E-boek

Een e-boek (e-book) is een afgeronde en elektronische (of digitale) tekst die minimaal voorzien is van een pagina-indeling. Een ononderbroken digitale 'tekstrol' zonder indeling wordt niet als e-boek beschouwd. E-boeken hebben doorgaans een hoofdstukindeling, een zoekfunctie en een bladwijzer.

Digitale boeken zijn er in veel bestandsformaten en ze worden op uiteenlopende apparatuur gelezen. Aanvankelijk werden ebooks gelezen op een desktop computer, zoals PC, Mac of notebookvariant. Sinds de opkomst van het gebruik van de Palm en Pocket PC worden ebooks op op deze apparaten gelezen. Inmiddels heeft het lezen zich ook uitgebreid in de richting van Blackberry, Smartphones en andere mobiele apparaten. Ook op de iPhone kunnen ebooks gelezen worden. Het nadeel van deze mobiele apparaten is het kleine beeldscherm. Een nieuwe ontwikkeling zijn de gespecialiseerde ebookreaders op basis van epaper. Bekende voorbeelden hiervan zijn de iLead van het Eindhovense bedrijf iRex Technologies en ook de veelvuldig in het nieuws gekomen Kindle van het Amerikaanse Amazon. Deze laatste is niet verkrijgbaar op de Europese markt. In de Amerikaanse markt speelt ook de Sony ebookreader een belangrijke rol. Sony heeft plannen om eind 2008 deze ebooklezer ook op de Europese markt te introduceren.

Ondanks de kleine afmetingen van het scherm bij Pocket PC en Palm handcomputers hebben de voordelen het gebruik van ebooks toch doen toenemen. De voordelen die gebruikers van ebooks op deze apparaten noemen zijn: licht in gewicht, de mogelijkheid om haast een onbeperkt aantal boeken mee te kunnen nemen, lezen in het donker, zelf bepalen van de achtergrondkleur en het kunnen instellen van de grootte van het lettertype. De meer gespecialiseerde ebookreaders, zoals de iLead, leveren een groter beeldscherm in combinatie met een langere levensduur van de accu. Bovendien is het beeld scherper. In feite kan er bij deze op eInk gebaseerde technologie niet langer gesproken worden van een beeldscherm. Het apparaat verbruikt alleen stroom bij het opbouwen van het beeld. Daarna blijven de letters zichtbaar op het "elektronische papier".

Om ebooks te kunnen lezen op een mobiel apparaat of een PC is speciale software nodig, de zogenaamde reader. Er zijn tal van ebookreader software programma's in omloop. Allemaal gebruiken ze hun eigen formaat. De bekendste readers en formaten zijn: Acrobat PDF (wordt op mobiele apparaten steeds minder gebruikt), Microsoft Reader, Mobipocket, ePub en het in de volksmond genoemde "pdb" formaat. Op dit moment is Mobipocket een van de grootste spelers op de markt. Veel internationale uitgevers publiceren in dit formaat hun ebooks. Mobipocket levert naast een gratis reader ook de software om ebooks te maken en een distributienetwerk waar ruim honderd webwinkels op aangesloten zijn om ebooks te verkopen. Ook is het mogelijk om met Mobipocket ebooks te maken die niet voorzien zijn van een Digital Right Management (DRM) en deze breed te verspreiden. Naast ebooks die verkocht worden is een veel groter aantal gratis ebooks beschikbaar. Dit is meestal in de formaten PDF en PDB.

Een belangrijke ontwikkeling is het steeds populairder wordende formaat ePub van het Open eBook Consortium. Recent heeft de internationale uitgever Penguin aangegeven al haar boeken ook in dit formaat te gaan publiceren.

Met name in de VS maakte het e-boek een stormachtige ontwikkeling door. Dat kwam in 2007 in een stroomversnelling doordat Sony met een reader op de markt kwam op basis van elektronisch papier. Aan het einde van 2007 introduceerde Amazon een eigen reader op basis van electronisch papier onder de naam Kindle. De Kindle leest boeken die op Amazon gekocht moeten worden en geen andere formaten. In 2008 kondigde Sony aan dat zij hun ebookreader zullen aanpassen zodat ook andere formaten gelezen kunnen worden. De strijd om de gebruiker is begonnen.

In Nederland heeft de ontwikkeling enigszins te lijden onder de terughoudende opstelling van de overheid in maatregelen tegen illegale duplicatie. Daarnaast zijn ebooks moeilijk te vinden doordat bijvoorbeeld de ISBN-databank hier niet openbaar is, waardoor titels van e-boeken onzichtbaar blijven voor de consument.(Zie ISBN). De consument zal het moeten hebben van in ebooks gespecialiseerde webwinkels. Daarnaast zijn uitgevers nog terughoudend in het publiceren van ebooks, alhoewel daar in de loop van 2008 langzaamaan verandering begint te komen. In 2006 kocht het grote uitgevers consortium NDC het bedrijf achter ebook.nl om daarmee technologie in huis te krijgen waarvan de aangesloten uitgevers gebruik konden maken. In 2004 begon uitgeverij Importantia met het beschikbaar maken van bijbels als ebook. Later volgden andere titels. De verwachting is dat in de loop van 2009 steeds meer uitgevers titels ook als ebook beschikbaar zullen maken. Dit wordt gestimuleerd doordat er nu meerdere webwinkels bestaan waar ebooks kunnen worden aangeschaft, er meerdere ebookreaders op basis van eInk op de markt komen, de Open Universiteit besloten heeft boeken te verstrekken als ebook en de consument langzaamaan begint te wennen aan ebooks.

De ebooks die verschijnen kunnen bijvoorbeeld aangeschaft worden bij ebook.nl selexyz.nl of boekhandel.org. eBooks zonder DRM zijn op tal van webwinkels verkrijgbaar of gratis te downloaden.

Tot op zekere hoogte wordt er bij de eBook een vergelijk getrokken met de ontwikkelingen in de muziekindustrie. De komst van de MP3 speler en sites waarop muziek uitgewisseld kan worden heeft het gebruik van MP3 sterk gestimuleert. De muziekuitgevers hebben lange tijd geprobeerd deze ontwikkeling tegen te houden, maar zijn uiteindelijk overstag gegaan door muziek officieel te gaan aanbieden als MP3. Zodra de ebookreaders op basis van elektronisch papier breder verkrijgbaar zijn bij de winkels voor consumentenelektronika en studenten deze mobiele apparaten gaan gebruiken voor hun studie zal de consument beginnen met het omzetten van gedrukte boeken in ebooks en komen ebooks in distributie. Dat de eerste ontwikkelingen beginnen bleek recent toen een server werd ontdekt waar ruim 5000 titels werden gedeeld. De titels betroffen hoofdzakelijk internationale studieboeken te zijn die gebruikt worden door HBO en Academische studenten. Een andere ontwikkeling is de recente introductie van een software programma voor de consument waarmee boeken kunnen omgezet worden tot ebook. De software claimt 500 pagina's per uur te kunnen omzetten tot een ebook zonder dat het boek uit de band gehaald behoeft te worden. Het boek wordt gefotografeerd met een mobiele camera op een statief en door speciale software worden de beelden omgezet tot een ebook. De software heeft de veelzeggende naam Snapster, hetgeen een duidelijke heenwijzing is naar het beroemd geworden programma Napster, waarmee mp3 muziek massaal werd verspreid.

Michael Hart, oprichter van e-bookuitgever Project Gutenberg, claimt de uitvinder van het e-book te zijn. Project Gutenberg is een van de grootste online bibliotheken waar ebooks kunnen worden gedownload.