarin alle nuances van het menselijk denken kunnen worden uitgedrukt.

Het Esperanto behoort niet toe aan een bepaald land of volk, al zijn er wel mensen die het Esperanto als moedertaal hebben. Daardoor worden niet enkele culturen bevoordeeld ten koste van alle andere, integendeel, bedreigde talen kunnen door het Esperanto beschermd worden en dus niet verdrongen door natuurlijke talen. Het gevolg hiervan is dat men met elkaar kan spreken op een voet van gelijkheid aangezien het voor ieder een vreemde taal is. Het vervult een brugfunctie tussen verschillende culturen. ^[bron?]

[bewerk] Geschiedenis

Zie hoofdartikel geschiedenis van het Esperanto

[bewerk] Taalkundige eigenschappen

Esperanto heeft een eenvoudige grammatica met grote regelmatigheid. Met enkele basiselementen kan men een groot aantal nieuwe woorden vormen. Hierdoor en dankzij het internationale karakter van de woordenschat is Esperanto gemakkelijker te leren dan veel andere talen.

[bewerk] Indeling

Esperanto is een kunsttaal en is als zodanig niet verwant aan andere talen, maar bevat wel elementen die aan natuurlijke talen ontleend zijn. De klanken en woordenschat zijn gebaseerd op de westerse Indo-Europese talen. De klanken zijn voornamelijk Slavisch, terwijl de woordenschat voornamelijk is geïnspireerd door de Romaanse talen (60%), en in mindere mate door de Germaanse talen (30%), heel weinig door de Slavische talen (5%) en nog door overige talen zoals Grieks, Japans (5%) enz. De grammatica is niet op bestaande talen gebaseerd, maar schematisch opgezet.

Wat betreft typologie: De aanbevolen woordvolgorde is standaard Onderwerp-Werkwoord-Lijdend voorwerp, maar een andere volgorde is toegestaan. Veel woorden worden uit andere woorden afgeleid door het gebruik van voor- en achtervoegsels. Net als in het Nederlands worden in het Esperanto veel voorzetsels gebruikt.

Door een Duitse taalkundige is de taal omschreven als "qua woordenschat voornamelijk Romaans, morfologisch zeer agglutinerend en tot op zekere hoogte isolerend".^[bron?] Een agglutinerende taal is een taal die suffixen losjes aan een stam kan toevoegen, in plaats van het woord te verbuigen zoals een flecterende taal. Dat blijkt uit een woord als patrinojn "moeders (acc.)", opgebouwd uit patr- "vader", -in- "infix voor de vrouwelijke pendant", -o "suffix voor een zelfstandig naamwoord", -j "suffix voor het meervoud" en -n "suffix voor de accusatief".

[bewerk] Klankleer

Esperanto heeft 23 medeklinkers en 5 klinkers. De klemtoon ligt altijd op de voorlaatste lettergreep. De laatste -o bij zelfstandige naamwoorden mag in de poëzie worden vervangen door een apostrof. De plaats van de klemtoon verandert daardoor niet.

[bewerk] Afzonderlijke letters

[bewerk] Tweeklanken

[bewerk] Grammatica

De grammatica van Esperanto is zeer regelmatig. Woorden worden gevormd uit woordstammen en regelmatige voor- en achtervoegsels. Ook samengestelde woorden komen voor, zoals in het Nederlands.

Er zijn twee naamvallen: nominatief en accusatief.

De verschillende soorten woorden worden aangeduid door hun eigen uitgang.

Bijvoeglijke naamwoorden congrueren in getal (-j of niet) en naamval (-n of niet). Door deze uitgangen kent Esperanto een woordvolgorde die in principe vrij is. Een zin als "De man bijt een grote hond" kan onder andere het volgende zijn, waarbij het eerste wordt aanbevolen:

• La viro mordas grandan hundon
• La viro mordas hundon grandan
• La viro grandan hundon mordas
• Mordas la viro grandan hundon
• Grandan hundon mordas la viro
• Hundon grandan mordas la viro

Bijwoorden eindigen op -e, of in de accusatief op "-n". Dit laatste kan voorkomen bij een plaatsaanduidend bijwoord in combinatie met bepaalde voorzetsels.

Alle werkwoorden in Esperanto zijn regelmatig, zelfs "zijn" (esti):

[bewerk] Achter- en voorvoegsels

Esperanto heeft een zeer kleine basiswoordenschat. Om een nieuwe woord te vormen, worden achter- en voorvoegsels gebruikt. Zo is er geen basiswoord dat 'klein' betekent, men zegt 'mal/granda', letterlijk 'ongroot'. Ook is er geen basiswoord dat 'kerk' betekent, want men zegt 'preĝ/ej/o', letterlijk 'gebedsplaats.

Een achtervoegsel komt niet direct na een woord, eerst wordt de uitgang (zie tabel van uitgangen) verwijderd. Na het achtervoegsel komt dan weer de juiste uitgang. In de tabel hieronder is dat met breukstrepen aangegeven. Deze breukstrepen geven niet aan hoe het woord aan het einde van de regel wordt afgebroken.

Er wordt opgemerkt dat dit niet altijd in dezelfde richting geschiedt. Bijvoorbeeld: Een Nederlandano heet zo omdat hij in Nederlando woont en Anglujo heet zo omdat er Angloj wonen. Een monero is een stukje mono en een arbaro is een groep arboj.

[bewerk] Telwoorden

De hoofdtelwoorden staan in onderstaande tabel. Een rangtelwoord wordt gemaakt door er een -a aan toe te voegen. De rangtelwoorden worden als bijvoeglijke naamwoorden beschouwd.

[bewerk] Voornaamwoorden

[bewerk] Verenigingen

Esperanto-onderwerpen
Dit artikel is onderdeel van de serie Esperanto
Taal
Akademio de Esperanto | Grammatica | Woordenboek | Esperantologie | Alfabet | Telwoorden | Fundamento
Verenigingen
UEA | TEJO | BEMI | Esperanto Nederland | NEJ | Vlaamse Esperantobond | FLEJA | OSIEK | Internationale Katholieken
Geschiedenis
L.L. Zamenhof | Tijdslijn | Verklaring van Boulogne | Ido-schisma | Ata-ita-crisis | Neutraal Moresnet | Manifest van Praag | Bona Espero | Esperantostad
Esperantocultuur
Esperanto-bijeenkomst | Ĝangalo | Radio | Internacia Televido | Finvenkismo | Homaranismo | Muziek | Kabei | Pasporta Servo | Politiek | La Espero | Stelo | Symbolen | Esperantist | UK | IJK | Moedertaalsprekers | Zamenhofdag
Esperantoliteratuur
PIV | Auteurs | Esperantostrips | Esperantotijdschrift | Encyclopedie
Visies
Vergelijking met Ido | Vergelijking met Interlingua | Hervormd | Weerstand
Wikimedia
Portaal | Vikipedio | Vikivortaro | Vikicitaro | Vikifonto | Vikilibroj | Vikikomunejo | Vikispecioj

Er is een Wereld-Esperantovereniging, genaamd UEA (Universala Esperanto-Asocio), waarvan het hoofdkantoor zich bevindt in Rotterdam, en een Wereld-Esperanto-Jongerenvereniging, genaamd TEJO.

• Nederlandse verenigingen zijn: Esperanto Nederland en Nederlandse Esperanto-Jongeren (NEJ).
• Vlaamse verenigingen zijn: Vlaamse Esperantobond en Vlaamse Esperanto-Jongeren (FLEJA).
• Adreslijst van gastgezinnen, wereldwijd: Pasporta Servo

[bewerk] Externe links

• Lernu! - Gratis online cursus Esperanto [1]
• Gratis online cursus Esperanto met ondersteuning
• UEA
• Esperanto Nederland
• Esperanto Vlaanderen
• NEJ (Nederlandse Esperanto-Jongeren)
• FLEJA (Vlaamse Esperanto-Jongeren)
• Online Esperanto Vertaler

The EU Language Regime: Lingual and Translational Problems

• Cursusnetwerk - Gratis Basis Cursus Esperanto met huiswerkbegeleiding
• Collectie Kunstmatige Talen & Esperantomuseum

Wikibooks heeft een cursus over dit onderwerp: Cursus Esperanto (in opbouw)

Zoek Esperanto op in het WikiWoordenboek.

Zie de Esperanto uitgave van Wikipedia.