hulpmiddelen |
AntroposofieAntroposofie [anthropos (mens) + sophia (wijsheid)] is een wereldbeschouwing gebaseerd op de ideeën van Rudolf Steiner (1861–1925). De antroposofische ideeën worden ingezet op verschillende terreinen, zoals vrije schoolpedagogie, heilpedagogie, euritmie, spraakvorming, kunstzinnige therapieën, antroposofische geneeskunst, sociale driegeleding, biologisch-dynamische landbouw.
[bewerk] GeschiedenisDe theosofie, ook een pseudowetenschap en rechtstreekse voorloper van de antroposofie, en de daaromheen ontstane organisaties, gaan terug tot de adellijke Russin Helena Petrovna Blavatsky. De antroposofie ontstond uit de theosofie, nam zeer veel van het gedachtegoed over, en veranderde dat geleidelijk naar een minder Indiaas getint wereldbeeld. Rudolf Steiner, vanaf 1902 voorzitter van de Duitse afdeling van de Theosofische Vereniging, verliet in 1912 demonstratief de Theosofische Vereniging wegens een fundamentele onenigheid met Annie Besant. Besant was nauw betrokken bij de beweging van de Orde van de Ster in het Oosten en volop bezig de toen nog jonge Jiddu Krishnamurti aan de wereld voor te stellen als een nieuwe wereldleraar, waar Steiner het niet mee eens was. Krishnamurti hief in 1929 de orde op en distantieerde zich eveneens van dit gedachtegoed. [bewerk] PseudowetenschapEr wordt onderzoek naar het antroposofische wereldbeeld verricht aan de vrije school voor geesteswetenschap te Dornach, Zwisterland.[bron?] Antroposofisch onderzoek wordt verricht door te schouwen in de niet voor de gewone zintuigen waarneembare wereld. In een basiswerk: ’’De weg tot inzicht in hogere werelden’’ geeft Rudolf Steiner aan, hoe men zich dit helderziende vermogen door een intensieve innerlijke scholing eigen kan maken. Vanuit wetenschappelijk oogpunt wordt deze methode van kennisvergaring betwist aangezien het niet toetsbaar of falsifieerbaar is. Iedereen kan immers beweren dat hij na "schouwen van een onzichtbare wereld" tot bepaalde "nieuwe inzichten" is gekomen. Er is dus geen sprake van objectief waarneembare feiten. Antroposofie behoort dan ook tot de pseudowetenschappen. Een voorbeeld van een op dergelijke wijze verkregen "inzicht" is te vinden in het laatste boekje van Bernard Lievegoed (Over de redding van de ziel, postuum gepubliceerd). [bewerk] LeerstellingenIn zijn basiswerken: ’’Theosofie’’ en ’’De wetenschap van de geheimen der ziel’’ beschrijft Rudolf Steiner de hoofdelementen van de antroposofie. Steiners boek "Theosofie", alhoewel naar eigen zeggen berustend op eigen waarnemingen en onderzoek, is moeilijk te onderscheiden van de leerstellingen van de theosofische vereniging waarvan hij dan nog lid is. Pas later komen meer eigen denkbeelden in werken als "De wetenschap van de geheimen der ziel" tot uitdrukking. Steiner beschouwt de mens als bestaande uit drie wezensdelen: lichaam, ziel en geest. De menselijke geest gaat volgens Steiner door vele aardse incarnaties, om zo tot een steeds hogere evolutiegraad te kunnen komen. Tijdens zijn opeenvolgende levens bouwt de mens volgens Steiner een schuldenlast op, karma genoemd, die zowel negatief als positief kan zijn en ten dele zijn levenslot bepaalt. Samen met de mens zelf gaan volgens Steiner ook de aarde en de andere planeten, evenals andere, spirituele "hiërarchieën" zoals de engelen en de aartsengelen door een aantal evolutiefasen. Een centrale en unieke plaats in deze hele ontwikkeling neemt volgens Steiner Christus in, door antroposofen steevast aangeduid als "De Christus". Steiner beschrijft een zogeheten "geestelijke wereld" van waaruit (menselijke) geesten-zielen zich incarneren in een aardse, lichamelijke gedaante. De ontwikkeling van de ziel in de loop van opeenvolgende aardelevens vervult volgens Steiner in de huidige periode van de mensheidsontwikkeling een sleutelrol. Steiner beschrijft een invloed die volgens hem zowel vanuit van de aarde als vanuit de kosmos inwerkt op de ontwikkeling van de mens, meer bepaald op diens individuele temperament. Hij tracht aan te sluiten bij Hippokrates en diens bekende indeling in vier temperamenten (cholerisch, sanguinisch, flegmatisch en melancholisch). Een zeer omstreden aspect van het denken van Steiner is overigens zijn gebruik van het begrip "ras" (zie: menselijk ras). In Nederland woedde hierover in de jaren '90 van de twintigste eeuw een felle discussie. Een onafhankelijke commissie toonde aan dat zestien uitspraken uit het werk van Steiner heden ten dage tot strafrechtelijke vervolging zouden hebben geleid. Opmerkelijk is dat verschillende antroposofen in die discussie het racisme van Steiner leken te billijken of zelfs te delen. Uiteraard namen en nemen verreweg de meeste antroposofen afstand van het Steineriaanse racisme. Daarbij moet in acht worden genomen dat Steiner uitspraken over rassen deed in een tijd dat racisme meer algemeen aanwezig en aanvaard was. Latere inzichten hebben de kijk op de verschillen tussen mensen genuanceerd. [bewerk] Antroposofie en christendom[bewerk] Nadruk op het multicultureleSteiner zag uitdagingen in de multiculturele maatschappij. Hij benadrukte dat er behoefte was aan een spiritualiteit die alle godsdiensten en culturen kon eerbiedigen en verenigen. In zijn visie op de maatschappij (Sociale Driegeleding) moeten cultuur (kunst, wetenschap, religie en opvoeding) absoluut vrij zijn. Zijn gedachtelijn kan als volgt worden samengevat: Volgens Steiner zien veel mensen, vooral die van Oostelijke culturen, de behoefte aan een geestelijke basis voor een cultuur. Anderen, vooral in het Westen, leven in een materialistisch kader dat verbazingwekkende resultaten heeft bereikt - vooral door de verwezenlijkingen van moderne wetenschap, maar zij hebben hun geestelijke wortels verlaten. Steiner stelde dat een conflict van culturen onvermijdelijk zou zijn als er geen verzoening van deze twee zou komen. Hij stelde dat het Oosten slechts het Westen zou eerbiedigen wanneer in het Westen een nieuwe spiritualiteit zou ontstaan dat de verwezenlijkingen van beide culturen zou verenigen. (Oosten: volgens Steiner karakteristiek geestelijk gecentreerde mensen en volkeren. Westen: volgens Steiner karakteristiek mensen en volkeren die zich op de externe werkelijkheid en verwezenlijkingen concentreren. [bewerk] Christus staat centraal in de aardse evolutie.Steiner waardeerde alle godsdiensten en culturele ontwikkelingen, maar benadrukte meer recente Westelijke esoterische leerstellingen, zoals leerstellingen die zich hadden ontwikkeld om aan eigentijdse behoeften te voldoen en dan met name de Tempeliers, de Rozenkruisers en het Graals-christendom. Hij vond dat Christus en zijn opdracht op aarde een bijzonder belangrijke plaats bekleden in de menselijke evolutie, maar hij benadrukte dat:
"Christus” is voor Steiner niet alleen de Verlosser uit de Zondeval, maar ook de unieke spil in de evolutieve processen van de aarde en van de menselijke geschiedenis, die zich in alle godsdiensten en culturen manifesteert. Het christendom van Steiner verschilt van dat van Gnostici, die het fenomeen van Christus bekeken vanuit de kennis die zij verkregen hadden van het oude gnosticisme, terwijl voor Steiner, de incarnatie van Christus een historische werkelijkheid en een centraal en uniek punt in menselijke geschiedenis was. In een lezing over het verband tussen Antroposofie en christendom, verklaarde Steiner: “De antroposofie wil niet de plaats van christendom usurperen; integendeel, zij zou instrumentaal willen zijn in het leren begrijpen van het christendom. Aldus wordt het ons duidelijk door de antroposofie dat het Wezen dat wij Christus noemen, moet worden gezien als het centrum van het leven op aarde, dat de christelijke godsdienst de uiteindelijke godsdienst voor de toekomst van de aarde is. De antroposofie toont ons in het bijzonder aan dat de voor-christelijke godsdiensten hun eenzijdigheid ontgroeien en samenkomen in het christelijke geloof. Het is niet de wens van antroposofie om iets anders in de plaats van het christendom te plaatsen; eerder wil het bijdragen tot een dieper, met hartekrachten vervuld inzicht in het christendom." [bewerk] Verschillen met het conventionele christelijke denken.Steiner verschilt met het conventionele christelijke denken op belangrijke plaatsen en omvat gnostische elementen. Onder meer:
De religieuze groepering christengemeenschap baseert haar christologie en rituelen voor een groot deel op aanwijzingen van Rudolf Steiner, maar opereert als zelfstandig kerkgenootschap los van de antroposofische vereniging. [bewerk] Antroposofie in NederlandEen bekend Nederlands antroposoof was Professor Bernard Lievegoed (1905 – 1992) die de leer van Steiner poogde te interpreteren voor het moderne leven en het bedrijfsleven. Hij was oprichter van het NPI - Nederlands Pedagogisch Instituut voor het bedrijfsleven (later NPI – Instituut voor organisatieontwikkeling) te Zeist. De antroposoof Rudolf Mees was medeoprichter van de Triodos bank. [bewerk] Zie ook
[bewerk] Literatuur
[bewerk] Externe links |
