Zoeken

hulpmiddelen

in andere talen

Doolhof

Een enkelvoudige doolhof met doodlopende gangen, als je hier een hand tegen een muur houdt kom je altijd (via een omweg) in het midden

Een grote doolhof met vier ingangen, dit exemplaar is door een computer ontworpen

Een doolhof of dwaaltuin is een stelsel van paden, zodanig aangelegd dat men daarin moeilijk de weg kan vinden. In de doolhof moeten bepaalde plekken gevonden worden, hier is vaak een attractie opgesteld (bijvoorbeeld lachspiegels of een uitkijktoren) of kan men in alle rust een afbeelding of waterpartij bekijken.

In enkele doolhoven is het de bedoeling zo snel mogelijk het doel te vinden, vaak in het midden, hierbij moet men de kortst mogelijke route zien te vinden. Andere doolhoven zijn bedoeld om de juiste route te vinden, hierbij gaat men langs verschillende aanwijzingen of afbeeldingen waardoor een verhaal ontstaat. Hier is dus niet sprake van slechts één te bereiken middelpunt, in feite moet een puzzel worden opgelost. Het is mogelijk dat in dit soort doolhoven een pad meerdere keren (vanuit verschillende richtingen) moet worden gelopen om de route te volbrengen. Men kan dus lang in een doolhof "ronddolen".

Het woord doolhof is mannelijk; men spreekt dus van de doolhof en niet van het doolhof.

Inhoud

[bewerk] Labyrint

Labyrint: volg de route van A naar B (er is maar één weg)

Een doolhof wordt ook wel een labyrint genoemd, maar eigenlijk is die term onjuist.

Bij een labyrint is het, in tegenstelling tot een doolhof, niet de bedoeling een bepaald punt te zoeken (het middelpunt of de uitgang).

Een labyrint heeft maar één gang, waarin diegene die loopt vanzelf wordt begeleid naar het eindpunt. Hierbij is het afleggen van de weg dus net zo belangrijk als, misschien zelfs belangrijker dan, het bereiken van het doel.

Labyrinten hebben vaak tot doel een spirituele weg fysiek voor te stellen. Het labyrint zou de levensweg weerspiegelen, steeds als men denkt het doel te bereiken blijkt het leven een andere richting te nemen. Er is dus doorzettingsvermogen nodig het doel te bereiken.

Veel Middeleeuwse kerken, zoals het beroemde labyrinth van de kathedraal van Chartres, hebben labyrinten in de vloertegels verwerkt. Vaak werd het labyrint geknield afgelegd.

Een specifiek type labyrint is de Trojaburg, dit type komt al zo'n 2.500 jaar voor.

[bewerk] Labyrint van de Minotaurus

Een labyrint met de Minotaurus

Labyrint was volgens de Griekse mythologie oorspronkelijk de naam van de doolhof die door de architect Daedalus op Kreta gebouwd werd voor koning Minos.

Het woord labyrint is vermoedelijk afgeleid van 'labrys' of 'labris' - de dubbelzijdige bronzen bijl waarmee Kretentische bouwlieden uit de Minoïsche beschaving de zachte kalkzandsteen bewerkten. De labris is ook een ceremonieel symbool, er zijn veel afbeeldingen gevonden van stierhorens en de dubbele bijl in de paleizen op Kreta.

Het was niet gemakkelijk de uitgang van het Labyrint te vinden^[1], zodat de benaming niet met de huidige definitie overeenkomt.

Koning Minos sloot volgens de legende de monsterlijke zoon van zijn vrouw, de Minotaurus, op in het Labyrint. Dankzij de Draad van Ariadne kan de held, nadat hij het monster heeft verslagen, uit het labyrint ontsnappen.

Volgens Herodotus is het labyrint van koning Minos gebaseerd op het labyrint ten zuiden van de Piramide van Hawara.

Opvallend is de overeenkomst van het grondplan van het door Daedalus ontworpen paleis met dat van het paleis in Mari (Syrië).

[bewerk] Ontwerp van een labyrint

Vaak wordt een ronddraaiende of kromme lijn getrokken, waarna vaak nog andere lijnen worden toegevoegd die rond deze basislijn draaien, maar er zijn ook andere spiraalvormen of hoekvormen mogelijk.

Hier volgt een ontwerp van een labyrint:

[bewerk] Ontwerp van een doolhof

Labyrint Choisy

Haaglabyrint Parque del laberinto de Horta in Barcelona

In het ontwerp van een doolhof wordt vaak gebruik gemaakt van een tekening. Degene die in de doolhof loopt kan dit meestal niet overzien. Vanaf een uitkijkpunt, zoals een verhoging in het landschap, een brug of uitkijktoren, kan de bezoeker wel het ontwerp bekijken.

In een doolhof zijn dus vaak symbolen aanwezig, op de te bereiken plek(ken) en/of in het ontwerp van het doolfhof zelf. Op een plattegrond of luchtfoto is de tekening vaak duidelijk te herkennen.

De doolhof van Hampton Court.

Voormalig labyrint van Versailles

Labyrint bij Schönbrunn

De paden zijn meestal gescheiden door een hoge afscheiding, vaak een heg, zodat men wel gedwongen is het pad te volgen. De doolhof kan echter ook bestaan uit lijnen op de grond of muurtjes waar men gemakkelijk overheen stapt. Dat is voor kinderen minder beangstigend, maar nodigt uit tot 'valsspelen'.

Tegenwoordig zijn hagen vaak hoog er wordt vaak gebruik gemaakt van snelgroeiende materialen, zodat al vrij snel een onoverzichtelijke doolhof ontstaat. Ook volwassenen kunnen zo niet meer 'valsspelen' door van te voren de route uit te stippelen. Hierbij moet worden opgemerkt dat in het verleden vaak sprake was van lage heg.

Een van de beroemdste doolhoven bevindt zich ten noorden van Hampton Court Palace. Hij heeft de vorm van een trapezium.

[bewerk] Verschijningsvormen

Turflabyrint in Engeland

Maislabyrint, luchtfoto

Er zijn verschillende verschijningsvormen van doolhoven en labyrinten.

[bewerk] Horizontale doolhoven

Turflabyrint
"Pad in gras" labyrint
Bestratingslabyrint, zoals in de kathedraal van Chartres.

[bewerk] Verticale doolhoven

Haaglabyrint, één van de bekendste verschijningsvormen, gemaakt van buxus, taxus, etc.
Struiklabyrint, voorloper van haaglabyrinth, men kan gemakkelijk over de (nog) lage stuiken kijken. Daardoor heeft het veel weg van het "pad in gras" labyrint.
Graslabyrint (hoge grassoorten).
Maislabyrint, deze doolhoven blijven slechts één seizoen en er kan dus elk jaar een nieuw ontwerp worden gemaakt.
Paneellabyrint, zoals houten panelen, glaswanden.
Spiegellabyrint
Opblaasbare doolhoven

[bewerk] Overige doolhoven

Pacman

"Doolhofspellen", zoals de betoverde doolhof (waarbij de doolhof steeds van vorm verandert) of Barricade (bordspel), hierin is duidelijk een doolhof te herkennen. Op bepaalde plekken ligt een bijzonder voorwerp of moet een opdracht worden volbracht, maar deze plekken moeten eerst worden bereikt. Er zijn ook doolhofspellen die afwijken van de "normale" doolhoven, zoals puzzellabyrinten zonder barricades, kleurlabyrinten, springlabyrinten.
Bordspellen, in feite lijken bordspellen zoals ganzenbord en levensweg op een labyrint, en ook bij monopoly is er een soort levenspad, zij het met een overzichtelijke vorm. De speler moet een doel bereiken, en onderweg moeten opdrachten worden volbracht. Bepaalde plekken kunnen beter worden gemeden, andere plekken leveren een bonus op, bijvoorbeeld de gevangenis of de put bij ganzenbord.
Computerspellen zoals Pacman, Pengo, God of War en Tomb Raider, de hoofdrolspeler moet een traject afleggen om het doel te bereiken, er komen verschillende opdrachten op het pad. Ook hier kan de speler een bonus ontvangen als een bepaalde plek, met eventueel een uitdaging, wordt bereikt. Soms is het bereiken van het doel al genoeg, maar de speler krijgt meer punten als het gehele pad wordt afgelegd.

[bewerk] Kenmerken

Vingerlabyrint op kloosterkerk Wyppertal Beyenburg

Veel labyrinten en doolhoven blijven altijd hetzelfde, zoals een vingerlabyrint wat ook overzichtelijk is.

Om afwisseling te bezorgen, maken enkele labyrinten gebruik van verschuifbare panelen of hekwerken waardoor regelmatig een ander grondplan van het labyrinth wordt gemaakt. Zo moet de bezoeker elke keer opnieuw het pad naar het doel zoeken. In dit doel staat vaak een toren, vanwaar men overzicht heeft over de hele doolhof.

Er zijn doolhoven die in meerdere lagen zijn aangelegd door gebruik te maken van bruggen. Vanaf deze bruggen heeft de bezoeker ook een overzicht over de doolhof. Er zijn doolhoven waar de bezoeker meerdere doelen moet aandoen, op deze plekken zijn soms ook afbeeldingen of standbeelden te vinden.

Soms (maar zeker niet altijd) loopt vanaf het doel een overwinningspad naar buiten de doolhof, zodat men het snel kan verlaten. Het overwinningspad wordt ook wel gevormd door een overwinningsbrug.

[bewerk] De weg zoeken

Plattegrond van Jericho (veertiende eeuw) met de beroemde muren. Na enkele ommegangen en na het blazen op sjofar's stortten de muren in en de stad werd verwoest - Jozua (Bijbelboek)

In veel doolhoven is het niet moeilijk de weg te vinden, in feite is dit een labyrint met enkele doodlopende aftakkingen.

Raakt men met een hand de wand aan één kant aan en loopt men verder zonder los te laten, dan komt men meestal aan het einde (al maakt men af een toe een omweg).

Er bestaan echter doolhoven die zijn opgebouwd als een doolhof in een doolhof. Er is geen enkele verbinding tussen de muur van de binnenste doolhof en de buitenste doolhof. Hier kun je dus niet het doel of de uitgang vinden door contact te houden met een wand.

[bewerk] Geoglief

Een doolhof of labyrint is een geoglief als de tekening in (of op) de aarde is gemaakt. Geogliefen komen ook in andere vormen voor, zoals rechte lijnen, geometrische figuren of afbeeldingen van mens of dier.

In de oudheid werden doolhoven en labyrinten al gebruikt. Je vindt ze terug over de hele wereld, in allerlei soorten en maten en verschillende vormgevingen.

Waarom, en soms ook hoe, de figuren zijn gemaakt blijft tot op de dag van vandaag onzeker.

[bewerk] Afbeeldingen

Trojaborg uit het Nordisk familjebok (een encyclopedie)	Trojaborg, Skandinavisch steenlabyrint	Turflabyrint Troy Town, Engeland	Vingerlabyrint in de Kathedraal van Martinus (Sint Maarten) van Lucca
Rocky Valley Tintagel Cornwall	Modern labyrint in Nijmegen, bij de Waal. De afscheiding bestaat hier uit ondiepe slootjes	Detail van het bestratingslabyrint in de kathedraal van Chartres	Bestratingslabyrint in de kathedraal van Chartres
Labyrint in Hortus Palitanus van Jacques Fouqueres (1620)	Labyrint in de basiliek van Guingamp	Labyrint en de heilige maagd in de basiliek van Guingamp	Labyrint
Labyrint van de Notre Dame de Saint Remy Rochefort	Labyrint in de kathedraal van Amiens	Labyrint en patronen in de kathedraal van Amiens	Labyrint met Minotaurus, Conimbriga
Labyrint Boulogne sur Mer	Het centrum van het labyrint van de Boboli-tuinen	Labyrint Jarajuá do Sul, Brazilië	Labyrint met drie spiralen
Labyrint met vijf spiralen	Ingang Newgrange	Spiralen op een steen in de tempel van Tarxien, Ħal Saflieni Hypogeum (Malta)	Mensen wandelen in een labyrint
Labyrint in de basiliek van Saint-Quentin, Frankrijk	Paneellabyrint	Labyrint op steen, Californië	Keltische decoratie
Parque del laberinto de Horta, Barcelona	De Borobudur met vierkante en ronde terrassen en het middelpunt (doorsnede)	Plattegrond van de Borobudur, vierkante en ronde terrassen leiden naar de top	Labyrint met vierkante en ronde elementen
Labyrint St. Lambertus, Mingolsheim	Labyrinth in de "Holy Spirit Semetary", Hong Kong	Labyrint Boston College Memorial, Boston	Middeleeuws labyrint uit het Nordisk familjebok (een encyclopedie)
Afbeelding van de legende uit de Mahabharata, de strijder Abhimanyu gaat de chakra-vyuha binnen - Hoysaleswara in Halebid (India)	Het labyrint bij de piramide van Hawara, getekend door Lepsius	Mizmaze in Breamore	Turf Maze in Saffron Walden
Kleitablet uit Pylos

[bewerk] Opvallende of bekende doolhoven en labyrinten

Chartres, een van de beroemdste labyrinten in de kathedraal van Chartres.
Sienna, in de kathedraal (Duomo di Siena) gaat men geknield over het mozaieklabyrint
Steenlabyrinten op Kluntarna.
Labyrint bij Ħal Saflieni Hypogeum, Malta.
Ostaš, Bovenlabyrint en Laaglabyrint.
Labyrint bij El-Fajoem (Egypte)
In het Exploratorium bevindt zich de Tactile Dome, een driedimensionaal donker labyrint waar bezoekers op de tast doorheen moeten komen.
I'itoi (god van de Tohono O’Odham) woont in een labyrint onder onder Baboquivari (een berg) en waakt nog steeds over de leden van de stam.
Labyrint op Rödkallen.
St. Agnes (eiland), Troy Town maze (steenlabyrint)
Kasteel van Chantilly, een levend ganzenbord en labyrint (18e eeuw), inmiddels verdwenen
Jardin des Plantes, Parijs, de overblijfselen zijn nog te zien
D.C. van Schaïk verwierf bekendheid met de kartering van een complex labyrint van meer dan 150 hectaren aan gangen in de Sint Pietersberg, door mergelwinning is veel verloren gegaan.
Met mos bedekt labyrint bij Biskopsholmen.
Ukkel, doolhof en een Hartentuin op een sterk hellend terrein, ontworpen door René Pechère.
Het Colosseum met het hypogeum, een ondergronds labyrint met 60 valluiken en 30 liften.
Assenede had een groot maislabyrint dat voor haar omvang een vermelding kreeg in het Guinness Book of Records.
Abdij van Herkenrode; Kruidentuin Herkenrode met meridiaanlijn, een zintuin (een tuin waar te nemen met alle zintuigen), een zentuin (een labyrint) en een zontuin (een op de mens betrokken zonnewijzer).
Saffron walden turf maze, het grootste exemplaar in Engeland (de diameter = 30 meter).
Op het kerkplein van de Willibrorduskerk in Heiloo is een labyrint [1]

[bewerk] In films

Doolhoven en labyrinten komen ook veel voor in films, enkele voorbeelden:

Labyrinth, een meisje moet haar ontvoerde broertje terughalen uit een kasteel in het midden van een magisch labyrint. Hierbij heeft ze haar wilskracht en doorzettingsvermogen nodig om de nodige beproevingen te doorstaan.
The Shining, een familie is alleen in een verlaten hotel op een erg afgelegen plaats, in de tuin voor het spookhotel is een enorm labyrint.
Pan's Labyrinth, de dochter van een faun komt gereïncarneerd als mens terug naar aarde en bezoekt het labyrinth van haar vader, ze moet voordat het volle maan wordt drie opdrachten volbrengen om terug te kunnen keren naar haar eigen wereld
Cube, zeven mensen, volledig vreemden van elkaar, ontwaken in een labyrint bestaande uit diverse aan elkaar gekoppelde kubussen (cubes).

[bewerk] In boeken

De Poort des Doods, de Patrynen worden door de Sartanen in een labyrint opgesloten, als ze weer buiten komen blijkt de wereld in vieren verdeeld te zijn.
Het fluwelen labyrint, hoofdpersoon Einar probeert wanhopig om terug te keren naar een verloren paradijs (geschreven door Jan van Aken).
De boeken van de Levende Schepen / Levend Schip, de Ouderlingen bouwden hun steden als droomachtige labyrinten.
Het Zevende Labyrint, verhaal en aanwijzingen, door de puzzels en raadsels in het boek op te lossen kon men echt een gouden stierenkop met een zevenster, belegd met edelstenen, opgraven.