Cree (taal)

Cree (Nēhiyawēwin = Plains Cree, Nīhithawīwi = Woods Cree, Nēhinawēwin = Swampy Cree)
Gesproken in:	Canada, Montana (VS)
Sprekers:	ca. 50.000
Taalfamilie	Algische talen Algonkische talen Centraal-Algonkische talen Cree
Alfabet:	Cree, Latijns alfabet
Officiële status
Officieel in:	Northwest Territories (Canada)
Taalcodes
ISO 639-1: cr, SIL: cre (Cree), nsk (Naskapi), moe (Montagnais), atj (Atikamekw), crm (Moose Cree), crl (Oost-Cree, noord), crj (Oost-Cree, zuid), crw (Swampy Cree), cwd (Woods Cree), crk (Plains Cree)
Taalportaal

Cree (Engels) of Cri (Frans) is een Algonkische taal met ca. 50.000 sprekers, verspreid over heel Canada en de Amerikaanse staat Montana. Het is de meest gesproken indiaanse taal in Canada.

Cree is de taal van de Ayisiniwak, de grootste inheemse bevolkingsgroep in Canada. Het is een officiële taal in de Northwest Territories, hoewel het daar nauwelijks gesproken wordt.

Cree wordt vaak onderverdeeld in twee aparte talen: Cree en Montagnais, dat in het meest oostelijk deel van Canada gesproken wordt. In feite is Cree niet zozeer een taal alswel een groep van nauw verwante dialecten. Er worden negen verschillende dialecten onderscheiden:

Prairie Cree (Plains Cree)
Bos Cree (Woods Cree)
Moeras Cree (Swampy Cree)
Eland Cree (Moose Cree)
Oost-Cree (James Bay Cree of East Cree)
Atikamekw
West-Montagnais
Oost-Montagnais
Naskapi

Geografische verspreiding van de verschillende Cree-dialecten

Cree is ook een component van verschillende Canadese creoolse talen: Michif (een mengeling van Frans en Cree), Bungee (een combinatie van Cree en Schots-Gaelisch, nu uitgestorven) en Chinook Jargon (een mengtaal van Chinook en verschillende andere talen). Oji-Cree (ook bekend als Anishininiimowin of Severn Ojibwa) is een dialect van Ojibwe dat elementen van zowel Ojibwe als Cree bevat.

Een stopbord in Québec, in zowel Frans als Cree

Het Cree wordt geschreven met een eigen Cree-schrifttaal, een variatie op Canadees Aboriginal Syllabics, een abugida-schriftsysteem dat werd ontworpen door de missionaris James Evans in de 1840er jaren. Cree kan ook met het Latijnse alfabet geschreven worden. De oostelijke dialecten (Montagnais) worden uitsluitend met het Latijnse alfabet geschreven. Een aantal religieuze boeken zijn in het Cree uitgegeven, waaronder de Bijbel, die in 1861 in het Cree uitkwam. Ook is er een Wikipedia in het Cree. Het Nederlands-Belgische tijdschrift De Kiva zameld geld in om boeken in het Cree te laten drukken met plaatselijke mythen en legenden.

Zoals in veel andere indiaanse talen kan een woord zeer lang zijn en iets betekenen waarvoor in het Nederlands een aantal woorden nodig zijn. Het woord voor "school" bijvoorbeeld, kiskinohamātowikamik, betekent zoiets als "Samen-kennen-door-voorbeeld-plaats".

De rivier Saskatchewan en provincie Saskatchewan ontlenen hun naam aan de Cree benaming voor de rivier, kisiskatchewani, wat "snel stromend" betekend. De naam van Saskatoon, de grootste stad van de provincie Saskatchewan, is afgeleid van misaaskwatoomin, de Cree-naam voor een plaatselijk voorkomende vrucht.