Archimedes

Fantasieportret van Archimedes met passer, 1740. Er zijn geen contemporaine afbeeldingen van Archimedes bekend.
Fantasieportret van Archimedes met passer, 1740. Er zijn geen contemporaine afbeeldingen van Archimedes bekend.

Archimedes van Syracuse (Grieks: Αρχιμήδης ) (287 - 212 v.Chr.) is de grootste wis- en natuurkundige uit de Hellenistische Oudheid.

Inhoud

[bewerk] Ontdekkingen en uitvindingen

[bewerk] Wiskunde

[bewerk] Natuurkunde

  • De verklaring voor de werking van de hefboom: arm x gewicht = constant aan beide zijden van het draaipunt. Een beroemd citaat van Archimedes luidt:
Geef mij een plaats om te staan en ik til de aarde op (δος μοι που στω και κινω την γην, dos moi pou sto kai kino tèn gèn).
  • Wet van Archimedes:
    • Een geheel of gedeeltelijk in een vloeistof gedompeld lichaam ondervindt een opwaartse kracht die gelijk is aan het gewicht van de verplaatste vloeistof.

[bewerk] Techniek

Animatie van de schroef van Archimedes
Animatie van de schroef van Archimedes
  • De schroef van Archimedes.
  • Een methode om met spiegels schepen op afstand in brand te steken. Sinds René Descartes wordt de praktische mogelijkheid hiervan soms betwijfeld, soms bevestigd.
  • De verbetering van de katapult, belegeringsgeschut.
  • De klauw van Archimedes: een soort hijskraan als wapen tegen schepen.
  • Bouw van een schip van 130 meter, dat Archimedes eigenhandig te water zou hebben gelaten via een systeem van tandraderen en katrollen.
  • Mogelijk is het Mechanisme van Antikythera ook van zijn hand, maar hieraan wordt getwijfeld.

[bewerk] Leven

Archimedes werd geboren in Syracuse in 287 v.Chr. Hij was de zoon van de sterrenkundige Phidias, waarover verder niets bekend is, en behoorde tot de familie van Hiëro II, de toenmalige tiran van Syracuse.

[bewerk] Studie in Alexandrië

Zoals vele anderen in zijn tijd die kennis zochten werd hij aangetrokken door de roem van de wetenschappers in Alexandrië. Dit was de kosmopolitische hoofdstad van Egypte en tevens de voornaamste hellenistische'universiteitsstad' met zijn befaamde bibliotheek. Archimedes ging er onder andere wiskunde studeren bij de leerlingen van Euclides. Hij leerde er ook Eratosthenes kennen. Waarschijnlijk heeft hij hier ook het principe van zijn waterschroef ontdekt of, als het al bestond, verder geperfectioneerd. Deze wordt nog steeds in Egypte gebruikt om de akkers te bevloeien.

[bewerk] Onderzoek in Syracuse

Na zijn studie keerde hij naar Syracuse terug en legde zich toe op alle onderdelen van de wiskunde en de fysica, van de zuivere wiskunde tot de praktische mechanica. Volgens de overlevering is Archimedes de rest van zijn leven nooit meer naar Alexandrië gereisd maar hij onderhield wel een levendige schriftelijke correspondentie met de geleerden en filosofen die er werkten. De resultaten van zijn onderzoeken beschreef Archimedes in een reeks monografieën, die opvallen door helderheid en oorspronkelijkheid. Tien van deze monografieën zijn bewaard gebleven.

[bewerk] Eureka!

De ontdekking van de naar hem genoemde wet van Archimedes (zie boven) stelde hem in staat te bewijzen dat een gouden kroon van Hiëro II door de edelsmid was vervalst door toevoeging van zilver. Een anekdote vertelt dat hij, toen hij het theoretische bewijs had gevonden toen hij in bad zat, enthousiast uit bad sprong en naakt de straat op liep en schreeuwde: "Eureka, eureka!" (Grieks: "εύρηκα!" = "Ik heb (het) gevonden, ik heb (het) gevonden!"

[bewerk] Wapengeleerde

Methode van Archimedes om een schip met spiegels in brand te steken
Methode van Archimedes om een schip met spiegels in brand te steken

Voor de meeste tijdgenoten was Archimedes echter voornamelijk de uitvinder van allerhande oorlogsmachines, apparaten, hijskranen en katrollen.

In de Eerste Punische Oorlog koos Syracuse de zijde van de Romeinen. Toen echter Hieron II stierf koos zijn opvolger bij de Tweede Punische Oorlog, toen aanvankelijk de Romeinen aan de verliezende hand schenen te zijn, de zijde van Carthago en werd Syracuse prompt belegerd door de Romeinen. Archimedes vervaardigde verschillende oorlogsmachines om de belegeraars buiten de deur te houden en wist zo een hele tijd de stad onneembaar te houden maar tenslotte werd de stad in 212 v.Chr. toch ingenomen.

[bewerk] Vermoord

Bij de inname van Syracuse werd hij door een overijverige maar onnadenkende Romeinse soldaat gedood. Een anekdote opgetekend door Plutarchus en later Livius vertelt dat Archimedes een wiskundig cirkeldiagram in het zand of op de vloer had getekend en hierover aan het denken was. De soldaat kwam binnen en liep over de tekening. Archimedes riep verstrooid:

Verstoor mijn cirkels niet! (Grieks: μή μου τούς κύκλους τάραττε, vaak in het Latijn weergegeven als Noli turbare circulos meos. Er is geen bewijs dat Archimedes ze in het Latijn uitsprak.)

Hierop ontstak de soldaat in woede en doodde de toen hoogbejaarde Archimedes met zijn zwaard. Dit werd overigens zeer betreurd door de Romeinse bevelvoerder Marcus Marcellus die een groot bewonderaar was van de bij zijn leven al beroemde Griekse geleerde. Marcellus had opdracht gegeven Archimedes levend gevangen te nemen om hem mee te nemen naar Rome en hoogstwaarschijnlijk is het daarom met de onnadenkende soldaat die Marcellus' bevel in de wind sloeg niet goed afgelopen. In plaats van Archimedes naar Rome te sturen werden nu alleen zijn geschriften en de in zijn opdracht vervaardigde natuurkundige modellen verzameld - waaronder het oudste bekende planetarium - en naar Rome gestuurd. Volgens verscheidene berichten van kroniekschrijvers waren deze daar nog lang te bezichtigen.

[bewerk] Graf

Archimedes' lichaam werd begraven op de grote begraafplaats van Syracuse en nog eeuwen later werd zijn graf aan toeristen getoond. Zo is er een verslag bekend van Cicero die op zoek was naar het graf toen hij Quaestor van Sicilië was. Op het graf stond een cilinder in een bol. Volgens Archimedes was zijn belangrijkste ontdekking de verhouding tussen het volume van de cilinder en de bol.

[bewerk] Ongepubliceerde ontdekkingen

Na Archimedes' dood bleek overigens dat hij vaak had nagelaten de principes van zijn uitvindingen in geschriften vast te leggen. Dit geeft aan dat Archimedes meer geïnteresseerd was in ontdekkingen doen dan in eigen roem. Hij beschouwde zijn werk waarschijnlijk alleen als een aangenaam tijdverdrijf of als 'hobby', vooral zijn praktische werkzaamheden. In de Oudheid stond namelijk het praktische handwerk van de ambachtsman of 'ingenieur' of 'technicus' in laag aanzien en een 'heer van stand' hield zich daar verre van.

[bewerk] Geschriften

  • Het evenwicht van vlakken (twee delen)
  • Spiralen
  • Bol en cilinder (twee delen)

In deze verhandeling, die Archimedes opdroeg aan ene Dositheus, behaalde hij het bewijs waar hij het trotst op was, namelijk de verhouding tussen bol en omgeschreven cilinder met dezelfde hoogte en diameter. De inhoud van de bol is 4/3 π r³, die van de cilinder is 2π r³. Het boloppervlak is 4π r² en het cilinderoppervlak is 6π r². Archimedes bewees dat de bol twee derde van de inhoud en het oppervlak van de cilinder bezit. Op zijn verzoek toont zijn graf het bewijs in reliëf.

  • Conoiden en spheroiden
  • Drijvende lichamen (2 delen)
  • De kwadratuur van de parabool
  • Veeraadsel
  • Zandrekenaar

[bewerk] Naar hem vernoemd

[bewerk] Fields medal

De Fields Medal, wel de Nobelprijs van de wiskunde genoemd, toont een portret van Archimedes, met zijn bewijs van bol en cilinder. De inscriptie rond zijn hoofd is een citaat dat aan hem wordt toegeschreven. Het luidt in het Latijn: Transire suum pectus mundoque potiri (Stijg boven jezelf uit en beheers de wereld).

[bewerk] Verder lezen

[bewerk] Externe links

Wikimedia Commons

 

wymiana linkami SEO Tools SEO Tools wymiana linkami kreatyna Gry Online Plaza 3 star hotel Los Angeles krynica noclegi Kredyty odnawialne